برجام یک توافقنامه دوجانبه بین واشنگتن و تهران نیست، بلکه توافقی بین هفت دولت است که وعده های انتخاباتی آمریکا و یا هوا و هوس ترامپ نمی تواند آن را لغو کند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، روزنامه آمریکایی هافینگتن پست در گزارشی نوشت: پیروزی تکان دهنده دونالد ترامپ تبعات مهم اما نامشخصی بر انواع روابط دو جانبه آمریکا به ویژه بر روابط این کشور با ایران و تاثیر آن بر توافق هسته ای ایران (برجام) دارد. ترامپ در طول مبارزات انتخاباتی خود هیچگاه مخالفش با توافق هسته ای را پنهان نکرد. در ماه مارس زمانی که او در اجلاس سالانه آیپک در شهر «واشنگتن» سخنرانی کرد، اعلام کرد که «اولویت نخست وی، لغو توافق با ایران است». کمی پس از انتشار خبر پیروزی ترامپ، رویترز گزارش داد که نتیجه این انتخابات برجام را در وضعیت بی ثباتی قرار می دهد و برخی حتی این تحول را «سرآغاز پایان برجام» خواندند. با این حال حتی اگر ترامپ اجرای برجام را به تاخیر اندازد، او نمی تواند به تنهایی توافق هسته ای را باطل کند.
برجام یک توافقنامه دوجانبه بین واشنگتن و تهران نیست، بلکه توافقی بین هفت دولت است که بسیاری از آنها هیچ احساس مشترکی با ترامپ در این زمینه ندارند. البته در حالی که به لحاظ تاریخی بعید نیست که آمریکا مسیر جداگانه سیاست خارجی خود را دنبال کند، اجرای با تلاش های چند جانبه بسیار به دست آمده، و دیگر طرفین دوست ندارند تنها به دلیل وعده های انتخاباتی آمریکا و یا هوا و هوس ترامپ آن را مخدوش کنند. اگر ایران همچنان بر مفاد برجام پایبند باقی بماند، هیچ کس انتظار ندارد اروپایی ها مجددا تحریم ها علیه ایران را تحمیل کنند؛ حتی اگر آمریکا بخواهد با توسل به اتهامات مربوط به آزمایش های موشک های بالستیک، حمایت از گروه هایی مانند حزب الله لبنان، و یا (ادعای)نقض حقوق بشر تحریم هایی را علیه ایران اعمال و یا حفظ کند.
گفته می شود که اگر کنگره آمریکا رای به لغو برجام دهد و ترامپ هم به طور رسمی همین کار را انجام دهد، دیگر امضا کنندگان این توافقنامه (و مهمتر از همه ایران) بدون شک این کار را حرمت شکنی و نقض یک توافق بین المللی خواهند دانست. همچنین مهم است به خاطر داشته باشیم که حتی پس از ورود ترامپ به کاخ سفید، حاکمیت قانون هنوز هم غالب خواهد بود و ترامپ (و جمهوری خواهانی که اکثریت کنگره را در اختیار دارند) اولویت های بسیار دیگری دارند که مقدم بر برجام و ارتباط آمریکا با ایران است.
از آنجا که اتحادیه اروپا همچنان از مشکلات اقتصادی رنج می برند، اروپایی ها انگیزه زیادی برای راهیابی به اقتصاد ایران برای افزایش صادرات شان به یک بازار 80 میلیون نفری دارند؛ همانطور که قدرت های بزرگ اقتصادی در این قاره مانند فرانسه، آلمان و ایتالیا قبل از اعمال تحریم ها این کار را انجام می دادند. پس از پیروزی ترامپ، شرکت توتال فرانسه - که پیشتر از سرمایه گذاری کلان در بخش گاز ایران خبر داده بود - اعلام کرد که نتیجه انتخابات آمریکا چیزی را تغییر نمی دهد. بسیاری انتظار داشتند هیلاری کلینتون به عنوان چهل و پنجمین رئیس جمهور آمریکا انتخاب شود. اما اگر چه او در حمایت از برجام صحبت می کرد، لحن جنگ طلبانه او را درباره ایران به احتمال زیاد دولت ها و شرکت های اتحادیه اروپا را در مورد خطر بالقوه تجارت با ایران از نقطه نظر انطباق بین المللی نگران کرده بود. لفاظی ترامپ هم به دلیل مشابه، باعث نگرانی اتحادیه اروپا شده است. به عبارت ساده تر، اقتصاد اروپا برای حفظ برجام و ادغام مجدد ایران به اقتصاد جهانی بر می خیزد تا از آن بهره مند شود.
و سپس به روسیه می رسیم. با توجه به اینکه ترامپ متعهد شده است روابط میان واشنگتن - مسکو و همکاری با روسیه برای مبارزه با داعش را در سوریه بهبود بخشد، کرملین تمایل دارد اطمینان داشته باشد برجام حفظ می شود تا مبادا توازن قدرت در خاورمیانه علیه ایران تغییر کند. مسکو و تهران دو قدرت در منطقه هستند که منافع مشترکی برای پیشبرد دارند. «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه احتمالا از اهرم خود برای اعمال فشار بر دولت ترامپ برای پایبندی به برجام بهره خواهد برد. زمانی که همه چیز گفته شد و انجام گرفت، ترامپ اگر بخواهد با کرملین برای مقابله با تروریسم در خاورمیانه همکاری کند باید نگرانی های مسکو را جدی بگیرد. در هر صورت، اگر ترامپ می خواهد یک شریک قابل اعتماد برای روسیه باشد، باید به مسکو چیزی در عوض آن بدهد.
