لغو تحریم های ایران و اجرای توافقنامه هسته ای میان تهران و کشورهای بزرگ جهان،نظام حاکم بر عربستان سعودی را در خارج و داخل در برابر وضعیت بدی قرار داد.ریاض امروز تلاش می کند که جامعه جهانی را به این برساند که از بستن پرونده ایران احساس «ندامت»کند با اشاره به این که منطقه خاورمیانه شاهد مسابقه تسلیحات هسته ای خواهد بود.از سوی دیگر ،سعودی ها تلاش می کنند که اشاره کنند با اجرای توافقنامه ها در زمینه انرژی هسته ای در هفته گذشته توازن هسته ای با دشمنش یعنی ایران در راه است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران،روزنامه لبنانی الاخبار در گزارشی نوشت:بر اساس قاعده«واکنش»ریاض تلاش می کند که در پروژه هسته ای سعودی روح بدمد.همین قاعده ایده هسته ای شدن را در دهه اخیر به وجود آورده است.امروز ریاض تلاش می کند در پی تحولات منطقه ای و بین المللی از توافق کشورهای بزرگ با ایران تا لغو تحریم های جمهوری اسلامی،این پروژه را احیا کند.عربستان همچنین تلاش می کند که هر آن چه از برگه برنده هایی که در چنته دارد را در وقت پایانی در برابر تهران بازی کند و در این راه استراتژی افزایش تنش در پرونده های سیاسی و امنیتی و اقتصادی را در پیش گرفته است.پس ازناامیدی ریاض و پس از آن که توافق هسته ای تبدیل به امر واقع شده و از مرحله امکان و تفاهم های اولیه روی کاغذ به مرحله امضا و کسب قدرت اجرایی رسید،نشانه های استراتژی شروع به تغییر کرد.طرح«ب»نظام سعودی براین اساس است که درگیریها با ایران را ادامه می دهد اما بر اساس این قاعده که «هر کاری ایران کرد ما هم می کنیم.»
برنامه هسته ای عربستان هیچ روزی و هیچ گاه یک «رؤیای ملی» و در چشم اندازهای نهضت ملی یا هدف طبیعی به دلیل دینامیک های توسعه داخلی همانند هر پروژه این چنینی در نزدیک به 31 کشور در جهان که تاسیسات و نیروگاه های هسته ای دارند، نبود.فهم این مساله با خلط-رسانه ای و سیاسی-میان مسیرهای هسته ای:غیرنظامی و نظامی کمک می کند.داستان برنامه هسته ای عربستان از برنامه هسته ای پاکستان آغاز شد.بیشتر گزارش ها و ارزیابی های غربی اشاره می کنند که حمایت ریاض از اسلام آباد در اواسط دهه نود و همراهی اش با صنعت هسته ای در پاکستان به این منظور صورت گرفت که سعودی بتوانند در صورت نیاز از سلاح همپیمان هسته ای خود کمک بگیرند.ریاض از دوست تاریخی اش را حمایت کرد و در ارائه کمک های سخاوتمندانه به پاکستان آن هم زمانی که در سال 1998 در پی انجام آزمایش هسته ای مورد تحریم بین المللی قرار گرفت،تردید نکرد؛امری که باعث شد پاکستان بتواند توان خود را برای ادامه پروژه هسته ای نظامی خود و رساندن آن به مراحل موفقیت آمیز ادامه دهد.
