جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

هواپیماهای روسی و رؤیای سلطان

ورود عملی روسیه به خط مبارزه با تروریسم در سوریه ترکیه که از حوادث اخیر سوریه استفاده برده بود را نگران کرد،این نگرانی به ویژه پس از نقض حریم هوایی ترکیه توسط هواپیماهای روسی و حمله به عناصر مسلحی که از مرزهای ترکیه به سوریه وارد می شوند، بیشتر شد اما آیا کاری از دست اردوغان بر می آید؟

کد خبر: ۱۰۷۰۶۷
هواپیماهای روسی و رؤیای سلطان

ورود روسیه به خط مبارزه نظامی با تروریسم در سوریه همه برگ برنده هایی که کشورهای منطقه و کشورهای بزرگ شریک در بحران سوریه در اختیار داشتند را به هم ریخت،کشورهای بزرگی که برخی تلاش می کنند که این ورود را بپذیرند و برخی نیز به نظر از قبل پذیرفته اند.

به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران،المیادین در گزارشی مفصل به تحولات اخیر در سوریه و تاثیر آن بر منطقه پرداخت و نوشت:به موازات ورود روسیه به خط مبارزه با تروریسم در سوریه و موج هایی از پناهندگان سوری که به اروپا می رسند، باعث شد که جامعه های غربی حملات هوایی به مواضع تروریست ها در سوریه را بپذیرند این در حالی است که موضع رسمی اروپا همچنان حکایت از نگرانی آنها دارد و این نگرانی را در بیانیه ای که پس از نشست وزرای خارجه اروپا در لوکزامبورگ صادر شد، نشان داد به طوری که از روسیه خواست حملات هوایی خود به گروه های به اصطلاح میانه رو را فورا متوقف کند و این حملات را باعث طولانی مدت شدن بحران و وخامت اوضاع انسانی و افزایش افراط گرایی و تضعیف فرایند سیاسی دانست.

اما غرب تنها نیست که از این مرحله نگران است،هواپیماهای روسی فقط بر فراز سوریه به پرواز درنیامده اند بلکه اقدام به نقض حریم هوایی ترکیه برای بیش از یک بار کردند و رهبران ترکیه را در سایه کم بودن گزینه های شان در برابر تمایل روسیه برای یکسره کردن مساله در نزدیکی مرزهای ترکیه با سوریه در یک بن بست واقعی قرار دادند.جنگند های سوخوی روسیه در اوایل ماه اکتبر دو بار حریم هوایی ترکیه را نقض کردند و مسکو به طور مستقیم اعلام کرد که آماده هماهنگی با ترکیه و تشریح این نقض است اما بار دیگر جنگنده های روسی حریم هوایی ترکیه را نقض کردند.اما ترکیه فقط به این اکتفا کرد که قواعد درگیری برای این کشور با چشم پوشی از هویت هواپیماهایی که از مرزهایش عبور می کنند،واضح است.

با وجود این،هر کسی سیر نقش ترکیه و نیز نقش گسترده اش در بحران سوریه از همان ابتدای آغاز آن و دل خوشی های زیاد آنکارا برای ساقط کردن «بشار اسد»رئیس جمهوری سوریه را پیگیری کرده باشد ،به خوبی می فهمد که مساله بسیار فراتر از نقض های حریم هوایی احتمالی در هر جنگی است و بسیاری چیزها با اقدام روسیه به ورود نظامی به سوریه تغییر کرده است.

آغاز تعیین سرنوشت جنگ

اطلاعاتی که درباره اقدامات نظامی روسیه در سوریه وجود دارد اشاره به این می کند که تصمیمی مبنی بر تعیین سرنوشت و یکسره کردن کار در شماری از نقاط درگیری مهم در صحنه سوریه از جمله مناطق«ریف شمالی حمص»به منظور تامین امنیت مرکز کشور و جاده های ارتباطی با پایتخت و نیز ساحل وجود دارد.علاوه بر این منطقه مهم «ریف های لاذقیه و حماه»،بازپس گیری «ادلب»و بازپس گیری مناطق جنوبی دمشق و در نزدیکی بلندی ها «جولان»اشغالی را باید افزود.عملیات هوایی توسط نیروی هوایی روسیه و نیروهای هوایی سوریه صورت می گیرد و موشک های دوربرد که از ناوهای روسی شلیک می شوند و به طور دقیق به اهداف خود اصابت می کنند، به آنها کمک می کنند،این در حالی است که ارتش سوریه و هم پیمانانش جنگ زمینی را پیش می برند.

