عربستان سعودی از شکسته شدن انحصارش بر مدیریت و اشراف بر امور حج به شدت وحشت دارد و به همین دلیل تلاش می کند با پنهان کاری حقیقت فاجعه منا را به گونه ای دیگر نشان دهد.
به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران،«فؤاد ایراهیم»در گزارشی در روزنامه لبنانی الاخبار نوشت:فاجعه کشته شدن حجاج پیچیده تر و مبهم تر می شود و مسئولان عربستانی نیز لجوج تر می شوند.عربستان حجاج را دلیل کشتن خودشان می داند و از فاش کردن اطلاعات درباره فاجعه منا سر باز می زند،همچنین مشارکت هر گونه طرفی را در تحقیقات نمی پذیرد.جالب این جاست که علاوه بر صدها کشته و صدها زخمی ،صدها مفقود هنوز سرنوشت شان مبهم است.درخواست های زیادی شده که انحصار آل سعود برای اداره امور حج شکسته شود و دلیل هم کاملا بدهی است:آل سعود مسئول این فاجعه است.
حادثه منا بدترین حادثه طی بیست و پنج سال اخیر و دومین فاجعه بد حتی تا کنون و پیش از اعلام آمار نهایی شمار قربانیان از حیث تعداد قربانیان پس از حادثه تونل «المعیصم»در سال 1990 است که در آن حادثه 1400 حاجی که بیشتر آنها آسیایی بودند،کشته شدند.
حادثه منا دومین حادثه فاجعه بار در موسم حج طی نیم قرن اخیر و پس از حادثه آتش سوزی در منا در سال 1975 است که در آن حادثه صدها حاجی در آتش سوخته یا خفه شدند.
برخلاف حوادث گذشته،آن چه باعث می شود حادثه منا با بقیه حوادث فرق بکند روایت های مختلف و غیر رسمی درباه آن است زیرا حکومت عربستان دیگر قادر به انحصار تصویر نهایی روایت نیست همین امر باعث شد در مصادره و جمع کردن دوربین های کار گذاشته شده در نزدیکی مکان حادثه تعجیل کند و کسانی که مسئول این دوربین ها بودند نیز بازداشت شدند تا مبادا تصاویری منتشر شود که روایت رسمی را یا روایتی که مسئولان عربستان به دنبال ساختن آن پس از وقوع حادثه هستند،تضعیف کند یا زیر سووال ببرد.
به گفته منابع رسمی تا این لحظه نمی توان تعداد دقیقی از قربانیان ارائه کرد زیرا این تعداد با توجه به شمار زیادی از مفقودان و زخمی هایی که حال آنها وخیم است،رو به افزایش است.به گفته منابع پزشکی در مکه:تا شب گذشته پیکر 955 حاجی شمارش شد و 1250 پیکر نیز از سردخانه ها بیرون کشیده شد.یک پزشک زن عربستانی که در بیمارستان گارد ملی فعالیت می کند و نخواست نامش فاش شود گفت که شمار قربانیان به بیش از 2000هزار کشته می رسد و مسئولان سعودی به شدت پنهان کاری می کنند.
در موضع گیری پیشینی که بیش از هر طرفی به مسئولان سعودی ضرر وارد کرد،شبکه های ماهواره ای عربستانی بر سر ترویج روایتی تبانی کردند که قربانیان را مسئول این حادثه کرده و مدعی شدند که آنها به راهنمایی ها و دستورات حرکت کردن پایبند نماندند اما این روایت به محکومیت مسئولان سعودی نزدیک تر است تا تفسیر آن چه رخ داد زیرا حاوی ناکامی طرح های میدانی است که گمان می رود برای جلوگیری از وقوع این گونه حوادث طراحی شده اند و بر اساس تشدید راهنمایی ها و متنوع کردن آن و توزیع آن به شکل گسترده در طول مسیر حرکت جمعیت زیاد قرار دارد.
آن چه حادثه را پیچیده تر و مبهم تر می کند فتوای«عیدالعزیز آل شیخ»مفتی کل عربستان سعودی و رئیس هیات علمای برجسته است که یک روز پس از وقوع فاجعه منا در روزنامه «عکاظ»عربستان منتشر شد که در آن گفت:«تعمد برای کشته شدن در اماکن مقدسه خودکشی به شمار می رود.»مفتی کل عربستان فتوای خود را با چندین ارشاد برای حجاج برای التزام به قوانین حرکت همراه کرد و سخن خود را با اعلام نتیجه تحقیقات پیش از آغاز آن این گونه به پایان رساند:«آن چه رخ داد قضا و قدر بود و دلیل آن نیز ازدحام و هل دادن.»
