جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

آیا سیاست خارجی ترکیه تغییر می کند؟

با توجه به حوادث اخیر جهان و به ویژه فضای متشنج کنونی در خاورمیانه ترکیه باید در سیاست خارجی خود تغییراتی بدهد در غیر این صورت نمی تواند از سد برخی چالش ها عبور کند.

کد خبر: ۱۰۸۳۰۶
آیا سیاست خارجی ترکیه تغییر می کند؟

کارشناسان و ناظران بین المللی تعبیرها و استدلال های متفاوتی را در خصوص نتیجه انتخابات ترکیه بر سیاست خارجی این کشور ارائه می کنند.

به گزارش پایگاه خبری و اطلاع‌رسانی جماران، پایگاه اینترنتی المانیتور در گزارشی به قلم «سمیح آیدیز» نوشت: گفته می شود پیروزی حزب عدالت و توسعه در انتخابات اول نوامبر ترکیه مردم این کشور را حیرت زده کرده است اما سخنی از ناظران بین المللی در این خصوص به میان نیامده است. حتی خود مقامات حزب عدالت و توسعه نیز اعتراف کردند که انتظار نداشتند پس از شکست در به دست آوردن اکثریت کرسی های پارلمانی خود در انتخابات ماه ژوئن، به چنین آراء دست یابند. یکی از سوالاتی که در حال حاضر مطرح می شود این است که این پیروزی و تقویت موقعیت «رجب طیب اردوغان» رئیس جمهور این کشور چه معنایی برای سیاست خارجی ترکیه در چنین لحظات حیاتی در خاورمیانه، به ویژه در رابطه با سوریه خواهد داشت.

ارزیابی های اولیه برخی از تحلیلگران ترکیه و ناظران بین المللی در این خصوص مثبت نیست. آنها بر این باورند که حزب عدالت و توسعه به دلیل کسب چین حمایتی در انتخابات، دلیل کمی برای تغییر سیاست های خود می بینند. با این حال برخی دیگر بر این باورند که این نتیجه به دولت «احمد داود اوغلو» نخست وزیر این کشور فضای بیشتری برای مانور خواهد داد و بدین ترتیب وی آزادانه تر درباره مسائلی مانند سوریه و یا روابط با مصر عمل خواهد کرد.

«ارسین کالایسی اوغلو»، استاد علوم سیاسی در دانشگاه «سابانجی» استانبول و مفسر سیاسی مطرح ترک معتقد است هیچ نشانه ای وجود ندارد که بتوان چنین نتیجه گیری کرد که حزب عدالت و توسعه تغییر رویه خواهد داد.

وی پس از اعلام نتایج اولیه انتخابات در مصاحبه با شبکه سی ان ان ترکی گفت: «آیا حزب عدالت و توسعه به دلیل خشونت در کشور، بحران اقتصادی، بمب گذاری های اخیر و غیره با کاهش آراء مواجه شد؟ خیر. بنابراین، چرا باید استراتژی خود را تغییر دهد؟»

«ولفانگو پیکولی» مدیر کل انجمن مشاوران «تنئو اینتلیجنس» (Teneo Intelligence) مستقر در لندن نیز نظر مشابهی دارد. وی در گزارشی که در اختیار المانیتور قرار گرفته، نوشته است: «در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری حزب عدالت و توسعه هیچ انگیزه برای تغییر مسیر ندارد. این موضع بیشتر مربوط به سیاست های اقتصادی است ولی رویکرد سیاسی اردوغان را هم می تواند در بر گیرد.»

موضع سرسخت اردوغان در قبال سوریه یکی از مسائلی است که عمیقا به شکاف در احزاب سیاسی ترکیه انجامیده است. حزب جمهوری خواه خلق (CHP)، که همچنان حزب مخالف اصلی باقی مانده است، بر لزوم گفتگو با نظام بشار اسد برای حل و فصل بحران سوریه تاکید دارد. اردوغان و حزب عدالت و توسعه ایده مذاکره با اسد را رد می کند. بسیاری بر این عقیده اند که بعید است آنکارا موضع خود را در قبال «عبدالفتاح السیسی» رئیس جمهور مصر که یکی از دشمنان منطقه ای اردوغان پس از سرنگونی دولت «محمد مرسی» رئیس جمهور منتخب مصر محسوب می شود، تغییر دهد. به علاوه بسیاری به طور کلی معتقدند که چشم انداز بهبود روابط ترکیه با اسرائیل نیز نزدیک به صفر است.

