مراسم امضای توافقنامه در تهران با حضور «حسن روحانی» و «محمد اشرف غنی» روسای جمهوری ایران و افغانستان و «نارندرا مودی» نخست وزیر هند برگزار شد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، روزنامه آمریکایی کریستین ساینس مانیتور در گزارشی نوشت: هند و ایران همراه با افغانستان توافق کرده اند بندر جنوبی چابهار ایران را توسعه بخشند؛ اقدامی که دسترسی حیاتی به آسیای مرکزی را برای هند فراهم می کند.
موافقت نامه چابهار که خواهان سرمایه گذاری مشترک کشورها است، انتظار می رود به صورت قابل ملاحظه ای نقش تجارتی بندر چابهار را افزایش داده و هند را از طریق ایران و افغانستان به آسیای میانه وصل کند.
بر اساس توافق سه جانبه ایران - هند - افغانستان، هند روز دوشنبه متعهد به ارائه کمک 500 میلیون دلاری به منظور توسعه بندر چابهار در جنوب ایران شد.
این قرارداد یک موفقیت ارزشمند برای هند محسوب می شود که مدت ها است به دنبال دسترسی به بازارهای ایران، افغانستان و آسیای میانه است، اما نتوانسته بود با غلبه بر تنش خود با کشور همسایه پاکستان به راحتی در جهت تحقق این رویا گام بردارد.
اما دیگر نیروهای ژئوپولیتیک نیز در این میان نقش کمی ایفا نمی کنند.
«سامیت گنگولی» عضو ارشد برنامه آسیا در موسسه تحقیقات سیاست خارجی در یک مصاحبه تلفنی با کریستین ساینس مانیتور گفت: «این موضوع برای هند بسیار قابل توجه است، به خصوص اگر آنها بتوانند از این فرصت ها به خوبی استفاده کنند.»
سرمایه گذاری 500 میلیون دلاری هند در این بندر با سرمایه گذاری 16 میلیارد دلاری دیگری برای ساخت «منطقه آزاد تجاری چابهار» همزمان خواهد بود که با ساخت خطوط راه آهنی از شمال به سمت افغانستان ترکیب خواهد شد.
اما سرمایه گذاری مضاعف هند در مقایسه با تعهد 46 میلیارد دلاری چین برای توسعه بندر «گوادر» پاکستان در 125 مایلی چابهار، همراه با یک شبکه همراه خطوط راه آهن، خطوط لوله، و جاده ها برای ارتباط با غرب چین محدودتر است.
«ریک روسو» از مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی در یک مصاحبه تلفنی به کریستین ساینس مانیتور گفت: «هر نوع پروژه زیربنایی در این بخش از جهان نشان دهنده یک کار بسیار نیرومند است.»
این پروژه چیز جدیدی نیست و برای اولین بار توسط هند در سال 2003 کلید خورد. اما در حال حاضر به دلیل گرم شدن روابط بین آمریکا و تهران، به طور خاص با توجه به توافق هسته ای و لغو تحریم ها، این پروژه قابل اجرا شده است.
روز سه شنبه در واشنگتن شبهاتی ایجاد شد زمانی که سناتورها از یک مقام وزارت خارجه در مورد تحریم های باقی مانده سوال کردند و اینکه آیا آنها ممکن است توسعه چابهار تحریم ها را نقض کند. اما جدای از اطمینان های ارائه شده، عامل دیگری نیز در اینجا وجود دارد که باید در نظر گرفته شود: «باراک اوباما» رئیس جمهور آمریکا گفته است که «رابطه بین هند و آمریکا یکی از مشارکت های تعریف شده در قرن بیست و یکم است.»
روسو می گوید: «آمریکا در تلاش است تا هند را از تعمیق روابط با ایران دور کند اما هند و آمریکا منافع در حال رشد استراتژیک زیادی دارند و این بدان معناست که می توانند کارهایی را انجام دهند که در جهت منافع یکی و نه دیگری باشد.»
یکی از دلایل این تعمیق رابطه، یک قدرت در حال ظهور دیگر یعنی چین است. اما در حالی که این بندر جدید ممکن است به هند به شکل خاصی کمک رسانی کند و در واقع ایران را به سمت کاهش روابط خود با چین سوق دهد، تحلیلگران انتظار دارند چینی ها - حداقل در حال حاضر - توجه کمی به این مسئله داشته باشند.
از سوی دیگر پاکستانی ها ممکن است کمتر خوش بین باشند. با چنین رهبری نظامی، آنها ممکن است احساس محاصره شدن کنند و دوستی میان سه تن از همسایگان خود را تهدید فرض کنند. ناظران در پاسخ می گویند آنها ممکن است به دنبال تقویت روابط با چهارمین و آخرین کشور هم مرز خود اقدام کنند که آن کشور، چین است.
این پروژه برای افغانستان جدا از منافع اقتصادی ملموسی که می تواند به ارمغان بیاورد، همچنین می تواند در آینده برای تداوم مذاکره با هند کارگشا باشد زیرا افغانستان در تلاش برای پیدا کردن یک راه سازنده رو به جلو است.
بندر چابهار در مقایسه با بندر عباس و بندر «کراچی» به ترتیب ۹۰ کیلومتر و ۷۰۰ کیلومتر به مرکز افغانستان نزدیک تر و این فرصت را براى بازرگانان افغانستان فراهم مى کند که نسبت به بنادر دیگر کالاهای خود را ٢٠ درصد زودتر صادر کنند. بر این اساس، هزینه وارد کردن هر کانتینر بار براى بازرگانان، ۵٠٠ تا ١٠٠٠ دلار کمتر از بنادری خواهد بود که اکنون کالا از طریق آنها وارد افغانستان می شود.
در نهایت همانطور که روسو می گوید، در این میان هند می تواند برای برقراری میان ایران و دیگر کشورهای خاورمیانه پل ارتباطی باشد.
نخست وزیر هند در طول سفر خود به ایران گفت: «هند و ایران همچنین در صلح، ثبات و رفاه منطقه سهم اساسی دارند. ما همچنین نگرانی های مشترکی در گسترش عناصر بی ثبات کننده، رادیکالیسم، و تروریستی در منطقه داریم.»