به گزارش جی پلاس، «منطقه حفاظتشده جهاننما» که برگرفته از نام یک دهکده ییلاقی در جنوب شرقی کردکوی است با مساحتی معادل ٣٠ هزار و ۶٠٠ هکتار در رشته کوههای البرز در جنوب استان گلستان واقع شده است. این منطقه وسیع با ارتفاع بیش از سه هزار متر که دارای ارزشهای اقلیمی بسیاری است در سال ١٣۵٢ با تصمیم شورای عالی حفاظت محیط زیست به عنوان منطقه حفاظتشده اعلام شد. منطقه حفاظتشده جهاننما شامل جنگلهای پهن برگ مانند بلوط، افرا، راش، سرخدار، همراه با علفزارها و بوتهزارها است. این منطقه حفاظتشده همچنین زیستگاه گونههایی مانند مرال، شوکا، پلنگ، خرس، خوک وحشی، گرگ، قوچ، میش، کل و بز است. علاوه بر آن به علت کوهستانی بودن و پوشش بوتهزاری و علفزاری، گونههای بسیار ارزشمند و کمیابی از پرندگان از جمله کبک دری، عقاب طلایی و هما نیز در آن زیست میکنند. بحرانیتر از روستای زیارت اما وجود دهکده ییلاقی که بخشی از مستثنیات این منطقه حفاظتشده است همواره به عنوان یکی از آسیبهای جدی برای مناطق همجوار مطرح بوده و با گسترش فرهنگ مصرف و شیوع پدیده زمینخواری و ویلاسازی میرود تا جهاننما را نیز به زیارتی دیگر در منطقه حفاظتشده جهاننما تبدیل کند. مدرس محیط زیست معتقد است که اگر مسوولان برای ساماندهی روستای ییلاقی جهاننما فکری نکنند آن منطقه مانند روستای زیارت تبدیل به یک بحران جدی خواهد شد. رمضانعلی قائمی به «اعتماد» میگوید: « در روستای زیارت هم ابتدا ماجرا با ساخت سه چهار خانه مسکونی آغاز شد. همان زمان ما این موضوع را تذکر دادیم اما متاسفانه مسوولان و متولیان توجه نکردند و مساله به فاجعه امروز تبدیل شد.» این کارشناس محیط زیست که تجربه سالها مدیریت در محیط زیست کردکوی را دارد که جهاننما بخشی از آن است در ادامه میگوید: «توسعه سکونتگاه در یک منطقه حفاظتشده باعث برهم خوردن تعادل اکوسیستم و زیستگاه شده و بحران زاست. اگر این موضوع را جدی نگیریم تمام دشت جهاننما ساختمانسازی میشود و فاجعهای بدتر از روستای زیارت در آنجا اتفاق خواهد افتاد.» تعیین الگوی ساخت و ساز و ظرفیتسنجی بر اساس ماده ١۶ قانون حفاظت و بهسازی محیطزیست «کلیه عرصه و اعیان املاک متعلق به دولت واقع در محدوده مناطق تحت حفاظت دراختیار سازمان حفاظت محیط زیست قرار خواهد داشت و سازمان در املاک مذکور قائممقام قانونی موسسات یاسازمانهای مربوط است.» رمضانعلی قائمی در ادامه تاکید میکند که تمام ساخت و سازها و دیگر فعالیتها در منطقه حفاظتشده جهاننما باید تحت نظارت سازمان حفاظت محیط زیست اصلاح شود. او میگوید: «سبک این سازهها را سازمان حفاظت محیط زیست باید الگو بدهد و نظارت جدی بر ساخت و سازها داشته باشد.» ظرفیتسنجی یکی دیگر از وظایف سازمان حفاظت محیط زیست است که قائمی بر آن تاکید میکند. او میگوید: «بخش مستثنیات منطقه جهاننما، به اندازه ظرفیت همان مردم قدیم که سالها از آن استفاده پایدار میکردند ظرفیت دارد؛ اما حالا شرایط تغییر کرده و هر فرد یا گروهی که یک وسیله نقلیه دارد به سمت جهاننما سرازیر شده است؛ این مساله باعث فشار بیش از ظرفیت به اکوسیستم منطقه میشود و اقلیم آن را تحت تاثیر خود قرار خواهد داد. از آنجا که ما در سالهای اخیر تغییرات اقلیمی و کاهش نزولات جوی را نیز داشتهایم بسیار ضروری است که هر چه زودتر نسبت به این امر اقدام لازم صورت بگیرد.» مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان مشکلات منطقه حفاظتشده جهاننما در حاشیه روستای ییلاقی آن را جدی میداند و به «اعتماد» میگوید: «برای جلوگیری از پدید آمدن بحرانی مانند روستای زیارت، برنامههایی برای این منطقه در دولت یازدهم داشتهایم. از جمله اینکه اعلام کردهایم که ساختوساز بنای دو طبقه در این روستای ییلاقی ممنوع است و اگر از این پس ساخته شود طبق قانون برخورد خواهیم کرد.» اسماعیل