عکس: ماموران لباس شخصی پلیس ترکیه در حال بازرسی گذرنامه ها در فرودگاه استانبول. ژانویه ۲۰۱۵
پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، «محمد» در یک وضعیت کافکایی قرار دارد. پنج ماه است که این پناهنده از سوریه در سرزمین نا کجا آباد در فرودگاه استانبول گیر افتاده است. وی نه قادر است به داخل کشور وارد شود و نه قادر است آن جا را ترک کند.
کابوس وی از زمانی آغاز شد که در نوامبر ۲۰۱۵ همراه همسر و دوستانش توسط پروازی از عمان پایتخت اردن وارد فرودگاه استانبول شد. این جوان ۲۸ ساله که حقله های سیاه در زیر چشمانش نقش بسته است و هنوز هم نمی تواند باور کند چه بر سرش آمده، می گوید: همه از گمرک عبور کردند جز من.
پس از آن محمد به اتاق خاکستری رنگی که مسافران مشکل دار به آن منتقل می شوند، برده شده است.
اتاق تنها چند قدم با دفاتر پلیس، کانترها بین المللی و مکان هایی که مسافرانی که از هر گوشه و کنار دنیا می آیند و در آنجا صف می بندد، فاصله دارد.
زمانی که از پاریس وارد استانبول شدم، لحظات پایانی غروب بود. این شانس نصیبم شد که وارد آن اتاقی که در آن زمان برایم نا شناخته بود، شوم.
از لحاظ مقامات ترکیه، من یکی از اعضای همان گروهی بودم که به عنوان مسافران مشکل دار محسوب می شوند.«استانبول نه، برگرد به پاریس»
زمانی که گذرنامه ام را به دست ماموری در بازرسی گذرنامه دادم، مامور پس از آنکه نامم را در کامپیوتر تایپ کرد، اخمی کرد و سپس یکی از همکارانش آمد و من را به ایستگاه پلیس ترمینال برد.
ماموری که آنجا بود و با دقت اوراق پیش رویش را بررسی می کرد، نگاهی به من انداخت و با انگلیسی دست و پا شکسته ای گفت: استانبول نه، فردا به پاریس برگرد. او اضافه کرد: به دلایل امنیتی اجازه ورود به ترکیه را نداری.
یک حس غریب بر من غلبه شد. چه طور ممکن است؟! در سال های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ تقریبا حدود یک سال جنگ داخلی سوریه را از آنکارا مکانی که مستقر بودم، پوشش می دادم. حتی زمانی که مجبور به رفتن به سوریه شدم، مرز «باب الهوا» را قانونی طی کردم در حالی که صدها پناهده و حتی تروریست روزانه غیر قانونی از آن عبور می کردند.
عکس: فرد مسلح سوری در مقابل تابلویی که نشان می دهد از مرز باب الهوا عبور کرده است. ژوئیه ۲۰۱۲
در زمان بازگشت از یکی از سفرهایم توسط ماموران ترکیه دستگیر شدم. آنان من را دو روز بازداشت کردند و نیز تهدیدم کردند که از آن جا اخراج می شوم. اما نهایتا با پرداخت جریمه آزاد شدم و اجازه یافتم تا به کارم ادامه دهم. فکر می کردم این ماجرا مسئله ای پیش و پا افتاده بوده است.
پس از حملات تروریست های داعش، برخی از انتقادات بین المللی معطوف «سهل انگاری» ترکیه و همچنین جنگی که در داخل با پ ک ک وجود دارد، شد. به همین منظور ترکیه در واکنش به این انتقادات سطح امنیتی این کشور را تشدید کرد.
در اتاق مسافران مشکل دار بودم. گوشی همراه، کامپیوتر، دوربین و سایر وسایل الکترونیکی دیگر به همراه گذرنامه ام ضبط شده بودند.
تمامی آنانی که همانند من و یا به دلایل متفاوت، اعم از گم کردن گذرنامه، نداشتن روادید و ... از این کشور رانده می شدند، تحت مراقبت و نظارت دوربین های پلیس قرار داشتند.
