فاجعه منا و جان باختن شمار زیادی از حجاج، انتقادات بسیاری را در خصوص مشروعیت عربستان برای مدیریت مکان های مقدس بر انگیخته است.
به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران، روزنامه «گاردین» چاپ لندن در گزارشی نوشت: مشروعیت عربستان سعودی برای حفاظت از اماکن مقدس بستگی به مسائل زیادی دارد اما آیا رژیم عربستان می تواند این مکان ها را همچنان امن نگه دارد؟
زمانی که نیروهای ابن سعود در سال 1924 کنترل مکه را به دست گرفتند، او با صدور بیانیه ای متعهد شد که از مکان های مقدس به خوبی مراقبت کند و شرایط زائران را بهبود بخشد؛ شرایطی که گفته می شود تحت حاکمان قبلی هاشمی بدتر شده بود. با این حال انجام این وظیفه هیچ گاه به گونه ای صورت نگرفت که رضایت کامل کشورهای اسلامی را تامین کند. اما با این حال این مسئولیت به مهم ترین منبع مشروعیت داخلی دولت عربستان که توسط هر دو بخش سیاسی و مذهبی تامین می شود، تبدیل نشد. درست است که وجود مکان های مقدس در عربستان سعودی به مهمترین منبع مشروعیت این رژیم تبدیل شده اما حفاظت موثر از این مکان های مقدس یکی از دو رکن اساسی کشور عربستان محسوب می شود که رکن دیگر آن ذخایر گسترده نفتی است.
به همین دلیل است که فاجعه هفته گذشته در سرزمین «منا» در 5 کیلومتری شهر مکه، که در آن شمار زیادی از زائران حج کشته شدند، چیزی فراتر از یک تراژدی است. این یک رویداد سیاسی غیر قابل چشم پوشی است که می تواند عواقب زیادی داشته باشد. این نخستین فاجعه این چنینی نیست. یک حادثه مشابه اما کوچکتر در سال 2006 و یک حادثه بدتر در سال 1990 رخ داد. حادثه وحشتناک امسال به دنبال حادثه دیگری رخ داد که طی آن یک جرثقیل بر روی نمازگزاران در مسجدالحرام سقوط کرد. در چنین شرایطی این مسئله مطرح می شود که آیا عربستان سعودی از لحاظ فنی، دولت مدرنی به شمار می رود که قادر است از ثروت خود برای بالا بردن سطح استانداردهای امنیتی استفاده کند و یا اینکه آن قدر ناکارآمد است که بروز خطا و اشتباه در مدیریت آن اجتناب ناپذیر است. این همان موضوعی است که ایران نیز بر آن تمرکز دارد.
رهبر ایران خواستار عذرخواهی عربستان سعودی شده است و «حسن روحانی» رئیس جمهور این کشور نیز در مجمع عمومی سازمان ملل متحد خواستار تحقیقات کامل درباره فاجعه منا شده است. مقامات سعودی گفته اند که تحقیقاتی را انجام خواهند داد. خشم ایرانی ها قابل درک است زیرا دست کم 160 شهروند این کشور در فاجعه منا جان خود را از دست داده اند.
عربستان سعودی مسلما مشکلات گسترده تری دارد. کاهش قیمت نفت، آل سعود را در فرونشاندن موج نارضایتی های سیاسی با مشکل مواجه کرده است. شاهزاده ها بیش از حدی هستند که بتوان آنها را در سبک زندگی نگاه داشت که به آن عادت کرده بودند، در حالی که اقشار متوسط و پایین را هم نمی توان با یارانه بیشتر فریب داد. مداخله در یمن غیر عاقلانه بود، و شواهد نشان می دهد که اگر چه اتهام جنایات جنگی هنوز به طور رسمی اثبات نشده، اما شمار بالای تلفات، انتقادات بسیاری را به دنبال داشته است. حتی اگر این مداخله از نظر سعودی ها موفقیت آمیز باشد، ریاض باید سال ها برای مدیریت و بازسازی هزینه کند.
صلاحیت و شایستگی سران سعودی نیز در شرایط وخیمی قرار دارد. تصور می شود که شاه سلمان بیمار باشد، موقعیت شاهزاده «محمد بن نایف» به عنوان مسئول تامین ایمنی حج تضعیف شده است، در حالی که جاه طلبی و سبک کار شاهزاده «محمد بن سلمان» جانشین ولیعهد و فرمانده اصلی جنگ یمن، طبق گزارش ها به انتقاداتی از درون خانواده سلطنتی انجامیده و تردید هایی را در مورد جانشینی وی ایجاد کرده است. با توجه به پنهانکاری های رژیم سعودی، پیش بینی اینکه تا چه حد کل سیستم تحت فشار است، کار دشواری است اما وقوع فجایع این چنینی سوالات بسیار جدی را در خصوص آینده عربستان سعودی مطرح می کند.