ترکیه، آمریکا هم پیمان تاریخی اش را از دست داد و روسیه قدرت بزرگ جایگزین را نیز با تصمیم بررسی نشده برای سرنگونی یکی از هواپیماهایش از دست داد و اتحادیه اروپا که ستون فقرات پیمان«ناتو»به شمار می رود و خودش عضو موسس در آن است را نیز نتوانست در کنار خود داشته باشد،در سوریه وارد جنگ شده است و با دو همسایه ایران و عراق نیز در صلح سرد به سر می برد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران،«عبدالباری عطوان»نویسنده و تحلیلگر مشهور عرب در یادداشتی در روزنامه رأی الیوم به بازنگری ترکیه در سیاست های خارجی و داخلی خود پرداخت و نوشت:«رجب طیب اردوغان»رئیس جمهوری ترکیه نمی داند که این روزها ضربه های دردناک از کجا به سمتش می آید.در حالی که در کنیا در چارچوب تلاش هایش برای گشودن بازارهای جدیدی برای تجارت کشورش با قاره آفریقا به منظور جبران خسارتهایش به دلیل تحریم روسیه بود،پارلمان آلمان با اجماع لایحه به رسمیت شناختن «کشتار»بیش از یک میلیون ارمنی توسط ترکیه در صد سال پیش را تصویب کرد.
اردوغان که تازه از بحران کناره گیری بازوی راستش و مهندس سیاست خارجی اش یعنی «احمد داوود اوغلو»نخست وزیر و صاحب نظریه «صفر کردن مشکلات»با همسایگان که ترکیه را به جایگاه اقتصادی بالایی رسانده، بیدار شد،روز پنج شنبه از نایروبی تهدید کرد که لایحه تصویب شده در پارلمان آلمان به شکل بزرگی بر روابط میان آلمان و ترکیه تاثیر می گذارد و تهدید کرد که «اقدامات لازم»را به محض بازگشتش به آنکارا اتخاذ می کند اما «بکر بوزداغ»خطاب به آلمانی ها گفت:«یهودی ها را می سوزانید آن وقت ملت ترکیه را متهم به نسل کشی می کنید.»
این اتهام های غضب آلود که با تصمیم دولت ترکیه برای فراخواندن سفیرش از برلین برای رایزنی همزمان شد به منظور گرفتن زهر حالت خشم در میان اعضای حزب حاکم و هوادارانش است به سرعت با لهجه دارای انعطاف تغییر یافت به طوری آقای «بینالی یلدریم»نخست وزیر ترکیه تاکید کرد که آلمان«همچنان یک هم پیمان مهم است و روابط میان دو کشور ادامه می یابد.»
ماموریت یلدریم نخست وزیر جدید ترکیه محدود به خاموش کردن آتش هایی است که اردوغان طی پنج سال گذشته روشن کرده است و وظیفه دارد پل هایی که با کشورهای همجوار قطع شده را ترمیم کند و بازنگری کاملی در سیاست های این کشور بکند که شامل «انقلابی»در موضع گیری های ترکیه در پرونده های بسیار مهم و خطرناک مانند پرونده های روسیه و سوریه می شود.
احمد داوود اوغلو صاحب نظریه صفر کردن مشکلات با همسایگان که ترکیه را به شکوفایی اقتصادی و جایگاه رهبریت سیاسی رسانده و از مقام خود در حاکمیت و نخست وزیری به دلیل اختلافاهایش با اردوغان کناره گیری کرده است تبدیل به یک قربانی می شود و مسئولیت حالت فروپاشی کنونی که ترکیه در آن به سر می برد به گردنش انداخته می شود.
آقای یلدریم همپیمان جدید و مطیع اردوغان در سخنرانی اش که در پارلمان در هفته گذشته برای تشریح سیاست های دولتش ایراد کرد برخی از نشانه های این عقب نشینی ریشه ای را فاش کرد و گفت:«وی نسبت به واقعیت های اوضاع آشفته ای که ترکیه را در برگرفته آگاه است و دولتش تلاش می کند که دوستان را افزایش داده و دشمنان را کم کند.»و این بازگشت کلی به سیاست های پیشین وی یعنی اوغلو است.اما نکته مهمی در سخرانی یلدریم که ناظران داخلی و خارجی در آن درنگ کردند این بود که گفت:«برادران ما از پنج سال پیش در سوریه در جنگی بیهوده کشته می شود»و به ضرورت«توقف این جنگ»اشاره کرد بدون آن که هرگز به شرط براندازی نظام حاکم بر سوریه بپردازد.