اما «محمت یگین» محقق سازمان تحقیقات استراتژیک بین المللی آنکارا آنقدر بدبین نیست. او معتقد است که نتیجه انتخابات دست داوود اوغلو را باز کرده و به او اجازه خواهد داد تا یک رویکرد انعطاف پذیرتری نسبت به مسائل مربوط به سیاست خارجی اتخاذ کند. یگین به المانیتور گفت: «من انتظار تغییر در سیاست خارجی ترکیه و حرکت به سوی روش های عملی تری را دارم.»

یگین گفت: « دولت آنکارا چهار سال برای ایجاد تغییرات عملی و ارائه توضیح در خصوص آنها به عموم مردم فرصت دارد، برای مثال ترکیه به وضوح به یک رویکرد جدید در خصوص روابط با مصر با توجه به موقعیت کلیدی آن کشور در خاورمیانه نیاز دارد.» با این حال یگین امکان تداوم سیاست های قبلی را از سوی حزب عدالت و توسعه غیرممکن ندانست و افزود: « من از لحاظ عقلانی معتقدم سیاست دولت تغییر خواهد کرد ولی احتمال عدم تغییر آنها نیز وجود دارد. با این حال یگین سیاست تغییر را امکان پذیرتر دانست.»

در عین حال، بعید به نظر می رسد لحن ضد غربی اردوغان تغییر کند. در واقع، حتی ممکن است پس از ارزیابی های صورت گرفته از سوی ناظران انتخاباتی اعزام شده توسط شورای اروپا و سازمان امنیت و همکاری در اروپا این لحن تندتر نیز شود. به گفته «آندریاس گراس» مسئول سوئیسی اعزام شده از سوی این شورا، این انتخابات ناعادلانه و نتیجه آن انعکاسی از وحشت مردم از خشونت بود.

این نوع انتقادات لحن ضد غربی اردوغان را تشدید کرده است. ناظران غربی نیز گفته اند: مقامات محلی حزب عدالت و توسعه و هواداران این حزب در برخی از مراکز رای گیری مانع نظارت آنها بر روند انتخابات شده اند که این انتقاد نیز احساسات منفی عمومی نسبت به غربی ها را در حزب عدالت و توسعه افزایش داده است.

پاسخ اردوغان به منتقدان غربی انتخابات ترکیه، واکنشی سریع بود. او با اشاره به انتخابات ریاست جمهوری سال 2013 گفت: «چرا رسانه های جهان [به عنوان مثال غرب] آنقدر نگران کشور ما و نه کشور خود هستند؟ چرا آنها به اراده ملی مردم ترکیه احترام نمی گذارند؟ همین اراده ملی است که موجب شد اردوغان با 52 درصد آراء انتخاب شود، و آنها هنوز هم به آن احترام نمی گذارند.» وی افزود: « در حال حاضر حزبی با در اختبار داشتن نزدیک به 50 درصد از آراء انتخاباتی روی قدرت آمده است. ... که تمام جهان باید به آن احترام بگذارند. اما من چنین بلوغ فکری را در جهان را نمی بینم.»

همه نشانه حاکی از این امر است که اردوغان به این باور خود ادامه خواهد داد که یک توطئه غربی علیه او و حزب عدالت و توسعه و در نهایت تضعیف موفقیت ترکیه شکل گرفته است. با این حال و با وجود تمرکز سیاسی اردوغان شماری از افراد این گونه استدلال می کنند که تحولات، به خصوص در سوریه، آنکارا را مجبور به تجدید نظر در مواضع خود خواهد کرد.

