بسیار بعید به نظر می رسد که ایران و ترکیه که نزدیک به 400 سال در کنار هم در صلح و آرامش زندگی کرده اند، تنش های کنونی خود را تا سر حد خشونت افزایش دهند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، پایگاه «المانیتور» در گزارشی نوشت: ترکیه و ایران و کشورهای سلف آن، از زمان امضای معاهده «قصر شیرین» در سال 1639 در دوره شاه «اسماعیل صفوی» وارد جنگ با یکدیگر نشده اند و حریم مرزی یکدیگر را نیز نقض نکرده اند.
اکنون و قبلا، و به ویژه هنگامی که احزاب سکولار ترکیه در قدرت بودند، دو کشور دیدگاه های متفاوتی در خصوص احزاب ترکیه داشتند. با این حال، این تنش ها همیشه به سرعت فروکش کرده بود. هنگامی که اسلام گرایان به قدرت رسیدند، روابط سیاسی دو کشور گرم شد. به عنوان مثال، قرارداد خط لوله گاز بین تهران و آنکارا به ارزش 23 میلیارد دلار میراث «نجم الدین اربکان» نخست وزیر اسبق ترکیه (1996-1997) است که وی یک اسلام گرا بود. در واقع، با به قدرت رسیدن حزب «عدالت و توسعه» ترکیه در سال 2002، روابط دو جانبه به سطح بی سابقه ای افزایش یافت. با این حال، پس از ظهور بحران سوریه در ماه مارس 2011، همه چیز به نوبه خود بدتر شد.
در ابتدا، هر دو کشور تلاش کردند تا اجازه ندهند وضعیت سوریه روابط دو جانبه آنها را تحت تاثیر قرار دهد - اما متاسفانه این اتفاق افتاد. در واقع، وخامت اوضاع در سوریه و عراق و ظهور داعش به نظر می رسد تنش ها را بارور کرد. حال سؤال این است که اختلافات لفظی بین ایران و ترکیه ممکن است به درگیری منجر شود.
پس از آرام تر شدن اوضاع سوریه، ترکیه و ایران بر سر بحران در یمن درگیر اختلافات کلامی شدند. ایران از جنبش مردمی یمن ولی آنکارا از عربستان سعودی پشتیبانی می کردند. «رجب طیب اردوغان» رئیس جمهور ترکیه ایران را به تلاش برای تسلط بر خاورمیانه متهم کرد. به دنبال این وقایع، یک گروه 65 نفری از نمایندگان مجلس ایران از «حسن روحانی» رئیس جمهور ایران خواستند تا خواستار پایان دادن به اتهامات اردوغان شود.
سرنگونی جت جنگنده روسی در 24 نوامبر توسط ترکیه و تنش های بعد از آن بین مسکو و آنکارا، فضای منفی اطراف روابط ایران و ترکیه را تشدید کرد. برخی از مقامات ایران، نخبگان و رسانه ها با مسکو ابراز همدردی کردند.
علاوه بر این، اردوغان در یک گفتگوی تلفنی با روحانی در ماه اوت از مقامات و رسانه های ایرانی خواست تا رویکرد خود را نسبت به ترکیه تغییر دهند. اردوغان همچنین در مصاحبه ای با شبکه «الجزیره» از سیاست های منطقه ای هر دو کشور ایران و عراق انتقاد کرد. با این حال اوج انتقاد ترکیه زمانی بود که «احمد داود اوغلو» نخست وزیر این کشور به تهران هشدار داد که اگر ایران به سیاست های فعلی خود در قبال ترکیه همچنان ادامه دهد، روابط دو جانبه میان آنها به شدت آسیب خواهد دید.
با این حال واقعیت این است که آنکارا و تهران در حال تجربه برخی سوء تفاهم ها و همچنین رقابت های ژئوپلیتیکی در عراق، سوریه و تا حدی در یمن هستند. آنکارا به ظاهر معتقد است که ایران در تلاش است تا مانع نفوذ آنکارا در منطقه شود. این سوء تفاهم در مورد ایران باعث شده تا ترک ها تمایلی به توازن ژئوپلیتیکی به نفع ایران و روسیه نداشته باشند. حضور نظامی ترکیه در منطقه «بعشیقه» در شهر «موصل» عراق، اقدامات سیاسی آن با کردهای عراق، و سرنگونی هواپیمای روسی همگی باید از تبعات این سوء تفاهم باشد. به همین دلیل، داود اوغلو اقدام ترکیه در حومه موصل را به عنوان راهی برای اختلال در تعادل استراتژیک منطقه ای و جلوگیری از داعش برای هم مرز شدن با ترکیه است.
سطح فعلی رقابت بین ایران و ترکیه ممکن است همچون دوره شاه صفوی باشد. با این حال، این قیاس با ساختار فعلی و واقعیت های دو کشور متناسب نیست. به چند دلیل، اختلافات کلامی فعلی بین تهران و آنکارا تعمیق نخواهد شد و به سطح نظامی نخواهد رسید.
اولا اینکه، آنکارا به انرژی ایران نیاز دارد. زیرا از یک سو تنش بین مسکو و آنکارا افزایش یافته و از سوی دیگر تقریبا برای ترکیه غیر ممکن است که بتواند جایگزینی برای گاز طبیعی ایران بیابد. گرچه ترکیه توافق نامه واردات گاز طبیعی مایع از قطر را امضا کرده است، اجرایی شدن این توافق، نیاز به گذشت زمان دارد و تامین انرژی چیزی نیست که بتوان منتظر آن ماند. همچنین باید توجه داشت که 90 تا 95 درصد از صادرات گاز طبیعی ایران به ترکیه می رود. در واقع، ایران پس از روسیه دومین صادر کننده بزرگ گاز به ترکیه است.
دوم اینکه، ایران و ترکیه هر دو به یکدیگر به عنوان شرکای مهم تجاری می نگرند. حجم تجارت دو جانبه تهران - آنکارا در سال 2014 به 14.8 میلیارد دلار رسیده است و انتظار می رود در سال 2020 به 30 میلیارد دلار برسد.
دلیل سوم اینکه تنش های میان ایران و ترکیه به خشونت و یا تشدید جنگ بدل نخواهد شد، 2 میلیون گردشگر ایرانی است که سالانه به ترکیه سفر می کنند. ایرانیان بسیاری از تعاملات خود را با جهان غرب از طریق ترکیه صورت می دهند.
نکته چهارم مربوط به بحران در سوریه و عراق است. این را باید در نظر داشت که ترکیه و ایران تنها بازیگران در عراق و سوریه نیستند بنابراین هیچ چاره ای جز هماهنگی با دیگر بازیگران بزرگ مانند روسیه و آمریکا ندارند. به عنوان مثال، در طرح چهار ماده ای ایران برای سوریه، هر گونه تصمیم گیری در مورد آینده «بشار اسد» رئیس جمهور سوریه به مردم این کشور واگذار شده است. تلقی عمومی فعلی این است که اسد در طول دوره گذار باید در قدرت باقی بماند، موقعیتی که حتی کشورهایی مانند فرانسه و آمریکا نیز به طور ضمنی بر لزوم آن اذعان داشته اند. بنابراین، اصرار کشورهایی مانند ترکیه و عربستان سعودی برای کناره گیری اسد از معادلات سیاسی دیر یا زود شکست خواهد خورد.
در نتیجه، بسیار بعید به نظر می رسد که ایران و ترکیه که نزدیک به 400 سال در کنار هم در صلح و آرامش زندگی کرده اند، تنش های خود را تا سر حد خشونت افزایش دهند.