اردوغان اخرین تیرترکش را با براندازی اوغلو نخست وزیرش شلیک کرد و خود را آماده یک ریسک یا ماجراجویی جدید و برگزاری سومین انتخابات در کمتر از 18 ماه می کند اما آیا این بار از این انتخابات مثل دفعات قبل پیروز بیرون می آید یا آنکه پرده زندگی سیاسی خود و رهبری حزب حاکم در ترکیه را پایین می کشد؟
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران،«عبدالباری عطوان»نویسنده و تحلیلگر مشهور عرب در یادداشتی در روزنامه رأی الیوم به تحولات اخیر در ترکیه پرداخت و نوشت:روابط استراتژیک میان «رجب طیب اردوغان»رئیس جمهوری ترکیه و آقای«احمد داوود اوغلو»نخست وزیرش و نظریه پرداز حزب«عدالت و توسعه»به پایان رسید و دلیل آن بر اساس بیشتر تحلیل ها دیکتاتوری اردوغان و بلندپروازی هایش برای تبدیل شدن به رهبری تاریخی و بلندپروازی های اوغلو است که به بالاترین سقف خود رسید،این علاوه بر حسادت و رقابت شخصی بر سر رهبری و اختلاف در دیدگاه هاست.
امید آقای احمد داوود اوغلو به رهبری را از زمان فروپاشی نظریه اش یعنی«صفر کردن مشکلات»با همسایگان به باد رفت؛این نظریه ترکیه را به رتبه 17 در میان کشورهای اقتصادی بزرگ در جهان رساند و این کشور را نیز تبدیل به قدرت منطقه ای بزرگ کرد که میان دموکراسی و اسلام میانه رو یگانگی به وجود آورد.این خسارت زمانی مورد تاکید واقع شد که معلمش اردوغان بر سر سیطره بر بیشتر اختیارات اجرایی اصرار کرد و نپذیرفت که رئیس جمهوری صوری باشد مانند «عدلی منصور»رئیس جمهوری سابق مصر،آیا وی را به یاد می آورید؟
استعفای آقای اوغلو از ریاست حزب عدالت و توسعه و در نهایت از نخست وزیری قابل پیش بینی بود به ویژه پس از آن که اختلافات میان وی و رئیس اش اردوغان شدت گرفت و پس از آن که وی رهبری جریانی را در حزب به عهده گرفت که با بلندپروازی های ریاست جمهوری اردوغان و تغییر نظام حکومتی از پارلمانی به ریاست جمهوری مطلقه مخالفت می کند.
پایگاه اینترنتی «تلکام فایل»مشهور ترکیه دو هفته پیش گزارش مفصلی درباره اختلاف ها میان اردوغان و نخست وزیرش منتشر کرد که بسیاری را غافلگیر کرد.در این تحقیق تاکید شده است که علاوه بر رقابت میان دو مرد بر سر ریاست و اختیارات و نزاع اراده ها میان دو طرف، جنبه های دیگری وجود دارد از جمله تمایل اوغلو در لغو مصونیت پارلمانی 80 نماینده در حزب حاکم به منظور بسترسازی برای محاکمه آنها به اتهام فساد؛امری که اردوغان با قدرت با آن مخالفت کرد زیرا تعداد زیادی از آنها از افراد نزدیک به وی هستند و همین اقدام بحران اعتماد میان دو مرد را «منفجر» کرد.
خطر این اختلاف که برخی آن را به «زلزله»یا «کودتای کاخ»توصیف می کنند این است که در زمانی رخ می دهد که ترکیه با بحران هایی در بیش از یک جبهه داخلی و خارجی رو به روست.در داخل انفجارهای تروریستی رخ داده است که استانبول و آنکارا شاهد آن بودند و دو هفته پیش به تفرجگاه گردشگری«بورصه»رسید و انگشت اتهام نیز به سمت داعش و گروه های تندرو کُرد نشانه رفته است،همچنین جنگ خونینی با حزب کارگران کردستان جدایی طلب در پی فروپاشی آتش بس در یک سال پیش وجود دارد، قیمت لیره ترکیه کاهش پیدا کرده ، میزان تورم نیز بالا رفته و میزان رشد به کمتر از چهار درصد رسیده است.در خارج نیز جنگ سوریه وجود دارد که ترکیه در آن دست دارد و همه امیدهایش برای ایجاد مناطق حایل به باد رفته است،با روسیه دچار بحران شد،روابط ترکیه با همجوار اروپایی اش به ویژه یونان،رومانی،بلغارستان و ارمنستان رو به وخامت نهاده است.
اردوغان همانطور که برخی از افراد نزدیک به وی گفته اند پس از آن که اطلاعاتی درباره تمایل هم پیمانش و بازوی راستش در گشودن پرونده های فساد و لغو مصونیت نمایندگان حزبش که چه بسا منجر به آسیب رساندن به وی و جایگاهش می شود،به دستش رسید،به شدت خشمگین شد.چه بسا این پرونده های فساد در نهایت به وی می رسید زیرا این نمایندگان به وی بسیار نزدیک هستند و این به معنای آن نیست که وی قطعا در این پرونده پیچیده دست دارد.این اقدام همان چیزی بود که میانه دو طرف را به هم زد.
اشتباه دیگری که به باور اردوغان،اوغلو مرتکب شده این بود که اوغلو در یک برنامه زنده تلویزیونی اذعان کرد که این خودش بود که به عنوان نخست وزیر دستور سرنگونی هواپیمای روسی در نزدیکی مرزهای سوریه را صادر کرد؛ امری که باعث شد بحران حادی با روسیه به وجود بیاید و همه تلاش های اردوغان برای برگزاری دیدار با «ولادیمیر پوتین»رئیس جمهوری روسیه برای حل بحران را ناکام کرد؛همین امر باعث اعمال مجازات های اقتصادی دردناک علیه ترکیه توسط روسیه شد.
