پتانسیل های بالقوه اقتصادی ایران متعدد و متنوع و برای سرمایه گذاران بسیار جذاب هستند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، مجله آمریکایی «فارن افرز» در گزارشی نوشت: در طول چند سال گذشته، اخبار ایران بر موضوع هسته ای متمرکز بود. توافق نامه ای که به تازگی بین ایران و آمریکا و دیگر قدرت های جهانی امضا شده است، ترتیباتی را برای مدیریت این موضوع وضع کرده است اما همچنان سوالات بسیاری در این خصوص پابرجا است. یکی از اساسی ترین سوالات این است که ایران پس از لغو تحریم ها در عرصه اقتصادی چه خواهد کرد؟
انتظار می رود با لغو تحریم ها و دستیابی ایران به حدود 100 میلیارد دلار از دارایی های خود، زمینه سرمایه گذاری خارجی گسترده در این کشور فراهم شود. تخمین زده می شود که ایران برای بهبود اقتصاد خود در دهه آینده به حدود یک تریلیون دلار نیاز داشته باشد.
بنابراین سرمایه گذاری خارجی برای ایران حیاتی است. برخلاف دیگر کشورهای دارنده منابع غنی انرژی، ایران تنها به انرژی وابسته نیست و با منافع مضاعفی مواجه است که از جمله می توان به اقتصاد متنوع، مازاد تجاری، و جمعیت تحصیل کرده اشاره کرد. سرمایه گذاری خارجی به ایران اجازه خواهد داد تا این قابلیت های خود را قوی تر کند.
اما لغو تحریم ها به تنهایی برای جذب سرمایه گذاران کافی نخواهد بود. اگرچه لغو تحریم ها مانع بزرگی را در مسیر بهبود اقتصادی ایران از سر راه بر می دارد، به طور خودکار چارچوب حقوقی و قانونی لازم برای سرمایه گذاری پایدار را ایجاد نمی کند. تلاش ایران برای آزادسازی بازار و برخی مسائل دیگر همچنان سرمایه گذاران جهانی را با تامل واخواهد داشت.
اگر ایران قصد دارد سرمایه گذار جذب کند، اجرای اصلاحاتی از جمله تقویت حقوق مالکیت، انتقال دارایی های دولتی به بخش خصوصی، و اعطای استقلال به بانک مرکزی لازم است. تنها در چنین شراطی است که ایران می تواند از مزایای کامل اقتصادی پس از توافق هسته ای برخوردار شود.
پتانسیل های واقعی
ایران تنها کشوری در جهان است که ذخایر نفت و گاز زیادی در اختیار دارد. این کشور چهارمین ذخایر نفتی ثبت شده جهان و دومین ذخایر ثبت شده گاز طبیعی در جهان را دارد. به همین دلیل، بسیاری از تجزیه و تحلیل ها در خصوص پتانسیل های اقتصادی ایران صرفا متمرکز بر انرژی است. اما مزایای اقتصادی ایران متعدد و متنوع هستند. بر اساس گزارش موسوم به «چشم انداز اقتصادی جهان» که در آوریل سال 2015 توسط صندوق بین المللی پول منتشر شده است، ایران با در اختیار داشتن تولید ناخالص داخلی حدود 1.4 تریلیون دلاری و یا تقریبا 1.5 درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی، هجدهمین جایگاه را در میان بزرگترین اقتصادهای جهان در اختیار دارد. تولید ناخالص داخلی سرانه این کشورحدود 17 هزار دلار است که آن را در جایگاهیی پیش از برزیل و چین در این خصوص قرار داده است. و نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی آن کشور در حدود 12 درصد و در میان پایین ترین ها در جهان است.
علاوه بر این، با وجود ذخایر عظیم انرژی ایران، این کشور اقتصادی نسبتا متنوع دارد: حدود 50 درصد در بخش خدمات، 41 درصد در بخش صنعت و 9 درصد در بخش کشاورزی. با توجه به برآوردهای غیر رسمی، نفت و گاز به احتمال زیاد کمتر از یک پنجم تولید ناخالص داخلی ایران را تشکیل می دهد. در سال 2011 و پیش از تشدید تحریم ها، ایران سیزدهمین تولید کننده بزرگ خودرو در جهان بود و تولید سالانه آن 1.65 میلیون دستگاه خودرو یعنی بیش از تولید خودرو در انگلیس بود. ایران به دلیل چنین تنوعی در بخش های خودروسازی، مواد شیمیایی، معدن و مواد معدنی، آب و برق و مخابرات از سال 2013 از مازاد تجاری نسبتا پایداری در حدود 35 میلیارد دلار در سال بهره می برد.
