جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

در گفت و گو با دکتر حسین کنعانی مقدم بررسی شد

اسلامگراهای مصری و انتخابات پارلمانی

کد خبر: ۱۹۸۷۷
اسلامگراهای مصری و انتخابات پارلمانی
در روز چهارشنبه هفته گذشته(30 آذر ماه 1390/ 21 دسامبر 2011) دومین دور از دومین مرحله انتخابات پارلمانی مصر برگزار شد. در مرحله دوم انتخابات این کشور که در 9 استان برگزار شد سرنوشت اغلب کرسی های پارلمانی مشخص نشد و مبارزه انتخاباتی به دور دوم کشیده شد.مرحله اول انتخابات مجلس الشعب مصر در 9 استان قاهره، اسکندریه، پورت سعید، الفیوم، اسیوط، بحرالاحمر، کفرالشیخ، الاقصر و دمیاط و در روزهای ششم و هفتم آذرماه 1390 برگزار شد. دور نخست مرحله دوم در روزهای 23 و 24 آذر ماه ( 14 و 15 دسامبر ) در 9 استان جیزه، المنوفیه، الشرقیه، الإسماعیلیه، بنی سویف، سونز، البحیره، سوهاج و اسوان برگزار ‌شد. مرحله سوم انتخابات در روز سوم ژانویه 2012 میلادی برگزار خواهد شد و با اتمام انخابات سه مرحله ای مصر، تکلیف 498 کرسی مجلس این کشور روشن می شود. حدود 40 میلیون رأی‌دهنده از کل 82 میلیون جمعیت مصر حق شرکت در آن را دارند.
در مرحله نخست این انتخابات، حزب آزادی و عدالت که وابسته به جریان اسلامگرای اخوان المسلمین است حدود 39 درصد آرا را به خود اختصاص داد. به منظور تحلیل نتایج انتخابات پارلمانی مصر با دکتر حسین کنعانی مقدم فعال سیاسی و مولف کتاب سیری در تاریخ احزاب در ایران و جهان گفت و گو کردیم که آن را می خوانید.

*******************************
* در انتخابات مجلس موسسان تونس، اسلامگراهای این کشور توانستند حدود 42 درصد کرسی این مجلس را به دست بیاورند. در انتخابات پارلمانی مصر هم سه مرحله رای گیری در نظر گرفته شده است که اسلامگراها و سلفی ها در دور نخست رای گیری به ترتیب 40 و 20 درصد کرسی های مجلس را به خود اختصاص دادند. مرحله دوم انتخابات که در 9 استان دیگر مصر برگزار شد ولی تکلیف اکثر کرسی ها در این مرحله به دور دوم کشیده شد. شما وضعیت اسلامگراها را در رقابت های انتخاباتی چگونه تحلیل می کنید؟
احزاب متعددی در مصر فعالیت دارند مثل حزب عدالت و آزادی و حزب نور و ائتلاف مصریه و حزب الوسط و حزب عدل. سابقه انتخاباتی احزاب اسلامگرا مثل اخوان المسلمین را هم داریم که حتی در دوران حسنی مبارک در یک دوره انتخابات شرکت کرد و توانست فراکسیونی را در مجلس ایجاد کند. این فعالیت ها نشان می دهد که تجربه انتخابات در اسلامگراها در مصر، بیشتر است و توانستند بحث های میدانی را برای انتخابات ساماندهی کنند. نکته دیگر این است که به هر حال، مجموعه ای که الان حاکم بر مصر هستند در قالب شورای فرماندهی مصر، در یک تعارض جدی با خواسته های انقلابیون که در میدان التحریر هستند و بعضی از احزاب و تشکل های داخلی مصر قرار دارند و این باعث شده است که اولا اسلامگراها سعی کنند با یک وحدت رویه، بحث انتخابات را دنبال کنند و شعارهای مشترکی هم که بین اسلامگراها وجود دارد، یک شعار حداقلی است و سعی نکردند شعارهای حزبی خودشان را مطرح کنند. بیشتر به دنبال مطالبات مردم هستند و وجهه اسلامگرایی و حضور اسلام در قانون اساسی آینده و بحث برخورد با رژیم صهیونیستی یا مساله قرارداد کمپ دیوید، همه اینها محور مشترکی را ایجاد کرده است و اسلامگراها با همان پشتوانه مردمی که پیدا کرده اند در مرحله قبل پیروز شدند و در مراحل بعدی که در دی ماه و بهمن ماه است می تواند این روند را همینطور به سمتی ببرد که بعضی از این ائتلاف ها به حزب عدالت و آزادی هم بپیوندند.
