بحران جانشینی و ظهور فردی به نام شاهزاده «محمد بن سلمان»، بی اعتمادی به آینده این کشور را مضاعف کرده است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، روزنامه واشنگتن پست نوشت: عربستان سعودی کشوری مترادف با صنعت نفت است، اما در حال حاضر این پادشاهی در حال حرکت به سمت ترک «اعتیاد خود به نفت» است.
این طرح که از آن به عنوان «چشم انداز 2030» یاد شده، این هفته توسط شاهزاده «محمد بن سلمان» جانشین ولیعهد این کشور اعلام شد که به نظر می رسد در راس برنامه عربستان سعودی برای نوسازی اقتصاد این کشور باشد. محمد در مصاحبه با شبکه خبری العربیه در قصر خود در شهر «ریاض» پایتخت این کشور گفت که بر اساس این طرح، این کشور تا سال 2020 به نفت هیچ گونه وابستگی نخواهد داشت و به زودی به یک «بازیگر جهانی» در عرصه سرمایه گذاری جهانی تبدیل خواهد شد.
این کار یک تغییر بزرگ خواهد بود. از آنجا که در سال 1938 مقدار زیادی ذخایر نفتی در این کشور پادشاهی کشف شد، صنعت نفت بر اقتصاد این کشور سلطه یافت. درآمد حاصل از این صنعت میلیاردها دلار عاید دولت عربستان سعودی کرد. در سال های اخیر، صنعت نفت حدود 90 درصد از درآمد دولتی را به خود اختصاص داده بود.
با این حال، زمانی که قیمت نفت از 100 دلار در هر بشکه در سال 2014 به کمتر از نصف در سال 2015 سقوط کرد، خزانه پادشاهی به شدت ضربه خورد. سال گذشته این کشور با کسری 98 میلیارد دلاری یعنی رقمی حدود 15 درصد از تولید ناخالص داخلی آن مواجه شد. نگرانی های گسترده ای شکل گرفته که اگر بریز و بپاش های سلطنتی این کشور متوقف نشود، عربستان سعودی به زودی با یک فاجعه مالی مواجه خواهد شد. گزارش صندوق بین المللی پول که در ماه اکتبر منتشر شد، هشدار داد که اگر اوضاع به همین منوال پیش رود، خزانه دولت این کشور در پنج سال آینده خالی خواهد شد.
شاید فوری ترین اقدام بر اساس طرح «چشم انداز 2030» که این هفته توسط کابینه عربستان سعودی به تصویب رسید، فروش سهام غول نفتی دولتی - «آرامکو» - باشد. اگر چه کمتر از 5 درصد از سهام این شرکت فروخته خواهد شد، اما محمد می گوید ارزش همین مقدار نیز 2.5 تریلیون دلار خواهد بود که این به معنای بزرگترین مناقصه دولتی در تاریخ خواهد بود. بخشی از درآمد حاصل از این فروش برای تامین مقداری از هزینه های ایجاد یک صندوق ذخیره ارزی 2 تریلیون دلاری برای سرمایه گذاری در خارج از کشور استفاده خواهد شد.
بر اساس طرح چشم انداز 2030 تغییرات دیگری نیز در اقتصاد عربستان مطرح شده است. سیستم ویزای عربستان به شکلی بازسازی خواهد شد که برای کارگران خارجی مسلمان و عرب «کارت سبزی» صادر خواهد شد به طوری که آنها می توانند برای مدت طولانی در این کشور زندگی کنند. تلاش هایی نیز در جهت افزایش مشارکت زنان در نیروی کار صورت خواهد گرفت. عربستان سعودی در عین حال تلاش خواهد کرد در راستای جلوگیری از ولخرجی های بسیار بخش دفاعی در خارج از این کشور، صنایع تسلیحاتی داخلی خود را توسعه دهد. به علاوه، این کشور در حال برنامه ریزی برای صرف پول بیشتری در صنعت گردشگری است و قصد دارد بزرگترین موزه اسلامی جهان را احداث کند.
محمد تلاش کرد احتمال ارتباط این طرح با کاهش بهای نفت را کاهش دهد و افزود که این کشور بدون در نظر گرفتن این مشکل باید چنین اصلاحاتی را صورت می داد. او به العربیه گفت: «اعتیاد عربستان به نفت» باعث غفلت این کشور از دیگر جنبه های اقتصاد شده بود.» او گفت طرح جدید، اقتصاد این کشور را به سمت «سرمایه گذار محوری شدن» هدایت خواهد کرد.
اما حتی اگر عربستان در این کار موفق شود، باز هم برایش گران تمام خواهد شد. عربستان سعودی در حال حاضر کاهش یارانه های بسیار سخاوتمندانه خود را به شهروندان کاهش داده و احتمالا بیشتر هم کاهش خواهد داد. «فهد ناظر» از موسسه «کشورهای عرب حوزه خلیج فارس» در شهر «واشنگتن» و تحلیلگر سیاسی سابق در سفارت عربستان در واشنگتن اعلام کرد که دولت عربستان ممکن است قرارداد اجتماعی جدیدی را به شهروندان خود ارائه کند.
هنوز هم شک و تردیدهای گسترده ای در مورد چشم انداز 2030 وجود دارد. صندوق بین المللی پول این طرح را «تلاش بلند پروازانه گسترده» نامیده اما اشاره کرده که چگونگی اجرای آن مهم است. برخی از سعودی ها در رسانه های اجتماعی به شکل گسترده ای ابراز تردید کرده اند که خانواده سلطنتی با توجه به رقابت منطقه ای همیشگی خود با ایران و تهدیداتی که از جانب تروریست ها مواجه است، اصلا درست باشد دست به اصلاحات بزند یا خیر.
موضوع دیگر ممکن است خود قدرت گرفتن محمد باشد که پس از آنکه پدرش در ژانویه 2015 پادشاه شد، قدرت اش در این کشور به شدت سر به فلک کشید و بسیار مشکوک است که هدفش کسب تاج و تخت پدر باشد. اگر چه تلاش او بیشتر بر اصلاح اقتصاد عربستان سعودی متمرکز شده است، او نیز گاهی اوقات در پس سیاست خارجی تهاجمی پادشاهی، از جمله دخالت نظامی بحث برانگیز به رهبری عربستان در یمن است.
«بروس ریدل» تحلیلگر ارشد در موسسه بروکینگز طی ایمیلی گفت: «این پادشاهی برای جذب سرمایه گذاری آمریکا به شفاف سازی بیشتری نیاز دارد. با توجه به بحران جانشینی و ظهور شاهزاده محمد، هیچ اعتمادی به آینده این کشور نیست.»