با توجه به اینکه برگزاری انتخابات ایران نزدیک است، مشخص نیست که چگونه پیروزی ترامپ آینده سیاسی آینده «حسن روحانی» رئیس جمهور ایران را شکل خواهد داد زیرا او باید ایرانی ها را قبل از انتخاب مجدد خود متقاعد کند که برجام در جهت تامین منافع ایران عمل کرده است.
همچنین هنوز مشخص نیست که چگونه مسائل مربوط به جمهوری اسلامی در دستور کار کلی سیاست خارجی دولت ترامپ قرار خواهد گرفت. ساختار سیاست خارجی و دفاعی واشنگتن به شدت از برجام حمایت می کند و آن را تضمینی برای کنترل توانایی ایران برای ساخت سلاح هسته ای (مساله ای که ایران بارها آن را تکذیب کرده است)در پانزده سال آینده در نظر می گیرد. با توجه به اینکه تهدید یک ایران هسته ای باعث شده بود اسرائیل این کشور را خطری برای خود در نظر بگیرد، تلاش برای تضعیف برجام شاید بیشتر تل آویو را به سمت مد نظر گرفتن بمباران تاسیسات هسته ای ایران هدایت کند. به یاد بیاورید که «شیمون پرز» رئیس پیشین اسرائیل، نتانیاهو را از انجام این کار بازداشته بود. پرز مرده است اما نتانیاهو در قدرت باقی مانده، و نفرت او از برجام همچنان پابرجاست.
دولت نئو- انزواطلب ترامپ علی رغم ظاهرش پیامدهای هر گونه تجاوز احتمالی اسرائیل به ایران را منفی می بیند زیرا قطعا آمریکا را به سمت جنگ جدیدی در خاورمیانه سوق خواهد داد. اما چهل و پنجمین رئیس جمهور آمریکا و دولت او ممکن است منافع شخصی خود را در عدم تضعیف برجام داشته باشند. در مجموع هنگامی که ملاحظات استراتژیک در نظر گرفته شود، فاصله زیادی می تواند بین شعارهای انتخاباتی ترامپ در مورد برجام و تصمیمات وی در مورد آن به عنوان رئیس جمهور باشد. ترامپ در حال حاضر از تعداد دیگری از وعده های انتخاباتی خود نیز عقب نشینی کرده است بنابراین بی دلیل نخواهد بود اگر که فرض کنیم اتفاق مشابهی در مورد ایران و برجام هم رخ خواهد داد.
تلاش دولت ترامپ برای لغو برجام نه تنها روابط واشنگتن با اتحادیه اروپا، روسیه و چین را مخدوش خواهد کرد، بلکه به اتحاد امریکا با سایر قدرت های اقتصادی (مانند هند، ژاپن، و کره جنوبی) - که بخشی از گروه 1+5 نیستند اما از این توافق سود بسیاری برده اند - آسیب خواهد زد. علاوه بر این، متحدان واشنگتن در شبه جزیره عربستان (مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی) نیز دلایل اقتصادی و سیاسی خود را برای اعمال فشار بر آمریکا برای پایبندی به مفاد برجام خواهند داشت. چنین سناریویی خطرات امنیتی را برای شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس در پی خواهد داشت زیرا آنها خود را در یک موقعیت آسیب پذیری خواهند یافت. با این حال شاهزاده «ترکی بن فیصل» از واشنگتن خواسته به جای لغو برجام، تنها در مورد آن دوباره مذاکره کند و مفاد آن را تغییر دهد.
در نهایت رئیس جمهور منتخب آمریکا که در حال حاضر با چالش های بزرگی در کسب مشروعیت خود در میان آمریکایی ها مواجه است، باید به لحاظ سیاسی هوشیارانه تر عمل کند. ترامپ فضای کمی برای مانور علیه ایران دارد. از دیدگاه سیاست خارجی، دولت وی در تلاش برای تعمیق همکاری با کرملین برای مقابله با تروریست ها در سوریه است؛ اقدامی که ناخواسته به تعامل میان آمریکا و ایران منجر خواهد شد. او مجبور به همکاری با یک تیم سیاست خارجی و دفاعی خواهد بود که باید در برابر هر گونه تلاش برای آسیب زدن به توافق هسته ای ایران مقاومت کند؛ به خصوص اگر متحدان نزدیک واشنگتن همچنان از این توافق حمایت کنند. اگر چه ترامپ به احتمال زیاد تلاش خواهد کرد سرعت اجرای برجام را کاهش دهد، به نظر نمی رسد نتیجه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا ناقوس مرگ برجام را به صدا در آورد.
نیروهای گریز از مرکز بسیاری به نفع برجام و در برابر ابطال آن در حال فعالیت هستند.