در سال 2008 و زمانی که ایران در حال تکمیل چرخه تکنولوژیک هسته ای بود،واشنگتن برای«راضی کردن»ریاض یادداشت تفاهمی را با عربستان برای راه اندازی برنامه هسته ای غیرنظامی امضا کرد.سال ها گذشت اما همکاری هسته ای آمریکا و عربستان به مرحله عملی نرسید.سعودی ها طی سال های گذشته مانع تراشی آمریکا در مسیر پروژه هسته ای ایران،سپس مذاکرات و پس از آن توافق هسته ای و اخیرا لغو تحریم ها را دنبال کردند این در حالی است که پروژه هسته ای عربستان دست نخورده باقی مانده و شهر انرژی هسته ای «ملک عبدالله»(که عربستان سعودی در سال 2010 راه اندازی کرد و بودجه 100 میلیارد دلاری برای ساخت 16 نیروگاه هسته ای اختصاص داد که تا سال 2020 آماده بهره برداری شده و مشکل برق این کشور بر اساس برنامه ریزی که برای آن شده را حل می کند)خالی از هر گونه تولید علمی و تکنولوژیک قابل ذکر است.
در طول این مدت سخن از پروژه هسته ای بالا می گرفت ولی مدتی بعد فروکش می کرد اما تیم ملک«سلمان بن عبدالعزیز»پادشاه کنونی عربستان به نظر از زمان به قدرت رسیدنش در یک سال پیش برای این ایده اشتیاق بیشتری از خود نشان داده و به دنبال جایگزین هایی برای هم پیمانان آمریکایی است که روابطش با این کشور در دوران اوباما به سردی گراییده است.یکی از نمونه های این«لجاجت»سعودی در راه فعال سازی پروژه ها و توافقنامه های همکاری با مسکو در زمینه انرژی هسته ای، توسط «محمد بن سلمان»جانشین ولیعهد صورت گرفت به طوری که بن سلمان در ژوئن سال گذشته و طی سفرش به شهر «سنت پترزبورگ»روسیه توافقنامه ای به امضا رساند که شامل:ایجاد نیروگاه ها و آموزش کادرهایی در زمنیه انرژی هسته ای می شود.چند روز پس از این توافقنامه، عربستان سعودی با فرانسوی ها توافقنامه دیگری امضا کردند که بر اساس آن پاریس دو نیروگاه هسته ای داخل عربستان راه اندازی می کند که هزینه آنها به هشت میلیارد دلار می رسد.
دشمنان عربستان ریاض را متهم می کنند که اخیرا موضوع خرید بمب هسته ای(که به لحاظ تکنولوژیک امر ممکنی است)از پاکستان را مطرح کرده تا نارضایتی خود از دولت باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا در پرونده ایران را نشان دهد.اما در شق رسمی و علنی،در نخستین جلسه از شورای وزیران عربستان(که هر هفته روزهای دوشنبه برگزار می شود)پس از لغو تحریم های ایران با یادداشت تفاهم در زمینه برنامه همکاری هسته ای برای مشارکت در تکنولوژی تاسیسات دارای واحدهای کوچک ادغام شده و نیز تربیت نیروهای انسانی متحصص در زمینه هسته ای مشترک و پژوهش های آکادمیک میان شهر هسته ای و انرژی های تجدیدپذیر ملک عبدالله،وزارت تکنولوژی و برنامه ریزی آینده کره ،موافقت کرد.پیش از این دو کشور در مارس سال گذشته و در حاشیه دیدار «پاک جون های»رئیس جمهوری کره جنوبی از ریاض یادداشت تفاهمی امضا کردند که به موجب آن از شرکت های کره ای برای ساخت دو نیروگاه هسته ای در اراضی عربستان از نوع SMART و نیز همکاری در زمینه پژوهش ها،ساخت و آمورش امضا کردند.
این تصمیم در موازات با سخنان شاهزاده«ترکی بن سعود»رئیس شهر علوم و فناوری ملک عبدالعزیز در روزنامه عکاظ عربستان اتخاذ شد که در این سخنان فاش کرد که این شهر با همکاری شهر انرژی هسته ای و انرژی های تجدید پذیر ملک عبدالله و با مشارکت کارشناسان جهانی شروع به ساخت نخستین تاسیسات هسته ای داخلی عربستان کرده است و هدف از ان آموزش و آماده سازی کادرهای انسانی و پژوهش است.دیدار اخیر رئیس جمهوری چین از منطقه و طی سفرش به ریاض امضای توافقنامه راه اندازی نیروگاه هسته ای حرارتی بالا در عربستان که با گاز خنک می شود شاهد بود.
