انتخابات پارلمانی مصر که در آن مخالفان قوی حضور نداشتند و به شیوه دوران حسنی مبارک برگزار شد مهر پایان را بر بهار عربی زد.
به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران، بلومبرگ در مقاله ای نوشت:احساس سردی نمی کنی؟به زودی زمستان جهان عرب فرا می رسد،زمستانی که چشم اندازی برای پایان آن دیده نمی شود.انتخابات پارلمانی مصر که بی معناست و و روز یکشنبه آغاز شد نمایانگر کامل این صحنه است.
با وجود تحریم تنها طیف مخالفان دارای محبوبیت و جایگاه و انداختن رهبران آن به زندان ها،پیکره انتخابات کاملا با اوضاع تاسف بار دیکتاتورهای پیش از بهار عربی کاملا مطابق شده است.هدف از رای گیری و انتخابات به سادگی تمام این است که حکومت می تواند در نمایش دموکراتیک وارد شود.ملت حیله را می داند یعنی وخامت مشروعیت نظام فقط از اطمینانش از این امر نشأت می گیرد که می تواند نتیجه ای را که به دنبال آن است به وجود آورد و نه از ایمان واقعی به این که مردم هم در حکومت رای دارند.
این نمایش تمسخرآمیز همیشگی نه فقط یک نشانه برای پیشرفت نکردن است بلکه بسیار بدتر از آن است.مصر دموکراسی را تجربه کرد و در آن ناکام شد.آیا شهروندان در کشورهای عربی می توانند امیدوار به بهبود اوضاع در آینده نزدیک داشته باشند؟به نظر می رسد که کشورهای آنها در جهان در زمینه پیشرفت دموکراتیک مستثنی بمانند.
رهبر ان اندیشه عربی همانند پیش از سال 2011 باید از خودشان بپرسند که چرا دیکتاتوری در کشورهایشان مثلا از آمریکای لاتین که فقیر نیز هست و در گذشته مورد استعمار قرار گرفت به رغم آن به سمت دموکراسی حرکت کرد،رسوخ بیشتری دارد.
برخی از پاسخ ها شامل ضعف جامعه مدنی و ضعف طبقه متوسط است.اما یک چیز دیگر نیز وجود دارد و آن شکست تجربه اسلام سیاسی دارای رویکرد دموکراتیک است.دموکراسی اسلامی وعده تقویت طبقه متوسط و ایجاد شکلی مشروع و متمایز و محلی از دموکراسی قانونی داد.
اما در مصر همان جایی که جماعت اخوان المسلمین به وجود آمد و یکی از مهمترین طرف ها در حیات سیاسی بود، تجریه اسلام سیاسی شکست خورد.بر خلاف تونس که اسلام سیاسی در حیات دموکراتیک ادغام شد.مصر نمونه مهمی در میان کشورهای عربی برای حداقل نسل آینده می شود.
از هیچ کدام از اینها راه فراری نیست.تفسیر ناکامی متعدد و متنوع بهار عربی نمونه ای برای قوانین سخت تاریخی نیست.اگر استثنای تونس اهمیت منطقه ای داشت به ما یادآوری می کرد که در شرایط مشابه تقریبا،نتایج متفاوت ممکن است.برای فهم کامل بهار عربی باید ارزیابی دقیقی از آن چه در کشورهای مختلف رخ داد و ارتباط این تحولات با آینده انجام داد.
از دید گسترده تر نباید طیف جامعه مدنی را نادیده گرفت.کمیته نوبل هنگامی که جایزه صلح نوبل را به رهبران چهار موسسه جامعه مدنی تونس اهدا کرد به دنبال بیان این مساله بود.در واقع شخصت ها بازیگر سرنوشت ساز در ظهور دموکراسی تونس نبودند بلکه برعکس بود.اما موسسه های جامعه مدنی نقش مهمی در فرایند انتقال دموکراتیک به عنوان منابع اجتماعی غیردولتی داشتند.هنگامی که مشخص شد سیاست به راه بسته می رسد این موسسه های جامعه مدنی بودند که برای سخن گفتن به شکل جمعی و ثمر بخش مشروعیت داشتند این در حالی بود که کسی آنها را انتخاب نکرده بود.