«حسین باغچی» رئیس گروه روابط بین الملل در دانشگاه فنی خاورمیانه آنکارا گفت که حتی امروز، سیاست ترکیه در قبال سوریه با توجه به موضع آمریکا و روسیه هدایت می شود. وی به المانیتور گفت: «با توجه به اینکه ایران در حال حاضر به بخشی از مذاکرات در سوریه تبدیل شده است، موقعیت قبلی ترکیه ناپایدار شده است. آنکارا نیز باید به نوبه خود تغییر موضع دهد، اما در جستجو برای یافتن یک فرمول سیاسی است تا به مردم نشان دهد بدنبال چنین تغییری نیست.»

زمانی که بحث روابط خفته ترکیه با اتحادیه اروپا و روابط آن با هر یک از کشورهای اروپایی به میان می آید، شواهد نشان می دهد که بحران پناهندگان ناشی از سوریه به نفع اردوغان خواهد بود. «سلی اوزل» که در خصوص سیاست بین المللی در دانشگاه قدیر استانبول سخنرانی می کند و ستون نویس روزنامه «هابر ترک» است این گونه استدلال می کند که عامل تعیین کننده در روابط ترکیه با اروپا، بحران پناهندگان و نیاز اروپا به همکاری با آنکارا برای حل آن است.

اوزل به المانیتور گفت: «در حال حاضر در این خصوص با اتحادیه اروپا رقابت هایی در جریان است و همین موضوع است که تعیین خواهد کرد چه کسی چه خواهد داد و چه کسی چه خواهد گرفت.» اشاره او به نظام بدون روادید برای ترک ها بود که بر اساس آن آنکارا با امضای قراردادی اجازه می دهد تا مهاجران غیر قانونی که از ترکیه به اروپا رفته اند، به این کشور باز پس فرستاده شوند.

اوزل این اقدام را رفتاری غیرمحترمانه از سوی برخی از کشورهای اروپایی دانست.

با این حال دیپلمات های اروپایی تاکید کرده اند که لزوم همکاری با ترکیه در خصوص برخی مسائل عملی، عضویت این کشور را در اتحادیه اروپا تسهیل نمی کند و یا از انتقاد آنها در خصوص تحولات غیر دموکراتیک در ترکیه ممانعت به عمل نمی آورد. آنها به «گزارش سالانه پیشرفت» که به زودی توسط کمیسیون اتحادیه اروپا منتشر خواهد شد اشاره دارند که از ترکیه و رجب طیب اردوغان در قبال تحولات غیر دموکراتیک انتقاد می کند.

یک دیپلمات اروپایی که نخواست نامش فاش شود به المانیتور گفت: «شما باید دو موضوع جداگانه را از یکدیگر متمایز کنید. ما به همکاری با آنکارا در مورد مسائل خاص نیاز داریم اما این بدان معنا نیست ما به نقض اصول دموکراتیک و یا سرعت بخشیدن به روند عضویت این کشور در اتحادیه اروپا به دلیل نیاز مان به همکاری بی توجهی خواهیم کرد.»

با این حال اردوغان در حال حاضر به طرح عضویت آنکارا به اتحادیه اروپا تمایل چندانی نشان نمی دهد و بسیاری چنین استدلال می کنند که او به دنبال سوء استفاده از نیاز اروپا برای همکاری با ترکیه بر سر بحران پناهندگان در جهت منافع سیاسی خود است. «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان هنوز هم به دلیل سفر خود به ترکیه در ماه اکتبر برای مذاکره با اردوغان در خصوص بحران پناه جویان با انتقادات داخلی مواجه است. منتقدان این اقدام مرکل را به عنوان «هدیه ای غیر ضروری» به اردوغان توسط یک رهبر کلیدی اروپایی در آستانه انتخابات می دانند که از آن، به عنوان حمایت آلمان از حزب عدالت و توسعه تعبیر شده است.

در نهایت باید گفت هیچ دیدگاه آشکار و یکپارچه ای در خصوص نتایج این انتخابات بر سیاست خارجی ترکیه وجود ندارد. محتمل ترین نتیجه ای که می تواند پیش بینی کرد این است که اگر آنکارا در سیاست خارجی خود تجدید نظرهای طولانی اتخاذ نکند، نخواهد توانست از سد برخی چالش های جدید عبور کند.

انتهای پیام

دیدگاه شما