اما امیدوارکننده ترین شاخصِ پتانسیل بالقوه اقتصادی ایران، سرمایه انسانی آن است. ایران دارای جمعیتی در حدود 80 میلیون نفر و قابل قیاس با کشورهای آلمان و ترکیه است. حدود 64 درصد از ایرانیان زیر 35 سن دارند. جمعیت شهری آن 73 درصد یعنی رقمی مشابه کشورهای صنعتی است.
و جمعیت شهری ایران تحصیلات بالایی دارند. نرخ کلی باسوادی در ایران 87 درصد و برای افراد بین سنین 15 و 24 ساله، 98 درصد است. در سال تحصیلی 13-2012 از حدود 4.4 میلیون دانشجو در دانشگاه های ایران، 60 درصد آنان را زنان تشکیل می دادند و 44 درصد آنها در رشته های بنیادی (مانند علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات) تحصیل می کردند. ایران پنجمین خروجی فارغ التحصیلان در رشته مهندسی در جهان را دارد. حدود 7.5 میلیون ایرانی یعنی رقمی در حدود 13.3 درصد از جمعیت در سن کار در ایران، تحصیلات دانشگاهی را به پایان رسانده اند و ایران تحصیل کرده ترین کشور در خاورمیانه است.
اما تمامی این نقاط قوت به سرمایه گذاری های خارجی نیاز دارد. در حال حاضر، سهم سرمایه گذاری خارجی در ایران حدود 43 میلیارد دلار برآورد شده است که موجب می شود ایران در 58 امین جایگاه در جهان در خصوص جذب سرمایه گذار خارجی قرار گیرد. با توجه به تحریم های گسترده، این رقم بسیار زیاد است اما هدف تهران جذب نزدیک به 1 تریلیون دلار سرمایه گذاری خارجی طی پنج تا ده سال آینده است.
چگونه می توان در این خصوص به موفقیت دست یافت؟
در این میان دلایلی برای خوش بینی وجود دارد. با توجه به پتانسیل های بسیاری که ذکر شد، ایران جذابیت بالایی برای سرمایه گذاران دارد. در این رابطه، ایران امیدوار به نظر می رسد. اگر چند مانع پیش رو برداشته شود، ایران می تواند به یک مقصد بزرگ سرمایه گذاری تبدیل شود.
اگر ایران خواهان دستیابی به این مزایا باشد، باید فضای لازم برای سرمایه گذاری خارجی را ایجاد کند. اولین و مهمترین شرط لازم برای جذب سرمایه گذاری وضع قوانینی است که ثبات در بازارهای آزاد را تامین کند.
بدون وضع چنین قوانینی، موانع بزرگی در مقابل سرمایه گذارانی خواهد بود که قصد دارند در خصوصی سازی ایران و یا سرمایه گذاری در بورس اوراق بهادار تهران حضور داشته باشند.
در عین حال این سرمایه گذاری ها نیز باید توسط یک سیستم بانکی باثبات و معتبر پشتیبانی شود.
گذشته از ذخایر نفت و گاز ایران، بیشتر دارایی های دولتی باید به به بخش خصوصی واگذار شوند. بدین منظور دولت ایران باید کارشناسان مستقلی را به منظور ارزیابی عملکرد تمامی شرکت های دولتی و همه نهادهای شبه دولتی را استخدام کند و سپس بخش اعظم سهام این شرکت ها را به اشخاص و گروه های غیر وابسته به دولت واگذار کند. ایران باید به سرمایه گذاران اطمینان دهد که بازگشت سرمایه آنها با ضرردهی نخواهد بود.
اجرای اصلاحات اقتصادی هیچ گاه کار آسانی نبوده است اما دولت ایران با توجه به قابلیت هایی موجود باید بتواند از پس چنین اقدامی برآید و سرمایه گذاران خارجی را جذب کند.