از طرفی دیگر،برخی از نویسندگان از خود راضی عربستانی نزاع سیاسی با پیشینه طایفه ای را عامل حادثه می دانند و نزاع ایران و عربستان سعودی را مطرح کرده و مساله نقش ایران در سوریه را در پاسخ به درخواست ایران از عربستان برای عذرخواهی به دلیل کشته شدن حجاج به علت اشتباه انسانی پیش کشدند.اگر این گونه مقایسه کردن منجر به راه حل می شود دیگران نیز می توانند یمن را با تمام فجایعی که نظام سعودی به بار آورد، پیش بکشند.نتیجه اینکه مقایسه های رسانه ها و مفتی و نویسندگان سعودی به جای روشن شدن همه چیز،بر ابهام و مختل کردن و تخریب صحنه می افزاید زیرا ما در برابر مساله ای قرار داریم که نیاز به تحلیل عمیق و میدانی دارد.
تکیه به بهانه و توجیه پایبند نبودن حجاج به راهنمایی های حرکت کردن گواهی برائت به مسئولان سعودی نمی دهد،نه حجاج،نه ناظران و نه اندیشمندان حوزه روانشناسی حوزه مدیریت جمعیت زیاد هیچ کدام نمی توانند توجیهی برای تکرار فجایع پیدا کنند.استفاده از کلمه«هل دادن»نیز نزدیک به اقدام عمد و ناآگانه حجاج است و خود یک دلیل است و حتی اگر واقعا رخ داده باشد باز هم برای تفسیر وقوع کشته های بسیار زیاد در این حادثه کافی نیست در واقع دلایل دیگری باعث هل دادن شده است و هل دادن نتیجه است نه دلیل.
قلم های آشفته در رسانه های سعودی نمی توانند این حادثه را توجیه کنند آن هنگام که شنیع ترین و حقیرترین الفاظ را به کار برده و ساده لوحانه ترین و عقیم ترین تفسیرها را ارائه کردند مانند این گفته که پیش از فاجعه ایران نیت هایی داشته و قصد داشته پس از وقوع حادثه به اهداف سیاسی خود با مسئول دانستن عربستان سعودی در حادثه منا برسد و از این کشور بخواهد که عذزخواهی کند،این در حالی است که این فقط ایران نیست که عربستان را مسئول فاجعه می داند بلکه شخصیت های اسلامی در ترکیه،اندونزدی و مصر و دیگر کشورها موضع مشابه ایران گرفتند و رسانه ها ، روزنامه ها و موسسات پژوهشی بین المللی نیز همین کار را کردند و عربستان را مسئول حادثه معرفی کردند.همه آنها به یک نتیجه رسیدند و آن اینکه تکرار حوادث فاجعه بار ناکامی در سازماندهی و مدیریت امور حج را فاش می کند.
آنچه ترس سعودی ها را برانگیخت نه پذیرفتن مسئولیت بلکه پیامدهای آن است که خطرناک تر است به ویژه تردید در توانش در اداره حرمین شریفین است.برای نخستین بار پس از سال 1926 یعنی پس از اشغال حجاز توسط «عبدالعزیز آل سعود»مساله اوضاع اداری حرمین شریفین مطرح شد.برای یادآوری بد نیست این را بگوییم که اشغال مکه و مدینه توسط عیدالعزیز باعث ایجاد شک و شبه هایی نزد رهبران جهان اسلام شد،وی برای آنکه از خشم ملت های عربی و اسلامی جلوگیری کند این بهانه را مطرح کرد که وی به مکه و مدینه آمده است تا کلید حجاز را به حجازی ها بدهد و این خودشان هستند که حاکم خود را انتخاب می کنند تا آنکه حاکمیت از آن همه امت اسلامی شود اما دیری نپایید که تحولی رخ داد و خودش تبدیل به ناظر بر امور حجاز شد و تعیین نظام اداری اش را به ساکنان آن واگذار کرد سپس تبدیل به حاکم آن شد و قرار شد به مجلس شورای منتخب در حجاز حاکمیت بر آن را بدهد اما پس از آن که توانست حجاز را به طور کامل زیر سلطه خود ببرد و منابع تهدید حاکمیت اش بر حجاز از بین رفت فرش را از زیر پای مجلس شورا کشید و وهابی کردن حجاز را به لحاظ قضایی،اداری و سیاسی را آغاز کرد.
عبدالعزیز آل سعود با یک هیات هندی متشکل از جمعیت خلافت هندی و جمعیت علما درباره مدیریت امور حرمین شریفین در ژوئن سال 1925 مذاکره کرد و وعده داد که استقلال حجاز را حفظ کرده و به «غیرمسلمانان اجازه هیچ گونه نفوذی در آن را ندهد.»عبدالعزیز در 6 نوامیر سال 1925 به پادشاهان مصر،افغانستان،رئیس جمهور ترکیه،شاه ایران، پادشاه عراق،شاهزاده عبدالکریم (الخطابی) امیر الریف(در مراکش)،امام یحیی (حمد الدین امام یمن)،رئیس مجلس اعلای اسلامی در قدس،رئیس جمعیت خلافت در بمبئی،جمعیت الحدیث در امرتسر(در هند)،جمعیت علما در هند،صاحب الدوله بای تونس،رئیس دولت طرابلس غرب،شیخ بدر الدین الحسینی،شیخ بهجت البیطار در دمشق،نظارت مرکزی دینی در شهر اورفا از شهرهای روسیه،قاضی مصطفی شرشلی در شهر تیزی اوزو در الجزایر،رئیس شرکت اسلام در شهر جوکجاکارتا در شهر جاوه و شرکت المحمدیه در جاوه نامه ای نوشت که در آن طرح تحویل حجاز آمده و شامل چندین نکته می شود از جمله:«اینکه حجاز به لحاظ حاکمیت از آن حجازی هاست و به لحاظ حقوقی از آن جهان اسلام است که در این سرزمین حق دارند.»وی همچنین وعده همه پرسی برای انتخاب حاکم حجاز «تحت اشراف نمایندگان جهان اسلام»داد.و وعده داد که«ودیعه ای که در دستمان است را به این حاکم تحویل می دهیم.»
