جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

سرنوشت لیبی پس از قذافی

دکتر علی بیگدلی

کد خبر: ۱۹۱۲۹
سرنوشت لیبی پس از قذافی
دهه 60 در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا دهه استقلا‌ل طلبی مخصوصا در کشورهای عرب بود، بنابراین قذافی هم در ردیف همان رهبران حاصل از کودتاهای بدون خونریز‌ی ای بود که در دهه 60 به قدرت رسید. او جوان 27 ساله ای بود که برای گذراندن یک دوره کوتا‌ه مدت نظامی به انگلیس رفته و انگلیسیها در کافهای واقع در لندن با او وارد مذاکره می شوند و از همان جا مجوز کودتا را از انگلیسیها می گیرد. این کودتا علیه ملک ادریس سنوسیکه در حال بستری شدن در استانبول بود صورت گرفته و قذافی قدرت را در سن جوانی به دست می گیرد. قذافی در دنیای عرب شیفتگی هایی نسبت به ایدئولوژی ناصریسم داشت به دلیل اینکه ناصر، اولین رهبر دنیای عرب بود که متوجه شد می تواند مبانی اسلام را با مبانی مکتب سوسیالیست درهم بیامیزد و همین کار را هم کرد. از همان روزهای اولی که قذافی به قدرت رسید، نشان داد در گنجایش ظرفیت یک رهبر نیست اما رهبران دنیای عرب چون خود به همین شیوه به قدرت رسیده بودند مثل ناصر و جعفر نمیره و.... ناچار شدند او را به عنوان رهبر کشور عرب بپذیرند چون در آن زمان ناصر همیشه از عنوان امت عربی صحبت می کرد. این واژ های بود که باعث شده بود وی به محبوبیت خیره کنند‌ه‌ای در دنیای عرب تبدیل شود و قذافی یکی از شیفتگان درجه یک ناصر بود. این وضعیت ادامه یافت تا اینکه او متوجه شد برای قدرتمند شدن ناچار به استفاده از ابزار نظامی مدرن است درنتیجه ارتش خود را با کارشناسان روسی و آلمان شرقی و بعضی از کشورهای اروپای شرقی از جمله چک و اسلواکی مدرن کرد. در حقیقت همان راه و روشی را انتخاب کرد که ناصر رفته بود. بنابراین جزو کشورهای ظاهرا مترقی عرب هم قرار گرفت و جبهه امتناع را علیه اسرائیل تشکیل دادند و در کنار مصر، سوریه و الجزایر متمایل به اردوگاه سوسیالیسم شدند تا اینکه رفته رفته مثل همه دیکتاتورها رویه خودسرانه ای را در قبال غرب در پیش گرفت و سیاست عمومی ضدغربی اش او را به دیوانه ای در سطح نظامهای بین المللی تبدیل کرد. او اقدامات خیره کننده ای در ارتباطات تروریستی به عمل آورد که شاید نزدیکتر از همه به ما مسئله لاکربی است که باعث سقوط پرواز پالامیکن بر فراز دهکده لاکربی در اسکاتلند شد و چون دوسوم مسافران آن آمریکایی بودند، خشم آمریکاییان را برانگیخت و از طرفی دیگربا کمک های مالی ونظامی به ا ستقلال طلبان ایرلند در مقابل انگلستان ایستاد و در میان ملتهای عرب خود تبدیل به قهرمان شد. به دلیل اینکه مسئله لاکربی اولین ضربه مهلکی بود که بر پیکر آمریکا وارد شد و اقدام سنگین تروریستی بود در حقیقت بعد از اینکه بانی این اقدام را بر سر یک معامله نفتی آزاد کردند، تبدیل به قهرمان شد اگرچه آمریکای یها دست به یک اقدام نظامی علیه او زدند و یکی از فرزندخواندگانش در آن ماجرا کشته شد ولی به هر حال لیبی تبدیل به قدرت شد ولی ظرف 2- 3 سال بعد که تصمیم گرفت به قدرت اتمی در منطقه تبدیل شود نگرانی بیشتر کشورهای غربی مخصوصا آمریکا را فراهم کرد. پس از آن قذافی تحت فشارهای زیاد اعلام کرد که دست از فعالیت های هسته ای برداشته و رهبران کشورهای اروپایی از جمله تونی بلر و برلوسکنی به بنقاضی رفتند و او هم با سفر به پاریس و پذیرایی سنتی سارکوزی از او باعث شد تا حدودی آشتی میان آنها به وجود آید تا اینکه از 9- 8 ماه پیش خشم مردمی علیه او شکل گرفت و از همان روزهای اول مشخص بود که غربی ها به دنبال سرنگونی قذافی هستند اما استراتژی ای که آمریکای یها در این مسئله پیش گرفتند یک استراتژی جدیدی بود به دلیل اینکه آمریکا بدون موافقت اروپا و حتی سازمان ملل به عراق حمله و این کشور را تصاحب کرد و با گرفتار یهای زیادی که در افغانستان و عراق به وجود آورد خیلی از افکار عمومی را طوری متوحش کرد که دیگر اجازه نمی داد دولت آمریکا مستقیماً وارد این ماجرا شود. بنابراین آمریکای یها انگلیسها را وادار کردند و انگلیس هم کشورهای دیگر اروپایی را. از جمله فرانسه و بعد هم ایتالیا و آلمان وارد ماجرا شدند بنابراین ناتو هم در این ماجرا قدم گذاشت که این قدم بسیار موثر بود. یعنی لیبی ایی ها باید این را درک کنند که پیروزیشان بر قذافی بیشتر مدیون اقدامات