وقوع جنگ نه به مصحلت ترکیه است و نه به مصلحت روسیه زیرا جنگ یعنی نابودی فراگیر است آن هم با توجه توان نظامی گسترده دو طرف و نیز با توجه به اینکه طرف های دیگری نیز ممکن است به این جنگ کشیده شوند.اوضاع اکنون آتش زیر خاکستر است و هر گونه اشتباهی یا عنادی آن را برای چندین سال در آینده شعله ور می کند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران،«عبدالباری عطوان»نویسنده و تحلیلگر مشهور عرب در یادداشتی در روزنامه رأی الیوم نوشت:بحث و جدل ها درباره مساله ساقط کردن جنگنده روسی روی کوه ترکمن در سوریه در نزدیکی مرزهایش با ترکیه ادامه دارد این در حالی است که تلاش ها برای حل این بحران ناگهانی ادامه دارد و مهمترین این تلاش ها سفر کنونی«فرانسوا اولاند»رئیس جمهوری فرانسه به مسکو و دیدارش با «ولادیمیر پوتین»همتای روس اش است.
همه درباره آرامش سخن می گویند و خواستار خویشتنداری دو طرف روسیه و ترکیه هستند.روسیه اقدام به استقرار سیستم موشکی پیشرفته «اس 400»ضد هواپیما و ضد موشک در سوریه کرد و سیستم های دفاعی موشکی دیگر مجهز به موشک های «اس 300»که در درجه ای پایین تر از اس 400 هستند را نیز فعال کرده است.همه اینها در حالی رخ می دهد که جنگنده های روسیه همان منطقه ترکمن ها که جنگنده روسی در آن سرنگون شد را بمباران می کنند و این امر تاکیدی بر این است که به شکل نظامی پاسخ ترکیه را نمی دهد بلکه به مجازات اقتصادی بسنده می کند.
تصور حاکم نزد روس ها که بسیاری از ژنرال های سابق، که تبدیل به تحلیلگر شده اند، آن را بیان می کنند این است که ترکیه تصمیم به سرنگونی سوخوی روسیه را چند هفته پیش یا چند روز و پس از رایزنی و هماهنگی با واشنگتن و ناتو اتخاذ کرده است زیرا به موجب قراردادهای فروش جنگنده آمریکایی «اف16»که جنگنده روسی را سرنگون کرد ترکیه حتما باید با آمریکا برای انجام این گونه اقدام ها به عنوان یک شرط اساسی فروش این نوع جنگنده ها هماهنگ کند. سخنان سخنگوی ارتش ترکیه در این زمینه نیز تایید این واقعیت است که گفت :کسی که هواپیمای روسی را سرنگون کرد نمی دانست که این هواپیما روسی است و ملتزم به قواعد درگیری و دستوراتی است که به وی در این زمینه داده شده است.
نقض حریم هوایی توسط کشورها امری عادی است اما آن چه غیرعادی است سرنگونی هواپیماست.ترکیه حریم هوایی یونان را نقض می کند و هواپیماهای یونان نیز همین کار را در حریم هوایی ترکیه انجام می دهند و حریم هوایی ترکیه را نقض می کنند.رژیم اسرائیل نیز حریم هوایی ترکیه را در زمان تجاوز به اراضی سوریه نقض کرده است و حتی به حاکمیت ترکیه در دریا تعدی کرد و 9 شهروند ترک را در کشتی «مرمره» به قتل رساند اما جنگنده های ترکیه تکان نخوردند ولی در حالت روسیه مساله فرق می کند؛این دو کشور در جنگ اعلام نشده در ترکیه علیه هم هستند و جنگنده ای که سرنگون شد از دید ترکیه شهروندان «ترک» را بمباران می کرد.ترکیه بر این باور است که این کشور مسئول حمایت از هر ترکمنی در هر جای جهان است و این همان چیزی است که«رجب طیب اردوغان»به صراحت گفت.