* انتخابات آزاد و سالم مشخصاتی دارد. در مصر کنونی آقای عبدالمعز ابراهیم، رئیس کمیته عالی انتخابات است و در مورد نتایج میزان سلامت برگزاری انتخابات اظهار نظر کرده است. آیا افرادی مثل عبدالمعز ابراهیم، آدم های بی طرفی هستند و در بین مردم مصر مقبولیت دارند؟
آقای عبدالمعز ابراهیم که رئیس ستاد عالی مستقل انتخابات مصر است از یک طرف خودشان را در مسئولیت های انتخاباتی و نظارت بر انتخابات و شمارش آرا قرار داده‌اند و از یک طرف هم، بالاخره این انتخابات در زیر سایه شورای عالی نظامی دارد انجام می شود و نمی توانیم بگوییم که ایشان یک فرد کاملا مستقلی است و هیچگونه تحت تاثیر سیاستگزاری های شورای عالی نظامی مصر نیست. اما ایشان به عنوان سخنگو مطرح است و تا حالا گزارش هایی هم که داده است، به سمتی بوده است که اخوان المسلمین بیشترین آرا را کسب کرده است و بعد حزب نور بوده است که سلفی ها هستند و بعد هم احزاب دیگر که آنها آرای چندانی را به خودشان اختصاص نداده اند.یک نکته دیگر این است که بالاخره خود استان قاهره و اسکندریه که مهمترین مناطق جمعیتی مصر هستند، بیشترین آرا را اسلامگراها کسب کرده اند. در بعضی از استان های دیگر ممکن است که بعضی از احزاب، رای بیشتری داشته باشند ولی به نسبت بزرگی استان و تعداد رای دهندگان، غلبه اسلامگراها بر دیگر احزاب در قاهره و اسکنریه بسیار مهم است.
* آقای عبدالمعز ابراهیم به عنوان رئیس کمیته عالی انتخابات مصر اعلام کرده است که در مرحله دوم انتخابات نسبت به مرحله اول انتخابات، تخلف کمتری اتفاق افتاده است. این تخلف کمتر چه مفهومی می تواند داشته باشد؟
تخلفاتی که مطرح می شود عمدتا بحث شمارش آرا است. حالا ممکن است افرادی از بعضی از امکانات در انتخابات استفاده کرده باشند یا در بعضی از شهرستان ها مثل کفر شیخ و پورت سعید و الاقصر که در کنار دریای سرخ هستند درگیری های محلی وجود داشته است. اما در مجموع یک مشارکت 62 درصدی در انتخابات شکل گرفت و این توانست تکلیف بخش عمده ای از انتخابات را تعیین کند. تعداد 498 کرسی در پارلمان مصر داریم که دو سوم آنها از بین لیست های انتخاباتی است و یک سوم از نامزدهای مستقل و خارج از لیست است. تا الآن که ما می دانیم به غیر از جوانان التحریر که کل انتخابات را زیر سوال برده اند و قبول ندارند و می گویند تا موقعی که شورای عالی نظامی هست و انتقال قدرت انجام نشده است انتخابات هیچگونه مقولیتی ندارد، باقی احزاب و تشکل ها نشان داده اند که همراه با این انتخابات هستند و می خواهند به نقطه ای برسانند تا انتقال قدرت را از شورای عالی نظامی بگیرند و روند حاکمیت قانون و انتقال قدرت را به نیروهای انقلابی بیشتر کنند.