حالا چه اتفاقی می افتد؟چندین پاسخ های وجود دارد که بارزترین آنها دعوت به انتخابات پارلمانی در ماه اکتبر آینده است یعنی پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و اردوغان امیدوار است این انتخابات 50 کرسی اضافی برایش به ارمغان بیاورد امری که وی را قادر سازد قانون را تغییر داده و نظام حاکم را ریاست جمهوری کند.،زیرا حزبش اکثریت دو سوم در پارلمان(550 کرسی)را به دست آورده و اکنون 317 کرسی در اختیار دارد.
بورس کاندیداها در ترکیه می گوید که چندین کاندیدای قوی برای جانشینی آقای اوغلو وجود دارند نخستین آنها«نعمان قورتوکموش»سخنگوی دولت، «بکر بوزداج»وزیر دادگستری، «بنیالی یدلیریم»وزیر حمل و نقل هستند و برخی نیز نام «بیرات آلبایراق»وزیر نیرو و داماد رئیس جمهوری را مطرح می کنند اما شانس آقای بوزداج بیشتر است زیرا بیش از بقیه از رئیس جمهوری حرف شنوی دارد و زیرا یک روزنامه ترکیه تصویری از وزیر حمل و نقل در یکی از کازینوهای قمار در سنگاپور منتشر کرد.
پرسش دیگری نیز از دل پرسش نخست بیرون می آید و آن اینکه سرنوشت اوغلو چه می شود؟پاسخ قطعی وجود ندارد اما بی تردید وی به دانشگاه بر نمی گردد تا روابط بین الملل تدریس کند.برخی گمانه ها درباره این وجود دارد که وی حزب جدیدی را تشکیل می دهد تا همه مخالفان اردوغان در حزب عدالت و توسعه و نیز اعضای احزاب دیگر را جذب کند و عنوان اصلی بازگشت به سیاست «صفر کردن مشکلات»با همسایگان و تمرکز بر حاکمیت لیبرالی پارلمانی است.این را نزدیکان به اوغلو می گویند.
آن چه در تماس های من با روزنامه نگاران و تحلیلگران ترک مرا شخصا متعجب کرد این بود که پیش بینی می کردند که خروج آقای اوغلو از نخست وزیر و دایره نفوذ در حزب حاکم منجر به بازگشت سیاست خارجی ترکیه به مرحله پیش از سال 2010 و اتخاذ سیاست هایی به ویژه در پرونده سوریه می شود که عملگراتر و واقعگرایانه تر می شود.
یک تحلیلگر سیاسی برجسته ترک در یکی از مکالمات تلفنی به من گفت که اردوغان که به گفته وی به«انعطاف پذیری»سیاسی معروف است با دولت سوریه گفت و گو خواهد کرد زیرا وی درک کرد که پنج سال دشمنی و دخالت سیاسی و نظامی به خود ترکیه برگشت آن هم به شکل تروریسم و جنگ ها و رکود اقتصادی.
این تحلیلگر که نخواست نامش فاش شود،گفت که بعید نیست که اردوغان،اوغلو را به عنوان قربانی استفاده کند و وی را مسئول وخامت روابط ترکیه با سوریه بداند به ویژه آن که اوغلو در عمل به شاخه بازها در این پرونده وابسته است.
این سخن تا حدود زیادی خطرناک است اما هر کسی که شاهد تلاش های مذبوحانه و زیاد اردوغان برای دیدار با پوتین بوده است و نیز مذاکرات گسترده اش با اسرائیلی ها برای عادی سازی دوباره روابط را دیده باشد چه بسا به این باور برسد که این نظریه تا حدودی درست باشد.
هر چیزی پایانش مهم است و ما اکنون در ابتدای زلزله و ثبت پس لرزه هایش هستیم اما چیزی که قطعی است این است که اردوغان در وضعیت بسیار دشواری قرار دارد زیرا اردوگاه دشمنانش قدرتمندتر می شود و دوستان و هم پیمانانش چه داخل ترکیه و در خارج از آن کم می شوند و از دست دادن اوغلو پس از آن که وی «عبدالله گل» را از دست داد،چیز ساده ای نیست که بتوان آن را نادیده گرفت.
بسیار دشوار است که به قطع و یقین درباره نزدیک بودن پایان اردوغان سخن گفت و آن را تصور کرد،پایانی که بسیاری زمانی که حزبش اکثریت قاطع را در انتخابات یکی مانده به آخر را به دست نیاورد،پیش بینی کردند و مخالفت وی با ورود به دولت ائتلافی همانطور که احمد داوود اوغلو می خواست و تصمیم گرفت که انتخابات زودهنگام برگزار کند و در آن اکثریتی که می خواست را بر عکس همه پیش بینی ها به دست آورد معنایش این است که وی مثل گربه ها هفت جان دارد اما در همه احوال چیزی از این جان ها برایش نماینده است.
اردوغان اخرین تیرترکش را با براندازی اوغلو نخست وزیرش شلیک کرد و خود را آماده یک ریسک یا ماجراجویی جدید و برگزاری سومین انتخابات در کمتر از 18 ماه می کند اما آیا این بار از این انتخابات مثل دفعات قبل پیروز بیرون می آید یا آنکه پرده زندگی سیاسی خود و رهبری حزب حاکم در ترکیه را پایین می کشد؟
بسیار دشوار است که به این پرسش جواب بدهیم.سونامی، تازه فرایند سیاسی در ترکیه را در نوردیده است و عاقلانه این است که منتظر بمانیم.