چه بسا برخی این مساله را مطرح کنند که این اصل به رغم وجاهتش تا حدود زیادی خطرناک است و علیه خود ترکیه می تواند مورد استفاده قرار گیرد.بیش از بیست میلیون ترک عرب تبار وجود دارند اما آیا این مساله به حکومت های عربی این حق را می دهد که یک روزی برای حمایت از آنها دخالت نظامی کنند؟همین مساله درباره شهروندان ترک ارمنی تبار ،یونانی و غیر نیز گفته می شود.
کسانی که پوتین را می شناسند تاکید می کنند که وی مردی لجوج و از اعتماد به نفس بالایی برخوردار است اما در عین حال صبور است و هر قدمی را با دقت بر می دارد و بی تردید سرنگونی جنگنده روسی تحریک وی و قطعا عذرخواهی نکردن ترکیه تحریک بیشتر وی به شمار می رود.پوتین رک گفت که«ترکیه عذرخواهی نکرد و هیچ پیشنهادی برای جبران سرنگونی این جنگنده و کشته شدن یکی از خلبان هایش ارائه نکرد و نیز تعهد نکرده است که مسئولان این جنایت محاکمه می شوند.»ترکیه از زبان«چاووش اوغلو»وزیر خارجه این کشور که در بخش ترک نشین قبرص به سر می برد به پوتین پاسخ داد و گفت:« ترکیه عذرخواهی نمی کند و فقط به ابراز تاسف بسنده می کند.»
استقرار موشک های بسیار پیشرفته اس 400 قواعد بازی را در سوریه تغییر داده است این موشک ها تهدیدی برای همه هواپیماهای غربی و عربی است که در آسمان سوریه ترافیک ایجاد کرده اند.این موشک ها همچنین رؤیاهای اردوغان برای ایجاد منطقه پرواز ممنوع داخل سوریه را بر باد داد.اما نگرانی اسرائیل نسبت به استقرار این موشک ها از بقیه بیشتر است و مسئولان ارشد نظامی اسرائیل این نگرانی را بیان کردند زیرا هواپیماهای اسرائیلی دیگر نمی توانند بدون آنکه این موشک ها آنها را هدف قرار دهند در حریم هوایی سوریه پرواز کنند و هر مرکز و سیستم موشکی را که می خواهند به بهانه آنکه در راه حزب الله لبنان است بمباران کنند.منطق این را می گوید.
پوتین گفت که در واکنش به اقدام ترکیه«پاسخ اقتصادی»می دهد این یعنی محرومیت فوری ترکیه از ده میلیارد دلار در سال است و این درآمدهای گردشگری ترکیه از قبل گردشگران روس و صادرات محصولات کشاورزی ترکیه به روسیه است که در حدود چهار میلیارد دلار در سال تخمین زده می شود.دو برابر این را گردشگران روس وارد خزانه ترکیه می کنند.پوتین دستور داد که گوجه فرنگی از مراکش و دیگر کشورها به جز ترکیه وارد کنند.فقط واردات گوجه از ترکیه در سال به 300 میلیون دلار می رسد.پیش بینی می کنیم که صنعت گردشگری ترکیه که درآمدی نزدیک به 36 میلیون دلار در سال برای ترکیه به ارمغان می آورد به دلیل تنش کنونی که سال ها ادامه می یابد دچار رکود شده و با مشکلات اساسی مواجه شود.
چه کسی این خسارت های اقتصادی ترکیه که به 50 میلیارد دلار در سال می رسد و عرصه گردشگری و صادرات کشاورزی و صنعتی را شامل می شود،جبران می کند؟همپیمانان سعودی و قطری؟در حالی که بهای نفت و گاز کاهش یافته و کشورهای حاشیه خلیج فارس به سیاست های ریاضتی روی آورده و در جنگ فرسایشی بی پایان در یمن غرق شده اند.