در دیگر مکان هایی که دیکتاتورها به زبان عربی سخن می گویند موسسه های جامعه مدنی مانند سندیکاهای کارگری و اتحادیه های حرفه ای از این جایگاهی که موسسه های جامعه مدنی تونس دارند،برخودار نیستند. دلیل ضعف جامعه مدنی در هر جا یکی است:نفوذ نظام های دیکتاتور به موسسات جامعه مدنی و کنترل آنهاست.به طور مثال در عراق تا پیش از سال 2003موسسات جامعه مدنی وجود نداشت و سایه ای از این موسسات بود که زیر سیطره حزب بعث بود و حزب بعث تنها نهاد مدنی بود که دارای اهمیت واقعی بود به استثنای نهاد دینی شیعی معروف به حوزه.
مصر همانند عراق افراطی نبود اما میراث جماعت ها مدنی و سیاسی که این کشور را در قرن بیستم مستقل کرد طی نیم قرن دیکتاتوری ذوب شد.بر خلاف ارتش و جماعت اخوان هیچ نهاد و موسسه ای وجود نداشت که به نیابت از مصری ها با صداقت سخن بگوید.
غیبت طبقه متوسط بزرگ و مطمئن و قوی نیز یکی از دلایل مهم ناکامی در مصر است.وضعیت به گونه ای بود که گویی در مصر فرهیخته ای وجود ندارد.در واقع یکی از تفسیرهای محتمل انتفاضه های بهار عربی این است که طبقه متوسط تحصیلکرده ناامیدی خود را از نداشتن فرصت های کاری نشان می دادند و فقرا نیز که به نوبه خود سرخورده بودند،در خیابان ها پشت سرشان به راه می افتادند.
اما طبقه متوسط تحصیلکرده مصری به اندازه کافی از ایفای نقش خود در جامعه و به دست گرفتن زمام امور پس از سرنگونی«حسنی مبارک»مطمئن نبود.بی تردید هنگامی که جماعت اخوان المسلمین که در انتخابات پیروز شد خودش را به عنوان جنبش واقعی طبقه متوسط دید با وجود این بیشتر نخبگان و تحصیلکرده های طبقه متوسط مصر با جماعت اخوان المسلمین ابراز همبستگی نکرده و اسلام سیاسی را از بیم پس رفتگی اجتماعی نپذیرفتند و هنگامی که زمان سرنوشت ساز رسید این طیف در کنار ارتش ایستاد و از سقوط جماعت اخوان استقبال کرد.به عبارتی دیگر طبقه متوسط تحصیلکرده مصر در ناکامی دموکراسی با ارتش تبانی کرد.
این ما را به دلیل اصلی زمستان عربی رهنمون می کند.تنها جایگزین دیکتاتورهای عرب اسلام سیاسی بود و در نهایت چشم انداز دموکراسی تقریبا به طور کامل بر این مساله تکیه داشت که این اسلامگرایان به شکل دموکراتیک حکومت کرده و در فضای جامعه سیاسی توسط نخبگان سیاسی رقیب پذیرفته شوند.دموکراسی فقط زمانی موفق می شود که نخبگان سیاسی مختلف به طور ضمنی بر سر تداول قدرت با احترام به حقوق اساسی هر کدام از آنها در زمان خروج از قدرت توافق کنند.
در تونس,جنبش اسلامگرای معروف به حزب النهضه با موفقیت بر سر تقسیم قدرت در پی پیروزی اش در انتخابات زودهنگام مذاکره کرد،سپس بر سر حضورش در پی شکستش در انتخاباتی که در پی تدوین قانون اساسی برگزار شد، مذاکره را ادامه داد.این امر باعث تضمین سهم و نصیب تونس از دموکراسی پویا شد.
در مصر،جماعت اخوان المسلمین در تشکیل ائتلاف و کسب مقبولیت سیاسی با رقابت با نخبگان که با دولت و ارتش ارتباط داشتند،ناکام شد.این ناکامی دلایل زیادی داشت اما نتایج نهایی بود.
اکنون گزینه دیگری روی میز است:نه جامعه مدنی وجود دارد،طبقه متوسط قدرتی در اختیار ندارد و هیچ امیدی به مخالفان اسلامگرا نیز نیست.این به نظر می رسد همان زمستان عربی است که فرا رسیده است.