نظامی گسترده ناتو بوده تا اینکه بالاخره روز پنجشنبه این ماجرا با مرگ قذافی به پایان میرسد و قذافی از صحنه سیاست لیبی برکنار شده و لیبی وارد دوران جدیدی از حیات سیاسی خود می شود که این دوران از الان شاید غیرقابل پیشبینی باشد ولی اگربا آینده نگری به این قضیه نگاه کنیم چند پارامتر وجود دارد که به ما اجازه می دهد اینگونه نتیجه گیری کنیم؛ مسئله اول این است که به طور کلی کشورهای شما ل آفریقا نسبت به کشورهای خاورمیانه از نظر فرهنگی پیشرفته تر هستند. به این دلیل که روابط نزدیکی با اروپاییان داشتند. مسئله دوم این است که خود قذافی اجازه نداد تا کانو نهای قدرت مذهبی در کشورش شکل بگیرد بنابراین در لیبی هیچ نهادی که بتواند با اندیشه های دینی متقاضی قدرت بعد از قذافی باشد، نداریم. مسئله سوم این است که با توجه به سقوط حسنی مبارک در مصر و وجود اِخوا نالمسلمین که از قدرت پرسابقه و پرتوانی در مصر برخوردار هستند ولی شاهد بودیم آنها هم برای گرفتن سهم قدرت هیچ اقدامی نکردند. مسئله بعدی این است که طبیعی است که بعد از فروپاشی قدرت 42 ساله قذافی باید منتظربحران جانشین او در حداقل ماههای آینده باشیم ولی پیشبینی می شود که این بحران جانشینی خیلی به درازا نکشد. بسیاری از تحلیلگران اروپایی معتقدند که مسلح بودن مردم لیبی ممکن است مشکلاتی را بعد از قذافی به وجود بیاورد ولی این کار شدنی است هما نطور که در مصر این کار صورت پذیرفت و در تونس هم با غلظت کمتری عملی شد. مسئله با اهمیت تر، سفر چندروز گذشته هیلاری کلینتون به لیبی و ملاقات باجمیل است که نشان داد آمریکای یها برای گرفتن سهمشان آخر سر همه آمدند و مثل اینکه اطلاع داشتند قذافی به لحظ ههای آخر حیات سیاسی خود می رسد. همه این موارد نشان می دهد اروپاییها خود را صاحب سهم می دانند و شاید از این موضوع نگران باشند که آمریکا بیشتر از خود سهم برداشته و عراق را به دست آورد و افغانستان را گرفته و حتی مصر و تونس را بنابراین لیبی را به آمریکاییها نمی دهند و این یکی از مسائل اختلاف برانگیز بین اتحادیه اروپاو آمریکا خواهد بود و پیشبینی می کنم که نفت لیبی متعلق به اتحادیه اروپاخواهد بود. مسئله بعدی این است که ناتو با تمام توانش زیرساختهای لیبی را تخریب کرد بنابراین نوسازی این زیرساختها می تواند به اقتصاد اتحادیه اروپا که در بحران اقتصادی است کمک کند. تغییرات فراوانی در لیبی انجام خواهد شد و از ماهها قبل کشورهای اروپایی فعالیتهای نفتی خود را درلیبی آغاز کرده اند. در این میان غرب نگران دو مسئله است؛ یکی خلع سلاح عمومی که البته با تاخیر اما حتما صورت می گیرد و در کنار آن مسئله بحران جانشینی که امری طبیعی است و با مشکلات فراوانی روبه رو نخواهد شد وقو یترین کانونی که می تواند باعث نگرانی غربیها شود، کانونهای مذهبی است که این کانو نها در زمان قذافی همگی از بین رفته و سرکوب شده اند و هیچ سابق های از فعالیت کانو نهای مذهبی در لیبی در دست نیست. مسئله بعدی نگرانی غربیها از این است که چگونه لیبی را بین خود تقسیم کنند تا بتوانند به منافع بیشتری دست یابند.عبدالجلیل، رئیس شورای ملی انتقالی لیبی در آخرین مصاحب هاش اعلام کرد که ما کمتر از یکسال آینده شورا رامنحل خواهیم کرد و در مسیر دموکراسی قدم برمی داریم و پیشنویس قانون اساسی را تعیین خواهیم کرد چون لیبی جزو کشورهای منطق های بود که قانون اساسی و نهادهای مدنی نداشت. بنابراین وی هم نشان داد که خیلی دلبستگی به این مقام ندارد و ممکن است در مراحل بعدی به عنوان نخست وزیری ،ئیس جمهور فعالیت کند ولی شورا بعد از یکسال فعالیت نخواهد کرد وبعد هم لیبی در مسیر حرکت به دموکراسی پیش خواهد رفت.پیشبینی میکنم لیبی بحران جانشینی بعد از قذافی را پشت سر خواهد گذاشت که بعد از 42 سال طبیعی است ولی آنچه که قطعی است این است که لیبی تعلق به غرب خواهد داشت و در این میان اتحادیه اروپا سهم بیشتری از لیبی به دست خواهد آورد.
با توجه به اینکه ترکیب جمعیتی لیبی قبیله ای است که تا این اواخر هم در مصراته تحت حمایت قبیله خود می جنگید این مسئله باعث نگرانی مقامات اروپایی و شورای انتقالی شده است در حالیکه اولا ًنیروهای قبیله ای قذافی در طول این 9 ماه تمام پتانسیلهای قدرت خود را تخلیه کرده اند وبه نظر می رسد جایی برای بروز خودنمایی جدید نداشته باشند.
انتهای پیام

دیدگاه شما