روابط میان ترکیه و روسیه از زمان سرنگون شدن جت جنگنده روسیه در مرز سوریه، تنش آلود شده است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، روزنامه حریت در گزارشی نوشت: ترکیه از هر گونه واکنش شدید علیه مسکو در هر دو مورد درگیری روسیه - گرجستان در سال 2008 و درگیری روسیه - اوکراین در سال 2014 اجتناب به عمل آورد.
در سال 2008 ترکیه حتی از حق وتوی خود استفاده کرد تا مانع ارسال سیستم کنترل و هشدار زودهنگام هوابرد (آواکس) ناتو به قفقاز شود؛ اقدامی که قرار بود به صورت نمایشی در حمایت از گرجستان صورت بگیرد. آنکارا همچنین از حمایت از تحریم ها به رهبری غرب در پی الحاق شبه جزیره «کریمه» به روسیه اجتناب ورزید. واکنش رسمی ترکیه به الحاق کریمه با وجود تمایل این کشور به سمت تاتارها خفیف بود. آنکارا همچنین در برابر تلاش های ناتو برای افزایش حضورش در دریای سیاه مقاومت کرد.
اما همه این اتفاقات معکوس شد زمان که ترکیه نوامبر سال گذشته هواپیمای جنگی روسیه را در مرز سوریه سرنگون کرد.
واکنش تند و تیز روسیه، شامل تحریم های اقتصادی و امتناع از رفع تنش ها پس از گذشت چندین ماه از این حادثه، دولت ترکیه را تحت فشار قرار داده است تا رویکرد تلافی جویانه ای اتخاذ کند. این اقدامات به ویژه در حوزه دریای سیاه قابل مشاهده است.
تنش میان آنکارا و مسکو به تقویت همکاری های امنیتی ترکیه با گرجستان، و به ویژه اوکراین منجر شده است. علاوه بر دیدارهای دو جانبه بین مقامات آنکارا و کیف، شکوفایی رابطه میان دو کشور در زمینه همکاری در صنعت دفاعی و همچنین در رزمایش های مشترک دریایی در دریای سیاه افزایش یافته است. علاوه بر این، رویکرد ترکیه در قبال روسیه نیز در سازمان ناتو با تغییراتی مواجه شده است.
اکنون این سوال مطرح می شود که آیا این تحولات می تواند فرصتی را برای حرکت آرام در جهت آغاز مجدد گفت و گوهای متوقف شده بین ترکیه و ارمنستان فراهم کند یا خیر؟
قبل از پاسخ به این سوال بهتر است روابط کنونی ترکیه و ارمنستان را بررسی کنیم.
از زمان شکست تلاش ها برای عادی سازی روابط در سال 2009، برای دو پایتخت که هنوز هم فاقد روابط دیپلماتیک هستند، از سرگیری مجدد گفت و گوها کار دشواری بوده است. ارمنستان که از شکست پروتکل های امضا شده برای عادی سازی روابط ناامید شده است، هیچ شور و شوقی برای هر گونه تلاش جدیدی نشان نداده است. و تمامی توجه خود را به سال 2015، به مناسبت صدمین سالگرد کشتار ارامنه، متمرکز کرده است.
جمهوری آذربایجان، که نقش جدی در شکست پروتکل ها ایفا کرده است، از طریق سیاست های بخش انرژی و فعالیت های لابی ها، سرمایه گذاری خود در ترکیه را حتی افزایش هم داد. افزایش همکاری ترکیه و آذربایجان، موضع آنکارا را از اجتناب از هر گونه گام جدید با ارمنستان تثبیت کرد. واضح است که هیچ تغییر ملموسی در روابط بین ترکیه و ارمنستان دیده نخواهد شد.
باید گفته شود که یادبود صدمین سالگرد «کشتار ارامنه» در سال 2015 روابط دو کشور را تنش زا تر نکرد اما باعث شد تا این سال نیز بدون نتیجه در مور داز سرگیری گفت و گوها به پایان برسد. علاوه بر این دستورکار فشرده داخلی و خارجی ترکیه باعث شده تا عادی سازی روابط با ارمنستان در انتهای فهرست اولویت های آنکارا جای بگیرد.
اما آیا تغییر در روابط ترکیه و روسیه می تواند انگیزه ای برای آنکارا در این خصوص ایجاد کند؟ به گفته منابع ارمنی، در واقع روابط اقتصادی به نظر می رسد در چنین شرایطی سودمند باشد، زیرا تجارت ترکیه و ارمنستان در طول سه ماه گذشته سه برابر شده است. «اطلس» به عنوان خطوط هوایی خصوصی ترکیه پروازهای خود را به «ایروان» پایتخ ارمنستان افزایش داده است، و به نظر می رسد در حال حاضر مذاکرات در مورد تسهیل فعالیت های فروش بلیط از طریق خطوط هوایی ترکیه به منظور جذب بیشتر مسافر در جریان باشد.
برخی اخبار نیز از برگزاری مذاکرات پشت پرده غیر رسمی تر در حال انجام در مورد به رسمیت شناختن سفیر ترکیه در تفلیس در ارمنستان، و یا حداقل باز کردن گذرگاه مرزی در چند روز خاص در هفته حکایت دارد.
آیا این مذاکرات غیر رسمی می تواند به دستیابی به نتایج ملموسی منتهی شود؟ بسیار غیر محتمل است. اولا اینکه تنش فعلی با روسیه در واقع ترکیه را از حرکت به سمت ارمنستان منصرف می کند زیرا این کار می تواند نتیجه معکوس داشته باشد روسیه می تواند به یک مانع اصلی در مقابل هرگونه عادی سازی روابطی تبدیل شود. دوما اینکه ترکیه از برداشتن چنین گامی بدون تایید باکو اجتناب می ورزد زیرا از سرگیری رابطه ترکیه و ارمنستان در افق غیاب حل و فصل مناقشه بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان غیر ممکن به نظر می رسد.
یکی از تبعات جانبی مثبت ممانعت از هر گونه حرکتی در سطح سیاسی بهبود «آهنگ دیپلماسی» از طریق فعالیت های جامعه مدنی بوده است. و مهمترین عامل در جبهه ترکیه - ارمنستان در حال حاضر این واقعیت است که هر دوی این دولت ها در این اقدامات نقشی نداشته اند.