در حالی که موقعیت ریاض در مقابل تهران در یک برهه زمانی تضعیف شده بود، در حال حاضر این فرآیند تسریع شده است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، «بروس ریدل» از اعضای ارشد بنیاد «بروکینگز» و تحلیلگر سابق سی آی ای در گزارشی در پایگاه المانیتور نوشت: عربستان سعودی در مسیر شکست از رقیب خود، ایران است. در حالی که موقعیت ریاض در مقابل تهران در مدت زمانی تضعیف شده بود، در حال حاضر این فرآیند تسریع شده است. شکست های عربستان تا حدی به عوامل خارج از کنترل آن بستگی دارد، اما به ضعف ذاتی در ظرفیت های عربستان هم مربوط می شود.
عربستان سعودی با رژیم عراق رابطه خوبی داشت تا زمانی که «صدام حسین» یک ربع قرن پیش به کویت حمله و تهدید به پیشروی به استان نفت خیز در شرق عربستان سعودی کرد. اما در اکثر سال های دهه 1980، عربستان سعودی و عراق شرکای نزدیکی برای مقابله با ایران بودند. ملک فهد در طول جنگ ایران و عراق ده ها میلیارد دلار به صدام کمک کرد به طوری که بدون کمک های مالی عربستان، عراق سقوط می کرد. فهد دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس را هم برای کمک به صدام بسیج کرد و صدام را به عنوان قدرتی برای همکاری با واشنگتن جا زد.
در سال 2003، ملک عبدالله پادشاه وقت تصمیم آمریکا را برای سرنگونی صدام بدون در اختیار داشتن یک فرد قدرتمند سنی دیگری برای جایگزینی وی، کاری خطرناک دانست. عربستان سعودی اطمینان داشت که ایران این خلأ را پر خواهد کرد. ریاض همچنین به نقش «احمد چلبی» (که رئیس جمهور حکومت انتقالی عراق شد) در فرایند برنامه ریزی ریاست جمهوری «جورج دبلیو بوش» برای عراقِ پس از جنگ مشکوک بود. سعودی ها مدعی بودند چلبی عامل ایران است.
ریاض برای تعامل با دولت های شیعه ای که از زمان حمله آمریکا به عراق به قدرت رسیدند، بی میل بود. سعودی ها سال ها باز کردن سفارت و تعیین سفیر را در این کشور به تاخیر انداختند. ماه گذشته پس از انتشار گزارشی از توطئه ترور، آنها سفیر خود را از شهر «بغداد» فراخواندند. هیچ جایگزینی انتخاب نشده است و این پست به احتمال زیاد خالی باقی می ماند.
سعودی ها از جنگ علیه داعش در عراق و سوریه پشتیبانی می کنند اما آنها نگران هستند که شکست این گروه، به تقویت دولت شیعه عراق و نفوذ بیشتر ایران بیانجامد. ریاض به نفوذی های خود در میان برخی سیاستمداران عراقی اطمینان کمی دارد.
اگرچه عربستان سعودی امروز یک دشمن سرسخت برای «بشار اسد» رئیس جمهور سوریه محسوب می شود، این پادشاهی یک متحد نزدیک برای پدرش بود.
با ترور «رفیق حریری» نخست وزیر وقت لبنان حمایت عربستان از اسد به پایان رسید. زمانی که سوریه در سال 2011 ناآرام شد، سعودی ها به سرعت کمک به نیروهای اهل سنت را آغاز کردند. کمک های عربستان به دقت ارائه نمی شد و بیشتر به دست تروریست های تکفیری می رسید. «بندر بن سلطان» به عنوان رئیس سازمان اطلاعات در سال 2011، نظارت بر پشتیبانی از مخالفان مسلح و مقابله با اسد را در اولویت برنامه های خود قرار داد.
حضور ایران، حزب الله و روسیه در جنگ سوریه، اهداف عربستان را خنثی کرد. اسد در حال حاضر بسیار جدی تر از یک سال پیش زمام کشور را در دست دارد. سوریه بیشتر از همیشه به کمک های ایران و حزب الله تکیه دارد.
در حال حاضر عربستان سعودی شکست دیگری را در لبنان متحمل شده است. «میشل عون» اکنون ریس جمهور لبنان است. انتخاب وی به عنوان دوست نزدیک ایران و حزب الله پس از دو سال بن بست سیاسی، نشانه دیگری از این است که اکنون باد به کدامین سمت می وزد. «سعد حریری» به عنوان نخست وزیر در تلاش برای تشکیل یک دولت مخالف حزب الله با چالش دشواری روبرو خواهد شد.
حزب الله اکنون به یک منبع اصلی دشواری برای ریاض تبدیل شده است. موفقیت آن در سوریه و لبنان برای عربستان هزینه هایی داشته است. مشاوره هایی که حزب الله به حوثی ها در یمن می دهد نیز نگرانی دیگری برای این پادشاهی است.
کاهش نفوذ عربستان در نتیجه عوامل بسیاری به وجود آمده که بسیاری خارج از کنترل ریاض است. جمعیت شناسی عربستان در عراق و لبنان ناموفق کار کرده است. در هر دو دولت، نیروهای سیاسی اهل سنت به شدت با اختلاف مواجه شده اند.
ماجراجویی بوش در عراق هنوز هم تاثیر منفی بر منافع ملی آمریکا و عربستان بر جای می گذارد. با این حال، سعودی ها نیز از «باراک اوباما» رئیس جمهور آمریکا به دلیل اجازه دادن برای از دست دادن قدرت «حسنی مبارک» در مصر و همچنین برای لغو تحریم ها علیه ایران بسیار دل چرکین هستند.
سعودی ها همچنین ابزار کافی برای اعمال قدرت در برابر گسترش نفوذ ایران در چند دهه را در اختیار ندارند. هیچ معادلی از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که بتواند به گروه هایی مانند حزب الله و حوثی ها مشاوره ارائه دهد، در عربستان وجود ندارد. عربستان هیچ قهرمانی مانند «قاسم سلیمانی» فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با سال ها تجربه در عملیات های مخفی ندارد. ممکن است سعودی ها سرویس های اطلاعاتی خوبی داشته باشند اما نیروهایی مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اختیار ندارند.
ریاض به طور سنتی برای ادامه حکمرانی بر حمایت مالی متکی است. با سقوط قیمت نفت، این کار سخت تر شده است. عربستان سعودی برای ذخیره پول یک پروژه کمک های نظامی چند میلیارد دلاری به لبنان را لغو کرده است. رقابت با ایران برای سعودی ها هزینه ها داشته اما هیچ پایانی هم برای آن دیده نمی شود.
ایران به طور فزاینده تاثیر گذارترین بازیگر در خاورمیانه است که عربستان سعودی را به شکست و ناکامی کشانده است.