کشته شدن سرهنگ قذافی، رهبر لیبی که در برابر اراده مردم کشورش تسلیم نشد و دگرگونیهای بنیادی در جهان را به حساب نیاورد، بار دیگر روند رو به گسترش کمی و کیفی نظامهای مبتنی بر اراده و انتخاب مردم را در عصر جهانی شدن یادآور شده است. قرنها از طرح وعده حاکم شدن مردم بر سرنوشتشان و تحقق یافتن اراده آزاد آنان برای تعیین شیوه زندگیشان از سوی رسولان ادیان ابراهیمی که آخرین آنان محمد(ص)، حتی انتخاب دین را نیز به اراده آزاد انسانها موکول کرد، میگذرد و نیز نزدیک به دو قرن از طرح ایده کارل مارکس برای حاکم شدن محرومان بر حیاتشان گذشته و «شبحی» که به بیان او در سرزمینهای اروپایی به حرکت درآمده بود تا نظامهای استبدادی اروپایی را با حکومتهای مردمی جایگزین کند، همچنین نزدیک به سه دهه از انتشار کتاب ساموئل هانتینگتون میگذرد که به تبیین «موج سوم دموکراسی» پرداخته بود که در ادامه موج اول و موج دوم آن، با فروریختن دیوار برلین و نابودی اتحاد شوروی به اوج خود رسید. در پی رخدادهای تروریستی سپتامبر2001 این موج، انرژی جدیدی یافت. آمریکا و همپیمانانش این بار ترویج دموکراسی و واژگونسازی حکومتهای دیکتاتوری را ابزاری
برای تامین صلح و ثبات بینالمللی یافتهاند. در طرحهای گوناگونی که پس از این حادثه، با نام «خاورمیانه بزرگ» ارایه شد، دموکراتیکسازی البته براساس استانداردهای غربی، راهکاری موثر برای تقویت روند رشد، توسعه و تامین امنیت بینالمللی، بهویژه در خاورمیانه و شمال آفریقا برآورد شده است. از سوی دیگر، با رخداد «انقلاب ارتباطات» و تغییر اساسی در معنای زمان و مکان، آگاهیهای جهانی هم از شرایط زندگی انسانی و تقاضا برای آن، به شدت گسترش یافته است. این شرایط در غرب آسیا و شمال آفریقا که بخش مهمی از منابع مهم انرژی فسیلی جهان در آن قرار گرفته، اینک از حساسیت بیشتری برخوردار شده است. تامین ثبات و مبارزه با افراطگرایی در چنین شرایطی، راهکاری جز واژگونسازی حکومتهای دیکتاتوری و تسلیم شدن در برابر موج بلند دموکراسیخواهی، پیش پای قدرتهای این منطقه و جهان باقی نگذاشته است. فریاد آزادیخواهی مردم کشورهای غرب آسیا و شمال آفریقا، که در اصطلاح خاورمیانه خوانده شده است، در پرتو تغییرهایی که در دهههای اخیر شکل گرفته، به گوش همه جهانیان رسیده است. اینک رسانههای بینالمللی تحت کنترل قدرتهای جهانی نیز وظیفه انتقال این پیام را
برعهده گرفتهاند. بیتردید حاکم شدن مردم بر سرنوشتشان در مسیر تحقق اراده الهی است که جامعه بشری به اشکال گوناگون برای رسیدن به آن تلاش کرده است.
*استاد دانشگاه