اما همه اینها یک طرف و جنگ حلب و ریف آن طرف دیگر زیرا نشانه های زیادی وجود دارد که نشان می دهد یکی از اهداف پرواز هواپیماهای روسی بر فراز مرزهای ترکیه فهماندن این مساله به ترک هاست که دخالت آنها در این جنگ کاملا ممنوع است و آغاز جنگ بازپس گیری این شهر به زودی شروع می شود.

همچنین روشن شده است که جنگ جدی و فراگیر برای از بین بردن زیرساخت های اصلی گروه های تروریستی در سوریه محدود به روسیه و سوریه نمی شود بلکه با مشارکت ایران و با هماهنگی و همکاری با سوری ها و روس ها انجام می شود.به عبارتی حوادث میدانی و پیشروی ارتش سوریه و مقاومت با پوشش جنگنده های سوریه و روسیه اشاره به این دارد که امور فراتر از هماهنگی امنیتی است و به مرزهای تفاهم سیاسی برای یکسره کردن جنگ می رسد.

اظهارت مسئولان ایرانی سقف را بالا برده و فرمانده سپاه پاسداران پیش بینی کرد که روزهای آینده شاهد پیروزی های بزرگی در سوریه خواهد بود.و این ممکن است به دلیل یکی از این دو احتمال است:احتمال نخست اطلاعات از میدان های نبرد درباره جریان درگیری ها و فواید پوشش هوایی روسیه و احتمال دوم:متضمن احتمال نخست می شود به علاوه تلاش ایران برای جلب توجه بیشتر به نقش نیروهای زمینی که مهارت ها و تجربه های ایرانیان را به عنوان نیاز اساسی برای به دست آوردن پیروزی، مورد استفاده قرار می دهند.

حد و مرز حضور نظامی روسیه

رئیس جمهوری روسیه چارچوب زمانی اولیه برای حملات هوایی تعیین کرد و آن چهار ماه است اما این چارچوب قابل توسعه است و احتمال دارد ابزارهای جدیدی به میدان نبرد فرستاده شود.اما مساله دخالت زمینی روسیه در حال حاضر احتمالش اندک است و این دلایل زیادی از جمله بی نیازی به نیروی زمینی روسیه و هزینه های نظامی و سیاسی بالای است آن اگرچه حضور نظامی روسیه در سوریه بر اساس قوانین بین المللی که اجازه دخالت نظامی در کشور دیگر بنابر درخواست دولت قانونی را می دهد،قانونی است. این مساله را «ولادیمیر پوتین»رئیس جمهوری روسیه در گفت و گو با شبکه تلویزیونی«روسیا 1»مورد تاکید قرار داد و گفت که عملیات نظامی در سوریه به حملات هوایی فقط محدود می شود،وی دخالت زمینی روسیه در سوریه را بعید دانست.پوتین در این گفت و گو تصریح کرد که عملیات هوایی در سوریه به موازات عملیات زمینی ارتش سوریه و پس از برنامه ریزی دقیق صورت گرفته است.وی همچنین احتمال رسیدن به راه حل سیاسی را زیاد دانست.

روسیه بر مشروعیت دخالت نظامی اش تمرکز زیادی دارد به طوری که پوتین تاکید می کند که کشورش تنها کشوری است که اقدامش در سوریه مشروع است و این را در اشاره به نامشروع بودن حملات هوایی که ائتلاف غرب بدون موافقت دولت سوریه انجام می دهد، بیان کرد.در واقع عملیات نظامی روسیه در سوریه بر اساس قوانین بین المللی صورت می گیرد زیرا این عملیات بر اساس درخواست رسمی دولت سوریه صورت گرفته است و همانطور که مسئولان روسی می گویند به عراق نرسیده است زیرا دولت عراق هنوز درخواست رسمی برای دخالت روسیه ارائه نکرده است.

عملیات نظامی روسیه در سوریه پس از آن صورت می گیرد که به آمریکایی ها برای مبارزه جدی با تروریسم فرصت های زیادی داده شد و پس از صدها نامه(نزدیک به پانصد نامه)صورت می گیرد که «بشار الجعفری»نماینده دائمی سوریه در سازمان ملل به شورای امنیت و دبیرخانه عمومی سازمان ملل درباره حمایت مالی و انتقال تروریست ها و کشورهای حامی تروریسم ارسال کرده است؛ نامه هایی که در آنها اطلاعات موثق زیادی درباره نقش ترکیه در تسهیل رسیدن تروریست ها از طریق مرزهایش به سوریه و حمایت لجستیکی از آنها و سرقت کارخانه ها از حلب و خریدن نفت از گروه های تروریستی به بهای اندک و زیر پا گذاشتن همه میثاق ها و معاهدات بین المللی مربوطه آمده است.

