سومین نشست تخصصی « بررسی تحولات خاورمیانه» با تاکید بر تحولات سوریه در مرکز بین المللی مطالعات صلح با حضور اساتید و پژوهشگر این مرکز برگزار شد در این نشست دکتر حسن بشیر استاد دانشگاه امام صادق (ع) و محمد ایرانی سفیر سابق ایران در لبنان و اردن به ایراد سخنرانی پرداختند. در این نشست تلاش شد تا با تکیه بر مولفه های تئوریک و اجرایی زوایای تحولات سوریه بهتر مورد شناخت قرار گیرد.
نقش مطبوعات غرب در تضعیف اسد
دکتر حسن بشیر اولین سخنران این نشست بود که کوشید تا با تکیه بر مبحث «تحلیل گفتمان»، مطبوعات بیگانه که در مورد تحولات سوریه مطلب نوشته اند را مورد بررسی قرار دهد. دکتر بشیر در ابتدا به مفروضات بحث تحلیل گفتمان اشاره کرد که این مفروضات عبارتند از : رسانه ها منعکس کننده بخشی از سیاست های دولتند، دیپلماسی رسانه ای بخشی از دیپلماسی عمومی دولت هاست، رسانه ها با برجسته سازی و دروازه بانی بخشی از واقعیت را منعکس می کنند، رسانه ها گفتمان های مختلف را برای رسیدن به اهداف بهکار می گیرند و گفتمان های مختلف منعکس در رسانهها الزما منعکس کننده حقیقت نیستند. در ادامه بشیر به تعریف تحلیل گفتمان پرداخت که عبارت است از نوع قرائت از متن در چارچوبهای زبان شناسی، ارتباطات و روانشناسی است که تلاش میکنند متن را در زمینه و فرا متن مرتبط مورد بررسی قرار می دهد. لذا کمیت و عدد مهم نیست بلکه کشف ناگفته ها بیش از گفته مورد تاکید است. همچنین تحلیل گفتمان نقش ایدئولوژیک دارد. این استاد دانشگاه امام صادق(ع) سپس برای ورود به بحث بررسی مطبوعات بیگانه در مورد تحولات سوریه به این مطلب اشاره کرد که حدود 50 تا 60 مقاله از روزنامه های مختلف
مورد بررسی قرار گرفته است که نشان می دهد فضای رسانهای غرب علیه سوریه به صورت تدریجی زیاد شده است. این بررسی در میان روزنامه هایی مانند واشنگتن پست، ساندی تایمز، کریستین ساینس مانیتور، الخلیج بحرین، السیاسه کویت صورت گرفته است. دکتر بشیر در ادامه افزود: با بررسی مقاله های مربوط به تحولات سوریه در این مطبوعات می توان نکات قابل توجهی را از این مقالات استخراج کرد که عبارتند از: این مطبوعات عمدتا بر این نکته تاکید می کنند که ایران متحد سوریه است و در صدد است تا مسئله سوریه را حل و فصل نماید، علاوه بر این ایران در صدد است تا این اعتراضات را به سمت مبارزه با صهیونیسم منحرف کند. نکته ای دیگر که در این مقالات به چشم می خورد سرکوب کردن معترضین است. همچنین در این مقالات ما می بینیم مدام به از بین رفتن حلقه مقاومت که عبارتند از ایران، سوریه و مقاومت لبنان اشاره می شود. علاوه براین در این رسانه ها به طور مشابه به سوریه یادآوری می کنند که راهکار خروج از بحران کاهش رابطه با ایران و فاصله گرفتن از ایران است. دکتر بشیر در ادامه به نکته ای هم در مورد روزنامه ماینیچی ژاپن اشاره کرد. به گفته دکتر بشیر این روزنامه در راستای
حملات رسانه ها به سوریه بحث تاسیسات هسته ای سوریه را مطرح می کند و روی فعالیت های هسته ای سوریه دست می گذارد. حال آنکه سوریه در اثر حملات اسرائیل این تاسیسات را از دست داده است.
دکتر بشیر در ادامه ضمن جمع بندی مباحث، یادآور شد که در این روزنامه ها ما متوجه می شویم یک روند هماهنگ برای بیان این مطالب وجود دارد که می خواهند مطالبی را القا کنند که سقوط سوریه سقوط ایران است، همچنین این رسانه ها تلاش می کنند تا ایران را به دخالت در سوریه متهم کنند تا به نوعی توجیه کننده دخالت و لشکر کشی عربستان به بحرین باشد. علاوه بر این رسانهها میکوشند تا برای جایگزینی ترکیه به جای ایران محور ملائمت ( مصر، ترکیه و مصر ) را به جای محور مقاومت ( ایران ، سوریه وحزب الله)مطرح کنند. این استاد دانشگاه در پایان به این نکته اشاره کرد که این مطبوعات با یک تقسیم بندی و شرح وظایف می کوشند تا تحولات و بحران فعلی سوریه را به سمت اهداف آتی خود سوق دهند. یکی بحث حقوق بشر را دنبال می کند، یکی برروی محور مقاومت تکیه می کند و آن را مورد هدف قرار می دهد و دیگری برروی تاسیسات هسته ای سوریه.
