توافقنامه آتش بس در سوریه غیرمنتظره و ناگهانی نبود و انتظار می رفت که یک هفته پیش طی دیدار «باراک اوباما» و «ولادیمیر پوتین»روسای جمهوری آمریکا و روسیه در حاشیه نشست سران گروه بیست در چین اعلام شود اما پیشروی ارتش سوریه در جبهه های جنگ در جنوب خلب و بازپس گیری منطقه دانشکده های نظامی و میدان الراموسه باعث شد که طرف روس سختگیری بیشتری از خود نشان دهد و بر موضعش برای دستیابی به تعهد آمریکایی برای اعلان جنگ علیه گروه های جهادی اصرار ورزد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران،«عبدالباری عطوان» نویسنده و تحلیلگر مشهور عرب در یادداشتی در روزنامه رأی الیوم به توافقنامه آتش بس در سوریه پرداخت و نوشت:پس از مذاکرات ماراتونی که به مدت 12 ساعت در اتاق نشست های دربسته در یکی از هتل های ژنو که با اختلافاتی در دیدگاه ها درباره مسائل اساسی رو به رو بود که نزدیک بود این مذاکرات را از هم بپاشد،بالاخره «جان کری»وزیر خارجه آمریکا و «سرگئی لاوروف»همتای روس وی به توافقی دست یافتند که نشانه های نقشه راه سیاسی و نظامی آتش بس و کاهش خشونت ها و کاهش خونریزی ها در سوریه را ترسیم می کند.
این توافقنامه غیرمنتظره و ناگهانی نبود و انتظار می رفت که یک هفته پیش طی دیدار «باراک اوباما» و «ولادیمیر پوتین»روسای جمهوری آمریکا و روسیه در حاشیه نشست سران گروه بیست در چین اعلام شود اما پیشروی ارتش سوریه در جبهه های جنگ در جنوب خلب و بازپس گیری منطقه دانشکده های نظامی و میدان الراموسه باعث شد که طرف روس سختگیری بیشتری از خود نشان دهد و بر موضعش برای دستیابی به تعهد آمریکایی برای اعلان جنگ علیه گروه های جهادی اصرار ورزد.
چهار مساله اساسی وجود دارد که نقشه راه روسیه و آمریکا بر آن تمرکز دارد و سرنوشت منفی یا مثبت توافقنامه را در صورت پایبندی به آن یا عدم پایبندی به آن مشخص می کند:
نخست: توقف همه حملات هوایی و درگیری های زمینی توسط همه طرف ها بدون استثناء.
دوم: اجازه رسیدن همه کمک های بشردوستانه به همه مناطق محاصره شده و غیرمحاصره شده به ویژه در حلب و دیگر مناطق سوریه.
سوم: انجام عملیات نظامی مشترک آمریکا و روسیه برای از بین بردن گروه های تندرو مانند داعش و جبهه النصره و گروه های هم پیمان با این دو گروه یا گروه های وابسته به آنها.
چهارم: از سرگیری فرایند مذاکرات برای رسیدن به راه حل سیاسی برای بحران سوریه بر اساس قطعنامه ها و توافق های ژنو.
این نخستین توافق میان دو قدرت بزرگ برای آتش بس در سوریه نیست و چه بسا آخرین نیز نخواهد بود و گرنه بحران سوریه بیش از پنج سال ادامه پیدا نمی کرد اما آن چه آن را با دیگر توافقنامه ها متمایز می کند این است که زمینه و بستر مشترکی برای آن وجود دارد که بارزترینش توافق بر سر مشخص کردن گروه های تروریستی و آمادگی برای برای اقدام مشترک برای مبارزه با آنها در همه جبهه ها، استقبال ترکیه از این توافق و آمادگی برای پایبندی دولت سوریه به آن بر اساس گفته های لاوروف وزیر خارجه روسیه است.
بزرگترین بازنده های توافقنامه قوی ترین گروه های مسلح روی زمین سوریه یعنی گروه تروریستی داعش و گروه تروریستی فتح الشام یا همان جبهه النصره سابق و نیز کشورهای حامی مالی و نظامی این دو گروه یعنی عربستان سعودی و قطر به طور خاص هستند که چه به شکل مستقیم و چه به شکل غیرمستقیم از این دو گروه حمایت می کنند.
این طبیعی است که این دو گروه تروریستی با این عملیات توافق مخالفت کنند و در برابر آن قرار گیرند و تلاش کنند که شکست بخورد و بعید نیست که میان آنها هماهنگی سیاسی و نظامی صورت گیرد یا حتی تحت یک فرماندهی قرار گیرند.
دولت سوریه از این آتش بس راضی نیست و اگر آن را پذیرفت به رغم میلش آن را پذیرفت تا (به ادعای نویسنده) همپیمان روس،قدرت بزرگ در اراضی سوریه و عامل مهم در ماندن نظام با دخالت نظامی اش را خشمگین نکند به ویژه آن که توافق آتش بس در زمانی صورت گرفت که کفه ترازو به نفع ارتش سوریه در جبهه های جنگ اصلی یعنی حلب و ریف دمشق سنگینی می کند.
نگرانی اصلی دولت سوریه از مرحله بعدی است یعنی از سرگیری فرایند سیاسی مذاکره ای است و نیز احتمال به توافق رسیدن ناظران آن یعنی آمریکا و روسیه بر سر تفاهم هایی درباره پیکره حاکمیت سوریه و اختیارات مرحله انتقالی و آینده «بشار اسد»رئیس جمهوری سوریه است.
به معنای دیگر،بیم آن می رود که معامله ای میان روسیه و آمریکا در خفا صورت گیرد که به موجب آن آمریکا با پاک سازی گروه های جبهه النصره و داعش موافقت کند و به درخواست روسیه در مقابل «انعطاف»روس ها درباره آینده رئیس جمهوری سوریه تن دهد.
درست است که روسیه و رئیس جمهوری اش همیسه تاکید می کنند که ملت سوریه تنها طرفی است که اجازه دارد سرنوشت رئیس جمهوری اش را تعیین کند اما کری می خواهد که برای هم پیمانان عربش و گروه های معارض سوری( به اصطلاح میانه رو) که از آنها حمایت می کند«امتیازی» بدهد تا آنها را قانع کند که در فرایند سیاسی مشارکت کنند و از آن حمایت کنند.
درباره این توافقنامه روسیه و آمریکا تردیدهای زیادی های است.علاوه بر آن چندین طرف به آن اعتماد ندارند و با مشکلات زیادی رو به روست که بارزترین آنها چگونگی بازاریابی آن برای این طرفهاست و نیز حجم فرصت موفقیت و پایداری آن روی زمین است.
لاوروف و همکارش کری این آتش بس را به عنوان«هدیه»عید قربان برای سوری و همه مسلمانان می خواستند،آتش بس آرامشی برای نفس تازه کردن به وجود می آورد و خونریزی را متوقف می کند و این امید را به وجود می آورد تا امکان رسیدن به راه حل سیاسی دائمی به وجود آید.
آن چه کری و لاوروف «هدیه»می دانند گروه های جهادی طرحی ویرانگر و پاک سازی خود توسط دو قدرت بزرگ می دانند و نیز نشانه ای برای حمله فراگیر به «الرقه»و «موصل»در شرق و شرق حلب در شمال و «درعا» در جنوب می دانند.
بسیار دشوار است که غرق در خوش بینی شویم و پیش بینی های موفقیت یا شکست آن را اعلام کنیم،عاقلانه است که درنگ کرده و منتظر بمانیم تا غبار بخوابد و واقعیت ها نمایان شوند و موضع گیری ها نیز روشن گردد.