از «اتفاق مهم جرابلس»نمی توان به راحتی عبور کرد.این شهر که دروازه ورود نیروهای اشغالگر ترکیه به سوریه است قطعا درها را به روی تحول دراماتیک جدید در صحنه سوریه باز می کند.عملیات نظامی ترکیه پس از تحولات سیاسی گسترده ای انجام شد که مراحل پایانی آن با دیدار پوتین-اردوغان در روسیه و در بحبوبه حرف و حدیث های روزافزون درباره نزدیکی جدید ترکیه به پرونده سوریه رخ داده است.اما حوادث روز گذشته به مثابه مقدمه بازگشت دوباره گرمی روابط میان دو هم پیمان ترک و آمریکایی است.همچنین مرثیه رویای«روج آفا»ی کردها را خواند.چه کسی چه کسی را فروخت؟و چه کسی پشت چه کسی در بازار باز سوریه را خالی کرد؟مدت زمانی لازم است تا تصویر به شکل واضح نمایان شود.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران،روزنامه الاخبار در گزارشی به دخالت نظامی ترکیه در سوریه و ورود نیروها و تجهیزات نظامی این کشور به شمال سوریه پرداخت و نوشت:سوری ها باید به خوبی تاریخ بیست و پنجم آگوست 2016 را حفظ کنند.بدون نادیده گرفتن موافق بودن تاریخی این حادثه با سالروز پیروزی عثمانی ها در نبرد «مرج دابق»در پنج قرن پیش (این امری است که بسیار بزرگتر از یک همزمانی و تصادف است)این تاریخ نقطه تحول بزرگی در صحنه جنگ سوریه را شکل می دهد.
در انتظار روشن شدن صحنه باید به این مساله تن داد که شهر «جرابلس»،همزمان با کنده شدن جدید، زمانی برای حق حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه و قرار دادن یکی از شهرهای ریف حلب تحت اشغال ترک ها تا آینده نزدیک تبدیل شده است.به نظر می رسد که پیش بینی پیامدهای تحرکات ترکیه پس از اشغال جرابلس در سایه نقل و انتقالات دراماتیکی که ویژگی برجسته صحنه سوریه شده است،نوعی ماجراجویی باشد اما این مساله نقطه عطف بودن حوادث روز گذشته را تغییر نمی دهد.خوش بینان بر این باورند که اقدام ترکیه مقدمه ای برای ترسیم دوباره صحنه سوریه بر اساس توافق های منطقه ای و بین المللی است که متعاقبا منجر به راه حل سوری به ضرر کردها می شود به ویژه در سایه اطلاعات متداول در زمینه اینکه مسکو و تهران از قبل طرح ترکیه را تدوین کرده بودند و این جدای از ،از سرگیری همکاری امنیتی میان آنکارا و دمشق به دور از هیاهوست.همکاری دوباره امنیتی میان آنکارا و دمشق درها را به روی احتمال اینکه تحرکات اخیر ترکیه بر اساس پیوست های سری در«توافقنامه امنیتی اضنه»که در سال 1998 میان دو طرف امضا شد،باز می کند؛توافقنامه ای که فتیله جنگ میان دو کشور که در آن زمان به دلیل حمایت دمشق از حزب کارگران کردستان ترکیه بر طبل های آن کوبیده می شد را پایین آورد.اگر این اخبار درست باشد ما را در برابر تبادل چشمگیر نقش ها میان آنکارا و کردها در زمینه توان شان در هماهنگی با مسکو و واشنگتن در آن واحد قرار می دهد؛امری که تا همین چند روز پیش «نیروهای دموکراتیک سوریه»به تنهایی انجام می دادند.اما واکنش های سوریه و روسیه در روز گذشته که توسط وزارتخانه های خارجی دو کشور اعلام شد، نشان داد که اقدامات ترکیه در جرابلس به دور از فضای«توافق»بوده است.وزارت خارجه سوریه«نقض آشکار حاکمیت و تمامیت ارضی»این کشور را محکوم کرد و تاکید کرد که «آن چه در جرابلس رخ می دهد نه مبارزه با تروریسم همانطور که ترکیه مدعی می کند بلکه جایگزین کردن تروریسمی با تروریسم دیگر است.»وزارت خارجه روسیه نیز از آنکارا خواست که ضرورت دارد در این زمینه «با دمشق هماهنگی کند»و نگرانی خود را نسبت به « احتمال ادامه وخامت اوضاع در منطقه درگیری»ابراز کرد.