توصیف جنگ سوریه به جنگ«بیهوده»انعطاف مهمی در سیاست ترکیه و چشم پوشی آشکار از میراث پنج سال حمایت از گروه های مسلح سوری برای تعجیل در براندازی نظام و چشم پوشی از درخواست برای ایجاد مناطق حایل یا مناطق پرواز ممنوع داخل اراضی سوریه است.
آقای «نعمان کورتولموش»معاون نخست وزیر از رئیس اش رک تر بود هنگامی که در کنفرانسی مطبوعاتی گفت:«اصلاح روابط با روسیه،عراق،سوریه و مصر درآمدهای تجاری به ارزش 36 میلیارد دلار را بازمی گرداند.»
آن چه سخنان آقای کورتولموش را درباره این تمایل برای از سرگیری روابط با روسیه مورد تاکید قرار می دهد لهجه آشتی جویانه ای است که اردوغان پیش از سفرش به نایروزبی از خود نشان داد و از سخنان تنش آلودش درباره سرنگونی هواپیمای روسی در ماه نوامبر گذشته عقب نشست و گفت:«این حادثه اشتباه در ارزیابی توسط خلبان ترک بود و نباید روابط شخصی و دولتی دو کشور را خراب کند.»ناظران این عقب نشینی را به عنوان مقدمه ای برای ارائه عذرخواهی که مسکو خواستار آن است تلقی کردند.
اردوغان که به دنبال تغییر نظام در ترکیه از پارلمانی به ریاست جمهوری است نیاز به این تغییرات اساسی در سیاست داخلی و خارجی دارد تا به این هدف برسد و منافع ترکیه و ملتش را بالای همه چیز قرار دهد و نخستین گام در مسیر عقب نشینی و بازنگری ها اذعان به اشتباه ها و تلاش برای تصحیح آنهاست.ترکیه بدون دوست شده است آن هم در خاورمیانه ای ملتهب و خطرناک تر از آن، این است که این دوستان یا بیشتر آنها به دلیل سیاست ها و ائتلاف های اشتباه طی پنج سال گذشته تبدیل به دشمن شده اند.
ترکیه، آمریکا هم پیمان تاریخی اش را از دست داد و روسیه قدرت بزرگ جایگزین را نیز با تصمیم بررسی نشده برای سرنگونی یکی از هواپیماهایش از دست داد و اتحادیه اروپا که ستون فقرات پیمان«ناتو»به شمار می رود و خودش عضو موسس در آن است را نیز نتوانست در کنار خود داشته باشد،در سوریه وارد جنگ شده است و با دو همسایه ایران و عراق نیز در صلح سرد به سر می برد.
شاید خطرناک ترین خطری که ترکیه اردوغان این روزها با آن مواجه است حمایت مشترک روسیه و آمریکا از دشمن سرسختش یعنی کردهای سوریه و ارتش دموکراتیکسوریه است که نماینده این کردها به شمار می رود؛ ارتشی که در آستانه اعلام خودمختاری در مناطق کردنشین شمال سوریه در امتداد مرزهای جنوبی ترکیه است.
رئیس جمهوری ترکیه تصمیم عاقلانه ای گرفت زمانی که همه فشارهای آمریکا برای دخالت زمینی در بحران سوریه به منظور حمایت از گروه های مسلح سوری و از بین بردن داعش را نپذیرفت و تعجب نمی کنیم اگر این بار خودش را مجبور به دخالت در سوریه ببیند تا از تشکیل نظام کردی جدید در سوریه که مقدمه ای برای تشکیل نظام مشابه در جنوب شرق ترکیه است،جلوگیری کند.
هر کسی وضع رئیس جمهوری ترکیه و کشورش را در پنج سال پیش با وضعش در حال حاضر مقایسه کند به خوبی حجم بن بست بزرگی که در آن به سر می برد را درک می کند و به همین دلیل از عملیات بسترسازی رسانه ای و سیاسی کنونی توسط هوادارنش از جمله عرب ها برای عقب نشینی از سیاست ها و موضع گیری هایی که ترکیه را به این وضع خطرناک رساند،تعجب نمی کنیم.
اما ایا این عقب نشینی ها یا بازنگری ها ثمره های مد نظر را در پی خواهد داشت یا اینکه دیر شده است؟
پاسخ را به روزها و ماه های آینده و تحولات و سورپرایزهای پیش رو واگذار می کنیم.