دلیل عزم جزم ریاض در این زمان برای پروژه هسته ای و افزایش میزان اشتیاقش در این زمینه را سخنان «عادل الجبیر»وزیر خارجه این کشور درباره انگیزه های اشاره شده در ابتدای گزارش را مورد تاکید قرار داد.الجبیر هفته پیش در گفت و گو با خبرگزاری رویترز تصریح کرد که روی آوردن ریاض به گزینه خرید بمب هسته ای امر بعیدی نیست.وزیر خارجه عربستان سعودی در نخستین واکنش به لغو تحریم های ایران و در پاسخ به امکان خرید بمب هسته ای گفت:«ریاض هر کاری که برای حمایت از ملت و کشورمان لازم باشد انجام می دهد.من بر این باورم منطقی نیست که انتظار داشته باشید این مساله را علنی مورد بحث قرار دهیم.و معتقدم که عاقلانه نیست که از من انتظار داشته باشید به این سووال پاسخ دهم.در ماه مارس گذشته شاهزاده «ترکی الفیصل»پیش از الجبیر چنین سخنانی را به زبان آورد هنگامی که تاکید کرد«مهم نیست چه نتیجه ای این مذاکرات داشته باشد ما همانند آن را می خواهیم.»
به این ایما و اشاره های و سخنان سعودی ها، «جان کری»وزیر خارجه آمریکا پاسخ داد و گفت که «هیچ کشوری نمی تواند این چنین از بازار بمب هسته ای بخرد زیرا بسیاری از قوانین گسترش سلاح های هسته ای را ممنوع کرده اند.از سوی دیگر،این گونه اقدامات پیامدهای بزرگی دارد.»وی افزود که«عربستان این را می داند و می داند که شرایط مشابه مساله ساده ای نیست زیرا عربستان آن وقت باید تمام مراحلی که ایران پشت سر گذرانده را پشت سر بگذراند و باید به تحقیقات و بازرسی های بین المللی تن دهد.»قاطعیت موضع آمریکا درباره همپیمان سنتی اش نشان دهنده حساسیت واشنگتن و قرار دادن خطوط قرمز درباره ایده دستیابی سعودی ها به بمب هسته ای از دوستان پاکستانی شان است.شایان ذکر است که در ژوئن گذشته و طی حضور وزیر خارجه پاکستان در واشنگتن در دیداری رسمی وی به شکل قاطع تأکید کرد که آن چه درباره امکان اقدام پاکستان برای فروش سلاح هسته ای به عربستان گفته می شود«نادرست است و هیچ گونه اساسی ندارد.»و اینکه «پاکستان درباره مسائل هسته ای با عربستان گفت و گو نمی کند.»
عربستان هنوز قانع نشده است که توافق هسته ای با ایران و لغو تحریم ها به معنای داشتن برنامه هسته ای مسالمت آمیز است و نه داشتن سلاح هسته ای به همین دلیل در سخن گفتن از پروژه هسته ای مسالمت آمیزش نیازی به این همه هیاهو و خلط ابلهانه میان پرونده های سیاسی و امنیتی نیست.با این وجود ،همه نشانه ها حکایت از آن دارد که نظام حاکم بر عربستان در وضعیت سردرگمی و به هم ریختگی در نتیجه شکستن و بازنده بودنش در جنگ هسته ای به سر می برد.این نظام اکنون در حال مرتب کردن دوباره برگه برنده های خود است و نیاز به این دارد که جامعه جهانی و دولت آمریکا را درباره این که آنها در اجرای توافق هسته ای دچار اشتباه شدند و از این جهت منطقه را به سمت جنگ سرد و مسابقه تسلیحاتی می برند.از سوی دیگر این نظام نیاز به این دارد که هر چند توسط توان غیرملی هوادارانش را متوهم کند که:ما هم می توانیم...همانطور که ایرانی ها توانستند.»