سوء مدیریت مسیرهای تردد و بسته شدن مسیر اصلی به دلیل عبور شاهزاده سعودی، از سوی برخی از حجاج و مسئولان حاضر در محل به عنوان عامل این فاجعه عنوان شده است.
به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران، عربستان سعودی به شدت تحت فشار است تا توضیح دهد که چرا جاده های منتهی به پل جمرات - محلی که در منا مراسم سنگ زدن به شیطان صورت می گیرد - توسط نیروهای امنیتی محلی بسته شده و در نتیجه در مراسم حج سالانه مسلمانان نزدیک به 800 نفر کشته و بیش از 850 نفر زخمی شده اند و صدها نفر دیگر نیز مفقود شده اند.
فاجعه خونین منا که در 25 سال گذشته بی سابقه بوده است، در تقاطع خیابان های 202 و 223 رخ داده است.
اداره دفاع مدنی عربستان اعلام کرده است که در تقاطع خیابان های 204 و 223 دو گروه از هزاران نفر از زائران که به سمت سه رکن جمرات حرکت می کردند، با یکدیگر برخورد کردند و همین موضوع باعث ازدحام شدید جمعیت شد.
روزنامه عرب زبان «الدیار» نخستین رسانه و منبعی بود که در این خصوص نوشت. این روزنامه گزارش داد: ازدحام جمعیت زمانی رخ داد که مسیرهای یک طرفه، به دلیل حضور «محمد بن سلمان آل سعود» شاهزاده سعودی و 350 پرسنل همراه او - از جمله 200 نیروی نظامی و 150 مامور پلیس - برای دیدار با ملک سلمان به سمت مخالف هدایت شد.
«محمد جعفری» مشاور «آژانس حج و عمره» انگلیس - نخستین گرداننده سفر حج در انگلیس - نیز چنین عقیده ای دارد. وی مسدود کردن مسیر اصلی را عامل این تجمع و ازدحام جمعیت می داند.
وی در مصاحبه با رادیو «بی بی سی 4» گفت: سعودی ها پس از هر فاجعه ای مدعی می شوند که مشیت الهی بوده است. اما این بهانه، پذیرفتنی نیست. اگر با شاهدان این حادثه صحبت کنید، می بینید که دلیل اصلی بروز این فاجعه حضور پادشاه در قصرش در منا و پذیرش کاروان شاهزاده سعودی برای دیدار با وی بوده است. به دلیل اعزام چنین کاروانی بود که دو مسیر اصلی در منا بسته شد ... در این دو مسیر اجازه عبور به هیچ زائری داده نمی شد.
وی از مقامات مکه انتقاد کرد و گفت: دولت عربستان مقصر است زیرا هرگاه شاهزاده ای در محلی حضور می یابد جاده ها را می بندند بدون آنکه به فاجعه ای که با این کار رخ خواهد داد، فکر کنند.
وی از دولت انگلیس خواست از نفوذ خود بر سعودی ها برای تقویت امنیت حجاج استفاده کند. جعفری گفت: «سعودی ها باید رویه خود را تغییر دهند. آنها باید توانایی بالایی برای مدیریت بحران داشته باشته اند. آنها تصاویر شبکه «سی سی تی وی» را دارند و در این تحقیقات باید فیلم های این شبکه در خصوص حادثه منا را ببینند. کسی که عامل این فاجعه است باید مجازات شود. در این خصوص باید تحقیقات جامع و کاملی صورت گیرد.»
«لیاقت حسین» تولیت مسجد جامع برادفورد انگلیس که امسال در مراسم حج حضور دارد، به رادیو بی بی سی گفته است: «هیچ مدیریتی برای کنترل جمعیت صورت نگرفته بود. هیچ راهنمایی برای هدایت مردم در مسیر وجود نداشت. دولت انگلیس باید کمیته تحقیق در خصوص این حادثه تشکیل دهد.»
روزنامه «دیلی تلگراف» چاپ لندن در این خصوص نوشت: در حالی که عربستان سعودی تلاش می کند خود زائران را مقصر جلوه دهد، شاهدان چیز دیگری می گویند و مدیریت ضعیف جمعیت و مسدود شدن ناگهانی جاده ها را عامل این امر می دانند.
«امینو ابوبکر» خبرنگار نیجریه ای خبرگزاری فرانسه با انتقاد از بسته شدن برخی مسیرها گفت: «هیچ فضایی برای حرکت کردن وجود نداشت. پدر و مادرها کودکان را بر روی دستان زائران جابجا می کردند تا آنها را به نزدیک ترین چادر زائران برسانند.»