ابن سعود به وعده های خود وفا نکرد و خودش حاکمی بر حجاز گمارد و مکه و مدینه بخشی از مملکت سعودی شد.عربستان سعودی حاضر نشد هیچ گونه نقشی برای هیچ گونه کشور اسلامی در سازماندهی یا نظارت یا مدیریت امور حج بدهد به رغم آن که موسسات دینی ریشه دارد در ترکیه،مصر،شبه قاره هند و نیز همتاهای آنها در ایران،عراق،سوریه و یمن حق نظارت بر دیار مقدسه را دارند.
امروز و پس از فاجعه منا بار دیگر پیشنهاد نظارت بین المللی بر امور حرمین شریفین مطرح شده است و این همان راز آشفتگی و وحشت سعودی هاست که خود را در محاصره موجی از انتقادها به دلیل ناتوانی شان در موفق بیرون آمدن از مراسم حج حداقل یک بار به شکل«حج امن» و بدون قربانی می بینند.
روی آوردن مسئولان عربستان به بیشتر کردن جریان تبلیغاتی درباره موفقیت تیم های سازماندهی حج به نظر می رسد ادامه می یابد تا زمانی که بتوانند پاسخی به پرسش ها درباره دلایل قوع فاجعه منا بسازند مانند آنچه مثلا درباره بی کفایتی یک راننده کامیون و غفلت به عمدش که باعث کشته شدن شماری از رهگذران شده ،گفته می شود.
تشکیل کمیته تحقیقات یا حتی برکناری وزیر حج یا مدیر امنیت مکه تدابیری مطلوب است اما آیا مشکل را حل می کند؟و آیا وزیر یا غیر از او با اراده خود در حکومتی شمولی که حاکمیت پادشاه مطلق است ،عمل می کنند؟ ایا می توان به نتایج تحقیقات کمیته ای تکیه کرد که شفاف نیست و هیچ کدام از اعضایش مستقل نیستند تا درباره بی طرفی اش تا حدودی اطمینان حاصل شود؟
نتایج تحقیقات نیز بدین گونه خواهد شد که مسئولان عربستانی تلاش می کنند از پیامدهای حادثه دوری گزیده و اگر لازم باشد حقیقت را تکه تکه کرده به جای آن که به یک باره آن را اعلام کنند زیرا باعث ایجاد شوک می شود.اگر لازم باشد روایت هایی «ساختگی» درباره«توطئه ایرانی»توسط شاهدان عینی ساختگی درست می کنند تا از رسوایی با شهادتی قهرمانانه بیرون بیایند اما قربانیان چه فقط باید برای روح آنها فاتحه خواند!
روایت یک شاهد عینی
من و همسرم و دو نفر از پسر عموهایم در قلب حادثه بودیم و هیچ گونه هل دادنی توسط ایرانی ها یا آفریقایی ها ندیدیم بلکه این پلیس عربستان بود که ما را به زور مجبور به عبور از گذرگاهی تنگ در میان چادرها کرد و یکی پس از دیگری در جایی تنگ به هم فشرده شدیم و می دانید که فوجی از هزاران حاجی نمی تواند از چنین جایی عبور کند.حجاج به دلیل افزایش تعداد و حرکت نکردن جمعیت همدیگر را هل دادند و در این بین دیدم که حجاج برای فرار از مرگ لباس احرام خود را به طور کامل از تن درآورده و به بالای چادرها فرار کردند.من و همسرم یک در آهنی قفل شده در بعثه تونس دیدیم و با زور آن را شکستیم و وارد بعثه تونس شدیم و جان سالم به در برده نفس راحتی کشیدیم.به حمد خدا نجات پیدا کردیم.اما پسرعموهایم اول جمعیت بودند و با پاهایشان مردگان را لگدکوب کرده تا توانستند به سختی و مرارات خود را بیرون بکشند.
این همان چیزی بود که با چشمان خودم دیدم و خدا بر آن چه می گویم شاهد است.
حکومت عربستان سعودی نمی خواهد درباره حادثه خود را سرزنش کند و دیگران را سرزنش می کند و دیگران را متهم به وقوع حادثه می کند.
با دستان خودم این را روز یکشنبه 13 ذی الحجه 1436 هجری موافق با 27سپتامبر 2015 نوشتم.
محمد بن ناصر بن سعید الحبسی