روسیه از شهروندانش خواسته است که به ترکیه سفر نکنند و از 50 شهروند ترک برای ورد به روسیه به رغم لغو روادید میان دو کشور نیز جلوگیری کرده است.این گونه تصمیم ها فقط در صورت اوج تنش و افزایش احتمال وقوع جنگ اتخاذ می شود.
هیبت و جایگاه روسیه دو بار طی این ماه به لرزه درآمد نخستین بار با سرنگونی هواپیمای غیرنظامی اش در آسمان شبه جزیره«سینا» در مصر رخ داد و دومین بار با سرنگونی هواپیمای نظامی روسی در اراضی سوریه.پوتین به اولی به افزایش بمباران مواضع داعش در شرق سوریه و شمال غرب این کشور پاسخ داد اما پرسش این جاست که آیا برای انتقام از دومین مورد فقط به مجازات اقتصادی بسنده می کند؟حداقل در آینده نزدیک چنین چیزی را ترجیح نمی دهیم.
کشورهای بزرگ برای انتقام گرفتن قوانین خاص خود را دارند. آمریکا برای انتقام گرفتن از حملات یازدهم سپتامبر 2001 به برج های دوقلوی تجارت جهانی به افغانستان حمله کرد و پس از دو سال عراق را اشغال کرد و قبل از آن برای انتقام گرفتن از سرنگونی هواپیمای لوکربی در آسمان اسکاتلند لیبی را بمباران کرد. روسیه نیز اوسیتیای جنوبی را در واکنش به دست درازی گرجستان به آن در سال 2008 به تصرف خود درآورد و شبه جزیره کریمه را در سال 2014 به عنوان پاسخ به چالشی که اوکراین برایش به وجود آورد به تصرف خود درآورد.البته اینجا مجالی برای روده درازی و شرح دلایل چنین مسائلی نیست.
وقوع جنگ نه به مصحلت ترکیه است و نه به مصلحت روسیه زیرا جنگ یعنی نابودی فراگیر است آن هم با توجه توان نظامی گسترده دو طرف و نیز با توجه به اینکه طرف های دیگری نیز ممکن است به این جنگ کشیده شوند.اوضاع اکنون آتش زیر خاکستر است و هر گونه اشتباهی یا عنادی آن را برای چندین سال در آینده شعله ور می کند.
چگونه می توان از این جنگ جلوگیری کرد؟پاسخ این پرسش برای ما دشوار است اما می توان گمان کرد که سرنگونی یک جنگنده ترکیه در مقابل یک جنگنده روسیه می تواند کرامت پوتین را حفظ کند هر چند به صورت موقت و عذرخواهی ترکیه چه بسا باعث فروکش کردن خشم زیاد روس ها می شود اگر نگوییم باعث فروکش کردن همه آن می شود.مگر آن که طرح هایی از قبل آماده وجود داشته باشد که به دنبال غرق کردن ترکیه و روسیه در جنگ سخت برای خسته کردن دو طرف و کشاندن پای هم پیمانان خاورمیانه ای و اروپایی هستند و این مساله دیگری است.غرب روسیه را دشمن اول خود و ترکیه را دشمن دوم خود می داند و تجربه اقتصادی ترکیه که خود الگویی است و بلندپروازی های عثمانی وار اردوغان همه اینها باعث به وجود آوردن دشمنانی برای ترکیه در غرب شده است.
تفاهم های کنفرانس وین برای ایجاد راه حل سیاسی برای بحران سوریه از هم فروپاشید یا دارد نفس های آخر خود را می کشد و حکومت های هم پیمان آمریکا در حاشیه خلیج فارس نیز باید دفترچه چک های خود را و چه بسا هواپیماهای آمریکایی از نوع اف16 خود را برای جنگ سخت در سوریه علیه روسیه و نه جنگ نمایشی علیه گروه تروریستی داعش همانطور که از یک سال تا کنون بوده،آماده کنند.روزهای آینده همه چیز را مشخص می کند.