«خالد انیس» یکی از اعضای هیئت اجرایی انجمن اسلامی انگلیس از کشورش خواست از نفوذ دیپلماتیک خود برای روشن شدن ماجرا استفاده کند. شرکت «کراود ویژن» (Crowd vision) که فناوری های مربوط به کنترل جمعیت در مناسک حج را تامین می کند نیز اعلام کرد که در منطقه ای که حادثه منا رخ داد، هیچ یک از ابزار این شرکت نصب نشده بود.
انیس افزود: «من مطمئن هستم که اگر این ماجرا پیگیری نشود، سال های بعد نیز شاهد تکرار چنین فجایعی در مناسک حج خواهیم بود.»
این در حالی است که پایگاه اینترنتی «العهد» امروز گزارش داده است که پادشاه عربستان دستور داده است فیلم های دوربین های نصب شده در منا که تصاویر مربوط به عبور کاروان خودروهای شاهزادگان سعودی در آنها ضبط و ثبت شده است، جمع آوری و از دسترس خارج شود.
در فیلمی که از کاروان خودروهای شاهزادگان در رسانه های اجتماعی پخش شده است، نیروهای امنیتی دیده می شوند که به جاده محل عبور حجاج هجوم آوردند تا عبور هیئت سلطنتی را تسهیل کنند. نیروهای امنیتی نگذاشتند حجاج عبور کنند.
دکتر «شون مک لاگلین» استاد ارشد مطالعات اسلامی در دانشگاه «لید» انگلیس که در حال مطالعه در خصوص تجارب مسلمانان انگلیسی در حج است، گفت: «دولت عربستان تنها به افزایش شمار حجاج در دهه های اخیر فکر کرده است و شمار پذیرش حجاج را از 100 هزار نفر در سال 1950 به حدود سه میلیون نفر در سال جاری رسانده است. این کشور توریسم زیارتی را به یکی از صنایع بزرگ خود تبدیل کرده و تنها بر ساخت هتل ها و مراکز خرید گران قیمت برای کسب درآمد بیشتر متمرکز شده است و اصلا به تامین امنیت مناسک حج توجهی ندارد.»
وی به روزنامه دیلی تلگراف گفت: در 10 سال اخیر شاهد حوادث جدی در زمان برگزاری مناسک حج بوده ایم و و به نظر می رسید اوضاع بهتر شده اما زمانی که بیش از 700 نفر جان خود را از دست می دهند شما دیوانه می شوید.
وی افزود: من 15 سال است که با حجاج در تماس هستم اما در روزهای اخیر همه در خصوص خطرناک بودن بخش هایی از مناطق مکه سخن می گویند و اینکه این مناطق به دلیل داشتن ازدحام زیاد، برای زنان، کودکان و سالمندان خطر دارد.
وقاحت سعودی ها
این در حالی است که مقام های سعودی با وقاحت تمام این انتقادات را نادیده می گیرند و مسئولیت را بر دوش خود زائران می اندازند.
روزنامه «گاردین» چاپ لندن نوشت: وزیر بهداشت عربستان سعودی مدعی شده است که خود حجاج بی انضباطی کرده اند. او به تلویزیون های محلی عربستان گفت : «این حادثه به دلیل ازدحام جمعیت و بی توجهی شماری از زائران به تذکرات وزارت امنیت و حج این کشور رخ داد.»
«منصور الترکی» سخنگوی وزارت کشور عربستان نیز مدعی شد که خستگی و گرمای هوا عامل این حادثه بوده و نباید مقام های این کشور را مسئول دانست.
وی به آسوشیتدپرس گفت که این حادثه متاسفانه در یک لحظه رخ داد.
این وقاحت سعودی ها تا حدی پیش رفت که آنها هجوم حجاج آفریقایی را عامل این امر دانستند. این اظهارات سعودی ها، با انتقاد گسترده کاربران در رسانه های اجتماعی مواجه شد و آنها ریاض را به طرح ادعاهای نژادپرستانه متهم کردند.
«بروس ریدل» یک کارشناس آمریکایی در عربستان سعودی به روزنامه گاردین گفته است: فاجعه منا می تواند سیاست داخلی پیچیده خانواده سلطنتی عربستان را تحت تاثیر قرار دهد.
سراسر جهان در انتظار معرفی عاملان این فاجعه بزرگ و مجازات آنها است.
منابع: بی بی سی و روزنامه های گاردین، دیلی تلگراف و اینترنشنال بیزنس تایمز