همه اینها در سایه تبادل سرنگونی هواپیماها میان سوریه و ترکیه طی دو سال اخیر و تلاش های ترکیه برای تحمیل منطقه حایل به منظور استفاده از آن توسط عناصر تروریست که تحولات مشخص کرد از جبهه النصره و داعش و دیگر گروه های تروریست رقیب آنها در افراطگرایی هستند،صورت گرفته است.در نهایت رها کردن همه چیز به حال طبیعی خود منجر به رویارویی مستقیم میان ترکیه و سوریه می شد.

علاوه بر آن روسیه تلاش می کند در عملیات نظامی خود شفافیت داشته باشد و روزانه درباره حملات هوایی جنگنده ها و حملات موشکی موشک های دوربرد از ناوهایش و نیز اهداف و مواضع جغرافیایی و انسانی که مورد حمله قرار می گیرد و آمار تلفات بیانیه صادر می کند و این کار را آمریکایی ها و هم پیمانانش در هیچ کدام از دخالت های نظامی شان در منطقه نمی کنند.

به موازات این بیانیه ها، بیانیه هایی توسط وزارت خارجه و وزارت دفاع روسیه نیز صادر می شود که در همه آنها بر آمادگی همکاری با ائتلاف غربی برای حمله به تروریسم در سوریه تاکید می شود بدون آنکه مسئولان روسی فراموش کنند که به اتهام های کشورهای غربی به هدف قرار دادن گروه های مسلح به اصطلاح میانه رو پاسخ دهند و لافروف این پرسش را مطرح کندکه :« ارتش آزاد کجاست؟ هیچ کس درباره مکان وجود این گروه به ما اطلاعاتی نمی دهد»این در حالی است که بیشتر افراد مسلح سوری که آمریکا آنها را آموزش داده است با اسد نمی جنگند.

پشت پرده عملیات روسیه تلاش برای از بین بردن کانون تجمع فرماندهان مختلف تروریستی از همه جهان است و در نهایت حمله به آنها در سوریه معادل نتیجه پیگرد آنها در همه کشورهای جهان است، اقدامات در راستای این پیگردها و زمان و خسارت ها و هزینه های آن بماند. ضرورت حمایت از کشور و دولت سوریه که هم پیمان نزدیک به مسکو و نیز حمایت از وحدت روسیه در برابر طرح غربی مشابه برای تجزیه روسیه اگر نمونه سوریه موفق شود را باید اضافه کرد که بر اساس تظاهرات مورد حمایت پروپاگاندای رسانه ای گسترده که پس از آن به انقلاب مسلحانه و رسیدن به قدرت و نیز دستیابی به مشروعیت بین المللی با پوشش سیاسی و رسانه ای غربی منتهی می شود تا خشونت این انقلاب به عنوان خشونت انقلابی ملتی سرکوب شده توجیه شود.

در این زمینه نباید فراموش کنیم که پوتین حزبی را که خودش تحت نام«روسیا متحد»تاسیس کرده،هدایت می کند و در نهایت وحدت اراضی روسیه و مبارزه با گرایش های جدایی طلبانه اساس کار دولتش است و این در سه استراتژی امنیت ملی اتحادیه روسیه آمده است که نخستین آن در سال 1993،دومی در سال 2000و سومی در سال 2009 اعلام شد و در پی تحولات اخیر از جمله تحولات جهان عرب و اوضاع در اوکراین که بر امنیت روسیه تاثیر گذار بود،تغییراتی در این استراتژی ها صورت گرفت.

حضور نظامی روسیه در سوریه آمریکایی ها در وضعیت بدی گرفتار کرد زیرا هیچ گونه بهانه قانونی یا سیاسی برای غربی ها باقی نگذاشت به استثنای اتهام روسیه به هدف قرار دادن گروه های به اصطلاح میانه رو.

گزینه ها و منافع ترکیه

با وجود آن که دخالت نظامی روسیه در سوریه، آنکارا بسیار نارحت می کند اما این دو کشور منافع مشترک بزرگی دارند و روابطشان روز به روز بهبود بیشتری پیدا می کند و طی سال گذشته شاهد خیز مهمی بود به طوری که لافروف در می 2014 روابط دو کشور را در عرصه انرژی «مشارکت استراتژیک»توصیف کرد و گفت که «دو کشور قصد دارند هر کاری که در وسعشان است، انجام دهند تا اهدافی که پوتین و اردوغان برای افزایش حجم تبادل تجاری و رساندن آن به 100 میلیارد دلار طی سال های آینده تدوین کردند،را محقق کنند.»وی همچنین فاش کرد که دو کشور تاکید کرده اند که «عملی کردن پروژه خط لوله گاز «سیل جنوبی»و ساخت نخستین نیروگاه اتمی برق ترکیه «اکویر»به دست کارشناسان روس با موفقیت در حرکت است.»