سناریوی غرب؛ اسقاط یا تضعیف ؟
سخنران بعدی این نشست محمد ایرانی، سفیر سابق ایران در لبنان و اردن بود. وی در ابتدا به این نکته اشاره کرد که بررسی تحولات سوریه را می توان در دو بعد مورد توجه قرار داد. اول علل و عوامل پیدایش این بحران و دوم بررسی سناریو های محتمل در مورد آینده سوریه. این دیپلمات در ادامه این سوال را مطرح کرد؛ این اتفاقات که از 18 مارس تا کنون در سوریه افتاده در راستا و استمرار تحولات منطقه ای است یا مستقل است و متفاوت از بقیه. به گفته محمد ایرانی شباهت هایی میان تحولات سوریه و آنچه در تونس و مصر اتفاق افتاده می توان یافت. این دیپلمات سابق تصریح کرد، پیدایش این ناآرامی ها با دو نگاه متفاوت رو به رو است. یکی آن را محصول تحولات داخلی می داند و به اختناق 40 ساله، ممنوعیت فعالیتهای سیاسی و فساد اشاره می کنند که غربی ها روی این امر سرمایه گذاری می کنند. نگاه دوم معتقد است که این تحولات منشأ خارجی دارد و به دلیل حساسیت سوریه برای محور مقاومت، غربی ها تلاش می کنند تا سوریه را به آشوب بکشانند. ایرانی افزود: به نظر میرسد تلفیق دو دیدگاه فوق تبیین بهتری را برای بررسی تحولات سوریه به دست می دهد. بهواقع نمی توان گفت که این تظاهرات غیر قانونی است اما از طرفی باید دانست که نباید اجازه داد تا نظام سوریه تضعیف شود. همانطور که گفته شد یک شباهت هایی میان نظام سوریه، تونس و مصر وجود دارد. اما از طرفی باید دانست که تفاوت های اساسی نیز میان تحولات سوریه و این کشورها وجود دارد. اول آنکه اسد یک روشنفکر تحصیل کرده غرب بوده و دوم آنکه به شدت به اصلاحات پایبند بوده است. خصوصا اینکه با آمدن اسد ما شاهد یکسری اصلاحات اساسی در ابعاد سیاسی و اقتصادی بوده ایم مانند ورود بانک های خارجی به سوریه یا سرمایه گذاری خارجی در این کشور. ایرانی در ادامه ضمن اشاره به این نکته که در سوریه همه چیز در دست اسد نیست و نیروهای نظامی در سوریه خیلی قدرت دارند، افزود: دو اتفاق افتاد که این اصلاحات با توقف روبه رو شد. اول حمله آمریکا به عراق بود و اگر یادمان باشد برخی از هدف قرار گرفتن سوریه بعد از عراق خبر می دادند، لذا اینجا بود که نظامیان با محاصره کردن اسد به او هشدار دادند که نتیجه اصلاحات زمینه برای حمله به سوریه را مهیا میکنند. اتفاق دوم مربوط به ترور رفیق حریری و عقب نشینی از لبنان بود. با این اتفاق نظامیان باز به اسد هشدار دادند که این تحولات زمینه را برای محدودیت سوریه مهیا می کند و لذا اسد بحث اصلاحات را مسکوت گذارد. این دیپلمات سابق در ادامه به سناریوهای محتمل آینده اشاره کرد و گفت: در صورت تداوم این تظاهرات اولین سناریو فائق آمدن اسد براین تظاهرات و نا آرامی هاست. سناریوی دوم سقوط دولت اسد و حاکم شدن هرج و مرج بر سوریه است. سناریوی سوم استمرار وضعیت فعلی است که نه نظام قادر به سرکوب کامل است و نه مردم قادر به حذف حکومتند. در نتیجه نظام اسد تضعیف می شود و غرب هم دقیقا بهدنبال همین نکته است. لذا در غرب می بینیم که کمتر دنبال سرنگونی اسد هستند بلکه مدام از او اصلاحات را مطالبه می کنند. حتی برخی اسرائیلی های محافظه کار نیز بر آن هستند که سقوط اسد معلوم نیست چه شرایطی را رقم بزند. ایرانی در ادامه ضمن اشاره به اینکه غرب و نیروهای طرفدار آن در منطقه بهدنبال تزلزل در نظام سوریه و جداسازی سوریه از مقاومت هستند، به برگ های برنده اسد در این بازی اشاره کرد که عبارتند از: لبنان و اثر گذاری در این کشور، فلسطین و ارتباط با محور مقاومت و نهایتا برگه عراق که اسد میتواند از آن ( در آستانه خروج آمریکا از عراق) بهره برداری کند.