* ریشه های فکری حزب اسلامگرای اخوان المسلمین به دیدگاه سید جمال و شیخ محمد عبده بر می گردد. شخص محمد عبده اعتقاد داشته است که دفع مفاسد اجتماعی تدریجی و نه با جهش و اقدام انقلابی امکانپذیر است. در حال حاضر، اخوان المسلمین اعلام کرده است که به دنبال حکومت مدنی است و نه استقرار حکومت مذهبی. الآن دیدگاه سلفی ها از جمله حزب نور در مواجهه با فعالان اخوان المسلمین چگونه است و سلفی ها چه می خواهند؟
تاریخچه اخوان المسلمین و تفکر عقیدتی آنها که از سید جمال الدین اسد آبادی و خود محمد عبده و سید قطب شروع می شود همیشه دو تا مولفه داشته است. یکی بحث تفکرات و ایدئولوژیک است و یکی بحث حضور و تاکتیک های سیاسی آن. یک موقع به حرکت های نظامی روی می آورد و یک موقع به شرکت در انتخابات روی می آورد. برای مثال در زمان حسنی مبارک به این صورت عمل کرد و یک موقع اقدام می کند به کشتن انور سادات یا مخالفت با سازش اعراب و اسرائیل. بعضی از شاخه های اخوان المسلمین حتی در اروپا هستند که خیلی متفاوت به مسائل سیاسی مصر نگاه می کنند. اما چیزی که الآن در داخل مصر غالب است، این است که بخشی از اخوان المسلمین که معتقد به شریعت اسلام و حضور تفکر اسلام در حاکمیت آینده مصر است، یک عزم راسخ دارد. گرچه بعضی از اخوانی هایی که تحت تاثیر حکومت ترکیه و سیستم سکولار و لائیک هستند مدل های ترکیه ای را تعریف می کنند و شاید به این بحث باور داشته باشند که موضوع جدایی دین از سیاست را در آینده دنبال کنند.اما چیزی که در تفکر سلفی ها غالب است که وقتی با خیلی از آنها هم صحبت کنید حتی شاید بیشتر از اخوان المسلمین از انقلاب اسلامی دفاع می کنند و از شرایطی که در انقلاب ایران بوده است دفاع می کنند. با این حال، بعضی از این سلفی ها آمده و گفته اند که ما پیمان کمپ دیوید را قبول داریم و در مقابله با خواست مردم قرار گرفته اند.
* با توجه به اینکه سلفی ها می گویند پیمان کمپ دیوید را قبول داریم، آیا در این حالت هم می شود به معنای واقعی کلمه آنها را سلفی بدانیم؟
سلفی از نظر طرز تفکر اسلامی آنها هست. در موضع گیری های سیاسی، آنها متفاوت هستند. برای مثال در فلسطین هم جریان هایی را داریم مثل حماس که سنی هستند ولی خیلی گرایش های اسلامی قوی با انقلاب اسلامی دارند. از آن طرف ما گروه های سلفی در لبنان داریم که اینها ضد شیعیان هستند و حتی مقابله می کنند یا حتی در نقاط مختلف. این سلفی گری به عنوان تفکر و اندیشه دینی مطرح است و نه به عنوان خط مشی سیاسی.
* در مورد گروه های رقیب احزاب اسلامگرا هم مباحث مطرح است. شخصیت هایی مثل عمرو موسی و البرادعی که ادعا می کنند در صورت پیروزی و کسب قدرت به عدالت اجتماعی توجه خواهند کرد و فقر را از بین خواهند برد، این افراد چه پایگاه اجتماعی ای در مصر دارند؟
آقای عمروموسی که رئیس سابق اتحادیه عرب بوده است، در دیپلماسی خارجی و روابط اش با اروپا و آمریکا و بعضی از کشورهای اسلامی، سابقه دیرینه ای دارد و توانسته است خودش را به عنوان یک شخصیت برجسته در انتخابات آینده مصر مطرح کند. اما چقدر ایشان در بین نیروهای انقلابی و اخوان المسلمین و جریان های مختلف اثر گذار است، چیزی که صحنه نشان می دهد این است که دارای عمق نیست و بیشتر، حمایت های خارجی از او انجام می شود. در رابطه با آقای البرادعی که یک سابقه سیاسی در آژانس داشته است و بعد هم ایشان در صحنه های بین المللی مطرح بوده است، ایشان سعی می کند با کمک گرفتن از ارتباطاتی که در سابق داشته است خودش را با تشکیلات جدید و همراه کردن با مردم، وارد صحنه کند. البته انتخابات مصر در آینده برای انتخاب رئیس جمهور و حالا مجلس برای انتخاب نخست وزیر، یکی از مسائلی که دارد بحث کمک های آمریکا به مصر است؛ چه در قالب آن 800 میلیون دلاری که در رابطه با معاهده کمپ دیوید ارائه می کند یا کمک هایی که ممکن است به صورت غیر مستقیم به بعضی از این عناصری که با آنها ارتباط دارد و احساس می کند سیاست های آمریکا را در آینده بتواند از طریق این افراد دنبال کند. همه اینها می تواند موثر باشد.
در گرفتن این کمک ها اسلامگراهای اخوان المسلمین و حزب عدالت و آزادی یا حزب سلفی نوربا مشکل رو به روخواهند شد و این گروه ها نمی توانند آن کمک ها را از خارج از مصر جذب کنند؟
آنها الآن هم کمک هایی را دریافت می کنند.