بعدها روسیه از خط«سیل جنوبی»که از دریای سیاه به اروپا می رسید و ترکیه را مستثنی کرده بود و فقط یک خط امدادرسانی ضعیف برای برآورده کردن نیازهای داخلی این کشور داشت،چشم پوشی کرد و آن را با خط استراتژیک برایش به نام «سیل ترکی»جایگزین کرد و این خط از ترکیه عبور می کند و این بر اساس توافق میان دو کشور صورت گرفت.این اقدام فضای بسیار مثبتی در بهبود روابط دو کشور به وجود آورد.

روسیه صادرکننده اصلی گاز به ترکیه است که از ایران و آذربایجان و قطر نیز گاز وارد می کند.پیش از این آنکارا از تهران خواسته بود که بهای گاز طبیعی اش که در میان تولیدات دیگر کشورها از این ماده گرانتر بود، کاهش دهد و این را ادروغان پس از دیدارش با «حسن روحانی»رئیس جمهوری ایران در ماه آوریل 2015 در تهران گفته بود.

پس حملات هوایی روسیه به سوریه مسئولان ترک تصریح کردند که کشورشان می تواند گاز را از دیگر کشورها به جز روسیه وارد کند و به امکان کمک گرفتن از دیگر کشورها برای ساخت نیروگاه هسته ای اشاره کردند اما آیا این گزینه برای آنکارا آسان است؟

منافع استراتژیکی که ترکیه طی سال های گذشته از عمر بحران سوریه از همه طرف های تاثیرگذار به دست آورده بسیار زیاد است:از روس ها توافقنامه هایی که برخی را ذکر کردیم،از ایرانی ها توافقنامه های اقتصادی بزرگ،از کشورهای حوزه خلیج فارس و ایالات متحده منافع بزرگ و از سوریه نیز به شکل غیرقانونی و از طریق گروه های تروریستی سودهای کلانی به واسطه درآمدهای نفتی و کارخانه های مسروقه و آثار تاریخی و کمیاب سوریه.اما ادامه تحریک همه طرف ها توسط ترکیه برای این کشور بسیار خطرناک شده است.

به نظر نمی رسد روسیه از اقدامات اخیر خود در سوریه عقب نشینی کند بلکه آنها را گسترده تر و بیشتر می کند اما نمی خواهد آنکارا را از دست دهد بلکه می خواهد این کشور را جذب کند به ویژه آن که سیاست جذب اقتصادی روسیه موفقیت آمیز بوده است و با همه کشورهای«بریکس»به شکل جداگانه آن را تجربه کرده است.به همین دلیل لاوروف در 15 آوریل کنونی طی کنفرانسی درباره شراکت روسیه و ترکیه تصریح کرد که کشورش آماده همکاری عمیق و نزدیک با ترکیه در مبارزه با تروریسم است این سخنان شبیه به ارائه پیشنهاد به دولت اردوغان پیش از برگزاری انتخابات پارلمانی ترکیه است.اما پس از سخنان لاوروف معاونش در وزارت خارجه به این امر اشار کرد که امکان همکاری با کردها نیز برای مبارزه با تروریسم وجود دارد که این امر باعث شد آنکارا بلافاصله مسکو را متهم به تسلیح کردها کند امری که مسکو آن را تکذیب کرد.

خلاصه آن که اوضاع کنونی ترکیه به این کشور کمکی به تحمیل شرط هایش بر قدرت های بزرگ نمی کند،اوضاع سیاسی پس از انتخابات اخیر نابسامان است و اوغلو نخست وزیر این کشور نتوانسته است دولت تشکیل دهد.همچنین این کشور در آستانه انتخابات پارلمانی جدیدی است که باقی مانده بلندپروازی های اردوغان را بر باد می دهد.

اوضاع امنیتی در پی انفجار آنکار در ماه اکتبر جاری که منجر به کشته شدن بیش از صد نفر شد وخیم شده است،علاوه بر آن رویارویی با کردها نیز ادامه دارد و نگرانی از پناهندگان نیز بیشتر شده است و پیگرد عناصری که از ترکیه به سوریه و بالعکس در رفت آمد هستند نیز ادامه دارد.

امروز در برابر ترکیه و اردوغان چند گزینه وجود دارد،نخستین گزینه ادامه حمایت از گروه های تروریستی و بازی با خطر احتمال زیاد رویارویی با روسیه است.