برخلاف این واکنش ها،موضع آمریکا حمایت کامل و آشکار از عملیات نظامی ترکیه در سوریه بود چه با پوشش هوایی که «ائتلاف بین المللی» انجام داد و چه با سخنان «جو بایدن»معاون اول رئیس جمهوری ترکیه که روز گذشته به عنوان بلندپایه ترین مقام آمریکایی که پس از کودتای نافرجام به ترکیه سفر می کند،به زبان آورد.سخنان وی دارای اشاره های مثبتی به اقدامات ترکیه چه درباره عملیات نظامی و موضعش نسبت به کردها و چه مساله مربوط به «فتح الله گولن» است که بارزترین دشمن رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه به شمار می رود و وی از هم پیمان آمریکایی خواستار تحویلش است.این مسئول آمریکایی «توپ کردها را بار دیگر پرتاب کرد»و از نیروهای کرد خواست به شرق رودخانه فرات عقب نشینی کنند و این را در همخوانی با خواسته ترکیه انجام داد که «مولود چاووش اوغلو»وزیر خارجه ترکیه روز گذشته آن را تکرار کرد و گفت که «افراد مسلح کرد باید به شرق فرات عقب نشینی کنند و گرنه ترکیه هر کاری که لازم باشد را انجام می دهد.»وی تهدید کرد که «کردها در صورتی که به تعهدات خود پایبند نباشند، تحت هیچ شرایطی نمی توانند به حمایت آمریکا دست پیدا کنند.»این سخنان به نظر می رسد که «ترسیم دوباره رویای کردها»و مرثیه ای آمریکایی برای طرح«روج آفا» است(اقلیم غرب کردستان همانطور که کردها آن را می نامند و از ریف شرقی الحسکه تا عفرین را در بر می گیرد)که کردها تصور کردند در دسترس شان است.
لیکن ورود مستقیم ترک ها به خط و اظهارات آمریکایی ها که خواستار بازگشت«قسد»به شرق فرات شد،معنایش قطعا تضعیف امیدها و آرزوهای آنها برای مرتبط کردن مناطق نفوذشان در شهر«عین العرب»به شهر«عفرین» است.اما این معنایش این نیست که آمریکا در نزاع کردها و ترکیه طرف ترکیه را گرفته است و بعید است که آمریکا دست به ریسک چشم پوسی از شاخه کردی بزند که تا کنون موثر بودنش را ثابت کرده است.اما به نظر می رسد که در مقابل،اصرار دارد که آنکارا که بازیگر اصلی در جنگ سوریه است،را از دست ندهد.کاملا واضح است که واشنگتن می خواهد در این زمینه گام بردارد که از نزاع کردی-ترکی با ملتهب نگه داشتن کانون این نزاع و باز گذاشتن آن برای هر گونه احتمالی،برای منافعش بهره ببرد.ترکیه به این دلیل دست به دخالت در سوریه زد تا ثابت کند که نقش محوری در بحران سوریه دارد آن هم پس از آن که این تصور به وجود آمد که ترکیه در پی کودتای نافرجام نقش اش در پرونده سوریه محدود شده است.به رغم آن چه در زمینه محدود شدن سیاست های اردوغانی و سرگرمی اش به پرونده داخلی مطرح شده است، عبور سریع از مرزها و ورود به اراضی سوریه، مرکزی بودن نزاع با کردها در محاسبات آنکارا و «امنیت ملی اش»را ثابت کرد.به نظر می رسد که اشغال جرابلس خشت نخست طرح «منطقه امنی»است که در برخی مواقع برای ترکیه دور از دسترس شده بود اما کردها(چه بدانند چه ندانند)نقش مهمی در احیای این طرح بازی کردند و حتی فراتر از آن در اجرای آن نقش اساسی بازی کردند.بعید است که هواپیماهای روسی این منطقه را پس از آن که به لحاظ نظری در تصرف گروه موسوم به «ارتش آزاد»(که انتظار می رود که به عملیات زیباسازی گسترده ای تن دهد)است اما در عمل در تصرف آنکارا و سازمان اطلاعات و نیروهای ویژه اش است، بمباران کنند.
عقب نشینی سریع و بی سابقه گروه تروریستی داعش از جرابلس علامت سووال های زیادی به وجود آورده است و عملیات را به«تسلیم شدن و تحویل دادن»مورد توافق تشبیه می کند.چشم پوشی داعش از یکی از حیاتی ترین گذرگاه هایش برخلاف چیزی است که در همه حمله های سابق به مراکز نفوذش به آن عادت کرده بود.داعش می توانست دست به جنگ فرسایشی بزند که حداقل شکستش در این شهر را به تاخیر بیندازد. اطلاعات وارده از جرابلس نشان می دهد که گروه داعش طی ماه های پیش خود را برای جنگ با کندن خندق ها و بمب گذاری ورودها و مراکز حیاتی شهر آماده کرده بود اما جریان اتفاق های دیروز نشان می دهد که داعش این کار را برای این انجام داده بود که شهر فقط توسط کردها مورد حمله قرار گیرد.عقب نشینی داعش به سمت مراکزش در شهر«الباب»می تواند این گروه را به این فکر بیندازد که حملات جدیدی را به مناطق ریف جنوبی حلب که پیش از این ارتش سوریه و هم پیمانانش آن را از این مناطق بیرون کرده بودند یا به سمت شرق و به سمت «منبج»در نزدیکی الباب که چندی پیش از ان عقب نشینی کرد،انجام دهد.در هر دو حالت فرار داعش به سمت داخل وسیله ای به نفع فرسایش جدید نیروهای ارتش سوریه یا کردها به شمار می رود البته به تبع جهت نمایی است که جنگ های مرحله بعد داعش به سمت آن نشانه می رود.