عکس: ماموران لباس شخصی ترکیه فردی را در فرودگاه استانبول بازداشت کرده اند. ژانویه ۲۰۱۵
وسایل راحتی در آن اتاق که پنجره ای نداشت ولی در طی روز روشن بود و شبها لامپهایی که از سقف آویزان بودند آن را روشن می کردند و هیچ گاه خاموش نمی شدند، بیش از سطح تصور بود. همچنین در آن اتاق چند صندلی در کنار تخت های یک نفره ای که بالشت بر رویش بود، قرار داشتند.
شام نیم خورده ای بر روی میز بود. یک کُرد عراقی از اربیل بر روی تختی دراز کشیده و صورتش را در زیر حوله ای مخفی کرده بود. تنها در آنجا هم توسط محافظی که اتاقش کنار همان جا بود، قفل شد.
عکس: بازرسی گذرنامه فرودگاه اتاترک استانبول
مرد ریش داری که هیکل بدنسازی شده ای داشت، پس از من به آنجا آمد. ترک بود و از وین می آمد. مستقیما به سوی تخت رفت. معلوم نبود آنجا چه می کند. کنترل تلویزیون را برداشت و به تماشای برنامه صدای ترکیه مشغول شد.
در میان آن مهمان کوتاه مدت، محمد داستانش فرق می کرد. او پنچ ما بود در آن چهار دیواری محصور شده بود و بنا به دلیلی که برای خود او «غیر قابل توجیه» می نمود، تبدیل به ساکن دائمی آنجا شده بود.
وی گفت: کاملا دیوانگی است. حدود سه میلیون پناهجوی سوری در ترکیه هستند اما به من اجازه ورود به کشور را نمی دهند.
همسر او موفق شده بود مانند هزاران پناهجوی دیگر از طریق مدیترانه خود را به آلمان برساند.
محمد بیان کرد: به آنها گفته ام من را به سودان جایی که سوری ها نیازی به روادید ندارند، بفرستید و یا به سومالی، مهم نیست کجا. اما من باید از اینجا بروم. پلیس می داند که من عضوی از داعش نیستم. هم چنین می داند عضوی از پ ک ک و یا یک مجرم نیستم. چرا ترک ها نمی گذارند من هم مانند سایر پناهندگان دیگر باشم؟
داستان او مانند فیلم «ترمینال» استیون اسپیلیبرگ که در آن تام هنکس به عنوان یک توریست اروپای شرقی در فرودگاه جان اف کندی نیویورک گیر کرده، به نظر می رسید.
سازمان عفو بین المللی از ماه مارس پرونده محمد را به عنوان «بازداشتی خود سرانه» و هم چنین پرونده پناهنده سوری دیگری که نزدیک به یک سال در فرودگاه دیگری در این شهر است، بررسی می کند.
محمد گفت: دارم دیوانه می شوم. پنج ماه است نور خورشید را ندیده ام و سه وعده در روز غذای مشابه می خورم.
تنها تلفنش را به او داده اند تا وقت خود را به آن مشغول کند و بتواند در آن نورهای نئونی به خواب رود. هیچ مجله و یا کتابی وجود ندارد تا او ذهنش را مشغول کند.
وی افزود: محافظان و پلیس منصف هستند. تنها یک بار مرد کویتی به او پیشنهاد داده بود تا صدایش را بلند کند و به در بکوبد در آن هنگام آنان با وی برخورد و مجازاتش کرده بودند.
محمد با کمی این پا و آن پا کردن، گفت: ۱۰ روز اعتصاب غذا کرده بودم اما هیچ اتفاقی پیش نیامد. وکیل مدافع من هم هیچ نفوذی ندارد. وکیلم نه عربی صحبت می کند و نه انگلیسی. برای همین دیگر او را ملاقات نمی کنم.
محمد با لبخندی ادامه داد: ترجیح می دهم، بخندم تا گریه کنم. بعضی وقتا با ماموران پلیس شوخی می کنم. آنان می گویند تا جنگ در سوریه تمام شود، اینجا خواهم ماند. این بدان معنی است که دست کم ۱۰ سالی اینجا گرفتارم.
اما تکلیف من خیلی زود مشخص شد. وسایلم را پس دادند و همراه دو مامور پلیس به سوی هواپیمایی که عازم فرانسه بود روانه شدم.
عکس: خبرگزاری فرانسه
مترجم: گلناز سادات غفاری