دومین گزینه بسنده کردن به تماشای رؤیاهای عثمانی که در برابر چشمان ارتش ترکیه در جنوب این کشور نابود می شوند و این سناریو پایان واقعی حکومت اردوغان است.

گزینه سوم نرمش به خرج دادن با حملات هوایی و تلاش برای دوری از برخورد و در عین حال ادامه حمایت از گروه های تروریستی است.ادامه حمایت از این گروه نیز خود دارای خطرات تصادم با روس ها در هر لحظه است؛امری که بدون اراده دو طرف رخ می دهد بلکه حتی ممکن است توسط طرف سومی رخ دهد که به دنبال کشاندن دو کشور به گزینه رویارویی مستقیم به عنوان امر واقع میدانی است.این امر نیز یا برای استفاده از روسیه برای ضربه به ترکیه و دور کردن به استفاده از زور از دخالت در بحران سوریه و یا استفاده از ترکیه به عنوان سپری در برابر آتش جنگنده های روسی و سوری رخ می دهد.

گزینه چهارم ورود جدی به مبارزه با تروریسم در کنار ائتلاف روسی و سوری و غربی و بستن مرزها به روی تروریست ها و توقف امدادرسانی به آنها و تمرکز بر امور داخلی به انتظار بازیابی قدرتش برای برقراری روابط دوستانه با همسایگانش.

نتیجه آنکه ترکیه و حاکمیتش در بدترین وضعیت از زمان آغاز بحران سوریه هستند و اگر همچنان به براندازی نظام حاکم بر سوریه با استفاده از زور تکیه کند،بزرگترین بازنده خواهد شد.

چشم انداز نبرد در میدان

دخالت نظامی روسیه پیش از شلیک اولین ترکش سرنوشت گزینه ها را برای همه به لحاظ بقای نظام سوری تعیین کرد و این مساله مرتبط با تغییران نظام بین المللی است همچنین مرتبط با تهور غرب در تعامل با مساله لیبی و پیش از آن عراق است.

روسیه این مساله را تحمیل کرد که هر گونه راه حل سیاسی پس از بازپس گیری مناطق مختلف توسط ارتش سوریه، چیزی جز عملی کردن دیدگاه دولت سوریه درباره راه حل بحران نیست.به دست گرفتن زمام امور در میدان نبرد اولویت هایی دارد از جمله تامین امنیت مرزهای سوریه با ترکیه،اردن و مناطقی که به موازات بلندهای جولان اشغالی است و اسرائیل نیز پس از اعلام هماهنگی روسیه و اسرائیل برای جلوگیری از برخورد به شکل اشتباهی، توانایی جلوگیری از اقدام سوریه و روسیه را ندارد.و معنای این اعلام این است که جنگنده های روسی در منطقه جنوب سوریه به پرواز در خواهند آمد و گروه های ترویستی در این منطقه از جمله جبهه النصره که اسرائیل زخمی هایش را درمان می کند،بمباران خواهند کرد.در نهایت نیز خط قرمز روسیه برای اسرائیل در این مساله ترسیم شد زیرا دو دولت نمی توانند بر حمله به گروهی که یکی از این دو دولت از آن حمایت لجستیکی می کند،به توافق برسند.

علاوه بر آن جبهه متحد روسیه و سوریه و هم پیمانانش تلاش می کنند که امنیت منطقه ای که«منطقه مفید»نامگذاری شده آن هم به شکلی سریع و نهایی تامین کنند این منطقه مرکز ، شمال سوریه ،سواحل این کشور و نیز پایتخت و اطراف آن را شامل می شود.دیدار بشار اسد رئیس جمهوری سوریه از روسیه بسیاری از کسانی که امیدوار بودند روسیه از همپیمان خود در زمان تقسیم نفوذ در منطقه چشم پوشی کند را شگفت زده کرد.مضامین این دیدار خود دارای تکیه گاه هایی برای همه طرف هاست اما چیز ثابتی که وجود دارد این است که روابط روسیه و سوریه قوی تر از هر زمانی در گذشته شده است.

موفقیت روسیه در دور کردن خطر داعش و النصره و دیگر گروه های تروریستی از سوریه آمریکایی ها (نمایندگان حمله به تروریسم در عراق)را در برابر چالش بزرگی قرار می دهد و در نهایت اتهام ها به آنها درباره جدی نبودشان در جنگ با داعش را و بهره برداری از آن برای به دست آوردن امتیاز های سیاسی را بیشتر می کند.اما آیا چهار ماه کافی است؟یا آن که روسیه حملات خود را تمدید و ابزارهای خود را بیشتر می کند؟

انتهای پیام

دیدگاه شما