*از کدام کشورها این نوع کمک ها را دریافت می کنند؟
هم از آمریکا و هم از اروپا. اما وقتی که شما این کمک را دریافت کردید دیگر سیاست های آن کشورها را دنبال می کنید. یک موقع هست که کمک را دریافت می کنید و سیاست های خود را اعمال می کنید اما باب گفت و گو و گفتمان را باز نگه می دارید. به نظر من می رسد که آقای البرادعی و آقای عمرو موسی، مهره های هستند که در نهایت همگام با سیاست های غربی و با همان وجهه عدالت اجتماعی در داخل مصر ممکن است که مطرح بشوند.
* این حزب آزادی و عدالت که منشعب از اخوان المسلمین و ادامه آن به حساب می آید، چه سرنوشتی خواهد داشت و مذاکراتی که گفته می شود این احزاب اسلامگرا با آمریکایی ها دارند فعالیت سیاسی و انتخاباتی این گروه ها به کجا کشیده می شود؟
این احزاب اگر راجع به بحث کمپ دیوید به نتیجه برسند و اعلام کنند که ما معاهده کمپ دیوید را قبول نداریم به هر حال در مقابل سیاست های آمریکا در منطقه قرار خواهند گرفت. البته تاکنون این موضوع را به طور قاطع مطرح نکرده اند که این معاهده را قبول ندارند.
* در هفته های اخیر ده ها نفر در درگیری های اخیر در مصر کشته شده اند. البته شورای عالی نظامی اعلام کرده است که این کشتارها باید متوقف شود. اما آن کشتارها را به نیروهای امنیتی نسبت می دهند. با توجه به اینکه سرمایه اجتماعی، در واقع حجم کل سرمایه در کل یک جامعه است، اگر این نوع درگیری ها بخواهد ادامه پیدا کند و سرمایه اجتماعی کاهش پیدا کند، توسعه مصر چه سرنوشتی پیدا می کند؟
الآن دو تا کشور در بحث مصر به طور جدی فعال هستند هم رژیم صهیونیستی و هم آمریکا. به خاطر اینکه نمی خواهند یک مصر قدرتمند با تفکر اسلامی و انقلابی در کنار رژیم صهیونیستی شکل بگیرد و این را خط قرمز خودشان می دانند. به همین خاطر تلاش خواهند کرد در آینده مصر و سیاست آن حضور داشته باشند؛ خواه با عوامل خودشان یا کمک هایی که به مصر می کنند!S2! .
از آن طرف، دخالت هایی که عربستان سعودی در بعضی از کشورهای عربی از جمله در مصر انجام می دهد برای تحکیم تفکرهایی که وجود دارد همراه با آنها مثل سلفی ها و حتی وهابیت، اینها به دنبال این هستند که در تفکر و ایدئولوژی مصر تاثیر گذار باشند. به هر حال در اینجا تا به مرحله استقرار قانون و برگزاری انتخابات و تشکیل مجلس نرسد، همشه این احتمال وجود دارد که خواسته انقلابیون در صحنه که به خاطر آن بیداری اسلامی شکل گرفت و الآن میدان التحریر مصر شاهد کشته شدن تعداد زیادی از جوانان هستیم و نافرمانی های مدنی که دارد شکل می گیرد و احتمال اینکه ارتش بخواهد شدت عمل بیشتری انجام دهند به بهانه برگزاری انتخابات، همه اینها وجود دارد ولی صحنه نشان می دهد که شورای عالی نظامی مصر، خواه و ناخواه باید تسلیم انتقال قدرت به غیر نظامیان بشود. البته شورای عالی نظامی مصر دارد این فرآیند را به خاطر تحکیم مواضع خودش طولانی می کند و به خاطر حفظ باقیمانده های نظام حسنی مبارک. در همین دولت آقای کمال الجنزوری، بیش از 10 نفر از وزرا از باقیمانده های نظام حسنی مبارک است و مردم مصر هیچگونه اعتمادی به این دولت و این شکل از حاکمیت را ندارند. به همین دلیل، این چالش ها و درگیری ها ادامه پیدا می کند تا یک استقرار قانونی و دموکراتیک در مصر برقرار شود.
به هر حالت وقتی درگیری ها هم زیاد می شود، اختلافات بین همین احزاب بر سر قدرت ممکن است بیشتر شود. همین درگیری های داخلی که بین احزاب وجود دارد و در بعضی موارد به حالت مسلحانه و درگیری های قومی و قبیله ای در مصر منجرمی‌شود، امکان دارد که قدرت اجتماعی مصر و تاثیر گذاری آن کشور را حتی در منطقه کاهش دهد.

انتهای پیام

دیدگاه شما