عملیات و بستر سازی
عملیات«سپر فرات»در ساعت پنج صبح روز گذشته در پی استقرار گسترده نیروها در مرزهای ترکیه در مقابل جرابلس در طول هفته گذشته آغاز شد.از هشت روز پیش اردوگاه های مشترکی در مرزها برپا شد که در آن یگان های نیروهای ویژه ترکیه و نزدیک به 1500 فرد مسلح وابسته به گروه های«احرار الشام»، «فرقه الحمزه»،«حرکه نور الدین الزنکی»و «فرقه الشامیه» و گروه های مسلح وابسته به «مخالفان سوری مورد تفحص قرار گرفته شده»(vso) در این اردوگاه ها مستقر شدند.در این عملیات ده ها تانک و زره پوش ترکیه با پوشش هوایی گسترده هواپیماهای «ائتلاف بین المللی»به رهبری آمریکا و توپخانه ترکیه شرکت کردند. یکی از منابع داخل گروه «فرقه الحمزه»به روزنامه الاخبار گفت که طرح حمله در درجه نخست اهمیت کنترل تپه ها و مناطق مرتفع برای قطع راه های امداد رسانی را ملاحظه کرد.نیروهای پیشرو به سرعت روستا و تپه«کلکجه»واقع در 5کیلومتری غرب جرابلس را به کنترل خود درآوردند و به عمد در جنوب جرابلس یک گذرگاه باقی گذاشتند تا عناصر مسلح داعش از آن برای عقب نشینی استفاده کنند،بدون آن که در عمل آتش هواپیماهای ائتلاف را مورد استفاده قرار دهند.به رغم اظهارات مسئولان ترکیه مبنی بر اینکه«عملیات نظامی که ارتش ترکیه در شمال سوریه کوتاه مدت و تاثیرگذار است»اما حجم استقرار نیروهای ترکیه در مرزها که همچنان ادامه دارد به نظر می رسد بزرگتر از آن است که عملیات سریع و گذرا نیاز داشته باشد.شب گذشته خبرگزاری«رویترز»به نقل از یک مسئول ترک که نامش را فاش نکرد، نقل کرد که «ترکیه عملیاتش در سوریه را تا زمان از بین رفتن تهدیدهای پیش روی امنیت ملی اش ادامه می دهد.»در سخنانی قابل توجه این مسئول گفت که «هدف از این عملیات توقف ورود تروریست های خارجی به شکل دائم و قطع خطوط امدادرسانی به گروه های تندرو است.»در همین حال،دولت آمریکا در نخستین واکنش به عملیات ترکیه در سوریه تاکید کرد:«ایالات متحده آمریکا ترکیه را تشویق به بستن مرزهایش با سوریه می کند.»«جاش ارنست»سخنگوی کاخ سفید گفت که کشورش«ترک ها را تشویق به اقدام تعیین کننده در بستن مرزهای ترکیه با سوریه به ویژه در این بخش از مرزها تشویق می کند.»
صالح مسلم تهدید کرد
«صالح مسلم»رئیس مشترک حزب«اتحاد دموکراتیک»کُرد روز گذشته تهدید به «شکست ترکیه در باتلاق سوریه»کرد.مسلم که گروه های سیاسی «نیروهای دموکراتیک سوریه»را هدایت می کند در توییتی در توییترش نوشت:«ترکیه وارد باتلاق سوریه می شود و با شکست رو به رو می شود همانطور که گروه داعش با شکست رو به رو شد.»رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه نیز به نوبه خود به این تهدیدات مسلم بدون آوردن نامش پاسخ داد.اردوغان در سخنانی درباره عملیات نظامی این کشور در سوریه گفت که «برخی اشخاص ترکیه را تهدید می کنند، من به آنها از این جا می گویم که:محتاط باشید.خواهید دید که چه اتفاقی برای شما می افتد.»وی افزود:«هر کسی که برای ترکیه تهدید به شمار رود با ارتش،پلیس و ژاندارمری مواجه می شود.»کردها اقدامات اخیر ترکیه را در درجه نخست علیه خودشان می دانند. نیروهای دموکراتیک سوریه پیش از عملیات ترکیه آمادگی خود را برای«دفاع از هر گونه طرح دخالت در سوریه که اشغالگری مستقیم یا غیرمستقیم باشد»اعلام کرده بودند.