با توجه به شرایط حاکم بر سوریه و منطقه فرصت جدی برای آغاز فرایند سیاسی که در واقعیت تغییری بدهد وجود ندارد و میدان تنها مکانی است که در آن خطوط قرمز و زرد و سبز ترسیم می شود و هنگامی که این خطوط ترسیم شود آن وقت می توان از آنها در تدوین اسناد و بیانیه های ژنو و غیر ژنو استفاده کرد تا راه حل سیاسی شکل گیرد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران،«امین حطیط» کارشناس مسائل استراتژیک و سرتیپ بازنشسته لبنانی در تحلیلی در روزنامه الثوره سوریه نوشت:هنگامی که شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه 2254 را صادر کرد این اقدام به مثابه اعلام صریح درباره قصد و تصمیم بین المللی برای تکیه بر رویکرد سیاسی برای حل بحران سوریه و آغاز فرایند سیاسی است که منجر به پایان بحران به گونه ای شود که با قوانین بین المللی در زمینه حق ملت ها برای تعیین سرنوشت شان و انتخاب نظام و حاکمانشان موافقت داشته باشد.همان روز و با توجه به اهمیت قطعنامه پیش از آن یعنی قطعنامه 2253 مربوط به مبارزه با تروریسم،مشخص بود که به اجرا درآوردن این قطعنامه بنابر دلایل زیاد کار آسانی نیست.
نخستین مانع برای آغاز فرایند سیاسی مرتبط با این است که قدرت های خارجی که با سوریه دشمنی دارند و از گروه های مسلح حمایت می کنند،احساس شکست خوردگی و فقدان توازن با دولت سوریه و هم پیمانانش کردند،با علم به اینکه راه حل سیاسی از خاستگاه و مبدأ واقعیت میدانی که به نفع آنها نیست دیده می شود و در نهایت آنها بر این باورند که تعجیل در ورود به راه ل سیاسی نوعی تعجیل برای اذعان به شکست و خسارت در سوریه است بنابراین همانطور که باور دارند آنها مانع تراشی در راه حل را به نفع خود می دانند شاید بتوانند نوعی توازن ایجاد کنند یا برخی تضمین ها به آنها داده شود که راضی شان کند و نقششان را در راه حل آینده تضمین کند.
اما مانع دوم که اهمیتش از مانع نخست کمتر نیست مربوط به گروه های مخالف با دولت قانونی سوریه است و بر اراضی خارج از کنترل دولت سیطره دارند.بیشتر این گروه های مسلح بر اساس قطعنامه ها و معیارهای بین المللی گروه های تروریستی هستند و این مساله قابل قبول نیست که پشت میز مذاکره قرار بگیرند و در نهایت در جایگاهی نیستند که به هر آن چه مذاکره کنندگان مقرر کنند پاسخ مثبت بدهند از آتش بس گرفته تا اجرای توافقات در زمینه فرایند سیاسی چه تشکیل دولت ملی باشد چه اجرای انتخابات عمومی.این مساله برای مدعیانی که خودشان را مخالفان سوری می نامند رسوایی است زیرا فاقد توانایی برای کنترل گروه های مسلح و نیز فاقد قدرت نمایندگی ملت هستند.به همین دلیل آنها همانطور که قبلا باور داشتند اکنون نیز باور دارند که تنها راه نجات شان این است که در حاکمیت شریک شوند یا همان طور که بلندپروازی شان نشان می دهد ،قدرت به آنها تحویل داده شود بدون آن که نظر ملت را در این زمینه پرسید یا آن که حجم نمایندگی واقعی شان مشخص شود، به هین دلیل آنها از از انتخابات و مذاکرات فراری هستند.
به مانع سوم برسیم که باعث می شود که فرایند مذاکرات به راحتی آغاز نشود و آن مرتبط با تشکیل هیأت معارضان دولت سوریه است.در حالی که می بینیم عربستان سعودی با دستور آمریکا اصرار بر این دارد که هیأت معارضان سوری منحصرا از کسانی باشد که برای شرکت در کنفرانش معارضان سوری در ریاض دعوت شدند و کسانی که دعوت نشده اند حق حضور در این هیأت را ندارند،دولت سوریه و روسیه را می بینیم که مشارکت کسانی که بر اساس معیارهای بین المللی تروریست به شمار می روند مانند«احرار الشام»و «جیش الاسلام»که در نشست ریاض شرکت کردند را نمی پذیرند.
سوریه همچنین مذاکره با شبح ها که هیچ وزنی در سوریه ندارند را نمی پذیرد زیرا به گفته برخی از مخالفان سوری نشست ریاض نمایندگی بیش از 5درصد از معارضان کنونی سوریه است امری که این مساله را تحمیل می کند که هیأت معارضان سوری همه معارضان داخل و خارج را با تمرکز بر معارضان داخلی که دارای بعد میهنی و جایگاه مردمی در عین حال هستند را شامل شود تا مذاکرات به گونه ای به نظر نرسد که مذاکره با خارج برای تعیین سرنوشت سوریه باشد.
مانع چهارم باقی می ماند که مانعی برای آغاز مذاکرات نیست اما باعث می شود که جدیت و موفقیت مذاکرات با مشکل مواجه شود و آن این است که گروه های معارض و گروه های مورد پذیرش برای مذاکرات هیچ برنامه عملی و دیدگاه روشن و یکپارچه برای آینده سوریه ندارند و بر سر هیچ چیز برای ساختن آینده سوریه توافق ندارند و فقط یک جا به هم می رسند و آن رسیدن به قدرت یا به گفته برخی از انها تحویل قدرت با دستورها و پول عربستان بدون آن که به اراده ملت مراجعه شود یا به عبارتی همانند و به شیوه عربستان رسیدن به قدرت به رغم میل و خواسته ملت و پس از آن قتل کسی که با آنها مخالفت کند.اما این امر با حالت سوریه پس از 5 سال جنگ و تجاوز و دشمنی و نابودی و قتل امکان پذیر نیست.امری که باید یادآوری کرد و به آن احترام گذاشت این است که هیچ کسی به قدرت نمی تواند برسد مگر با اراده و انتخاب ملت سوریه.
این موانع از همان ابتدا، آغاز اجرای فرایند سیاسی جدی به منظور اجرای قطعنامه شورای امنیت که ژانویه را زمان آغاز مذاکرات دولت و معارضان سوری با نظارت بین المللی و بدون مشارکت -حداقل علنی -در مذاکرات و گفت و گو معین کرد و نقش بین المللی و به طور مشخص روسیه و آمریکا به وجود آوردن شرایط و تشویق مذاکره کنندگان برای رسیدن به راه حل است.اما آیا موانع به حدی می رسد که باعث برگزار نشدن ژنو 3 در 25 ژانویه کنونی می شود؟
من بر این باور نیستم که دو قطب جهانی که از طریق سازمان ملل و حضور مستقیم شان بر فرایند سیاسی نظارت دارند ایده تاخیر در آغاز فرایند سیاسی را بنابر دلایل مربوط به جایگاه شان و هیبت بین المللی شان را بپذیرند، از سوی دیگر، عامل دیگری وجود دارد و آن خود آمریکاست که نیازمند حل بحران سوریه امروز قبل از فردا را دارد تا بتواند به چیزی به دست آورد که فردا ممکن است نتواند به دست آورد به ویژه پس از لغو تحریم های بین المللی عیله ایران و آمادگی این کشور برای ایفای نقش بین المللی و منطقه ای با انرژی و قدرت بی سابقه ای از زمان انقلاب اسلامی در سال 1979 تا کنون.
به همین دلیل بر این باورم که کشورهای آمریکا و روسیه هر کدام شان در چارچوب قدرتش برای تحرک و فشار در راستای از بین بردن این موانع و تلاش برای برگزاری کنفرانس ژنو 3 تلاش می کند.حداقل اش این است که در ابتدا این کارهایشان ظاهری است تا بگویند برای اجرای قطعنامه 2254 جدیت بین المللی وجود دارد.اما آغاز عملی برای رسیدن به راه حل فقط در زمان تعطیل شدن عامل خارجی در میدان سوریه به ویژه عامل ترکی و سعودی صورت می گیرد و این نیز فقط در دو صورت رخ می دهد یا فشار آمریکا بر این دو طرف که آن را بعید می دانیم یا اقدام نظامی میدانی که از این طریق است:
-ادامه عملیات نظامی موفق که ارتش عربی سوریه و هم پیمانانش انجام می دهند و به دست آوردن دستاوردهای میدانی. من بر این باورم که این امر چندان بعید نیست آن هم پس از پیشروی در مرزهای سوریه با لبنان و اردن و نزدیکی به مرزهای ترکیه پس از به دست آوردن پیروزی های سریع در شمال سوریه.به نظر ما فقط می ماند که چشم به تحولات در «حلب» و ریف آن و «ادلب» و ریف آن و دمشق و ریف آن بمانیم.پس از آن که کار این جبهه ها توسط ارتش سوریه و هم پیمانانش تمام شود آن وقت می توان درباره کار سیاسی واقع گرایانه تر و آسان تر سخن گفت.
-قطع بازوهای تروریستی سعودی در میدان سوریه.عربستان سعودی این روزها در وضعیتی به سر می برد که دیدگاهش درباره سوریه به دور از واقعیت است.عربستان هنوز تصور می کند که می تواند در بحران سوریه تاثیرگذار باشد و بتواند به اهدافی که از ابتدای تجاوز اعلام کرده، برسد.در نهایت تصور می کنیم که عربستان نیاز به یک شوک الکتریکی است تا بازوهای تروریستی اش را قطع کند و نسبت به واقعیت بیدارش کند تا به خواسته های به حق ملت سوریه در تصمیم گیری مستقل و تعیین سرنوشت به دست خودش تن دهد.
به عبارتی دیگر،ما اکنون فرصت جدی برای آغاز فرایند سیاسی که در واقعیت تغییری بدهد نمی بینیم و میدان تنها مکانی است که در آن خطوط قرمز و زرد و سبز ترسیم می شود و هنگامی که این خطوط ترسیم شود آن وقت می توان از آنها در تدوین اسناد و بیانیه های ژنو و غیر ژنو استفاده کرد تا راه حل سیاسی شکل گیرد اما قبل از یکسره کردن مسائل اساسی در میدان به ویژه در همان جبهه های اصلی که ذکر کردیم مذاکرات چیزی بیش از حرفی نیست که قصدش جستجوی راه حل سیاسی است؛ راه حلی که هنوز زمانش فرا نرسیده است.به باور ما راه حل چند ماهی به تأخیر می افتد و در همین ماه ها نیز در این پنج جبهه باید کارهای لازم انجام شود.