مهاجر در ادامه میگوید: «بناهایی که تاکنون ساخته شده در همان متراژ تنها اجازه مقابلهسازی و بازسازی دارند. الگویی که برای ساخت وساز در جهاننما ارایه شده داشتن انطباق با معماری بومی و بناهای کوهستانی و همساز با طبیعت است و در صورتی که رعایت این اصول نشود ماموران محیط زیست برای آن صورت تخلف کشیده و به دادگستری سپرده خواهد شد.» او با تاکید بر برخورد جدی با تخلفات در مناطق تحت حفاظت یادآوری کرد: «ضمن تشکر از دستگاه قضایی گلستان و دادستان گرگان که در موضوع مقابله با ساخت و سازهای غیرمجاز در روستای زیارت، واقع در منطقه حفاظتشده جهاننما بسیار جدی و قاطع وارد عمل شدند و بناهای غیرمجاز را تخریب کردند از این عزیزان میخواهیم که در حوزه ساخت و سازها و زمینخواریهای غیرمجاز در دهکده ییلاقی جهاننما نیز ورود کنند تا ما با همراهی و کمک دستگاه قضایی نگذاریم فاجعه زیارت در جهاننما تکرار شود و منابع ملی در خطر تصرف و زمین خواری قرار بگیرد.» گردشگری بیضابطه بلای سرزمین گردشگری بیضابطه از دیگر مخاطرات و آسیبهای جدی سرزمینهای تحت حفاظت محیط زیست یا عرصههای منابع طبیعی است. بر این اساس تهیه برنامه و تغییر ظرفیت برای تمام مناطق تحت حفاظت که عموما در معرض گردشگری هستند از ضرورتهای بسیار جدی است که سازمان حفاظت محیط زیست باید به آن توجه و آن را تهیه و تدوین کند. دکتر اسماعیل کهرم، استاد بینالمللی دانشگاه راهکارهای ساده و موثری را که در کشورهای پیشرفته به کار میرود، پیشنهاد میدهد. او میگوید: «روشهایی مثل تعیین ظرفیت تحمل منطقه، صدور کارت تردد و بلیتهای مخصوص و ثبتنام گردشگران در فهرستهای سازمان محیط زیست از این جمله است.» کهرم تاکید میکند: «اگر کسی بخواهد در پارک ملی «یلو استون» در امریکا، دو شب اطراق کند، باید ثبتنام کند و سالها منتظر نوبت باشد. حتی برای قدم زدن در این پارک ملی باید در فهرست انتظار قرار گیرید تا نوبت به شما برسد.» از سوی دیگر او به پلهای ساده و سبک و گاه چوبی با ارتفاع ۵٠ تا ۶٠ سانتیمتری زمین اشاره میکند تا گردشگران علفهای مناطق حفاظتشده را لگد نکنند و کوبیدگی و فرسایش خاک ایجاد نشود؛ چرا که قدمزنی تعداد زیادی روی علفها باعث کشتن علف و عریانی خاک میشود. دکتر کهرم تاکید میکند مضرترین پدیده برای مناطق تحت حفاظت، «توریسم سرگردان» است که میتواند باعث بروز بحرانهای جدی و تعادل اکولوژیک یک منطقه شود. مشاور رییس سازمان حفاظت محیط زیست یکی از راهحلهای عمده حل چنین مشکلاتی را صدور کارت مخصوص و بلیتهای ویژه با نظارت سازمان حفاظت محیط زیست میداند و میگوید: «جهانگرد و توریسم سرگردان، صدمات بسیار زیانباری را برای این مناطق ایجاد خواهد کرد، در حالی که ما گمان میکنیم هر گونه گردشگری با هر مشخصه و ویژگی و بدون رعایت نکات لازم، منفعت اقتصادی در پی دارد. ما شنیدهایم هر توریست به اندازه پنج بشکه نفت درآمد روزانه دارد، اما اگر سفر گردشگران کنترل شده نباشد و لگدکوب کردن علوفه و شکستن شاخهها یا ریختن زبالههای پلاستیکی به داخل مناطق که جذب طبیعت نمیشوند را در پی داشته باشد، زیان بسیار بیشتری از آن پنج بشکه نفت دارد.» کهرم با تاکید بر این نکته که گاه با «اقدامات ساده» میتوان مناطق بزرگ و ارزشمند طبیعی را حفظ کرد، از مسوولان میخواهد با استفاده از تجربیات دیگر کشورها در این زمینه، میزان و کیفیت حفاظت را ارتقا دهند. قائمی نیز در اینباره تاکید میکند که امروز تعیین ظرفیتهای گردشگری در مناطق حفاظتشده و پارکهای ملی از مهمترین اصول حفاظت است که بیتوجهی به آن میتواند بحران زا باشد. آموزش کارآمدترین ابزار حفاظت اما در تمام برنامههای حفظ محیط زیست آنچه که بیش از همه اهمیت دارد مبحث «آموزش» است. مقولهای که بدون آن، هر تلاشی با کمترین نتیجه روبهرو خواهد شد. قائمی با تاکید بر اینکه آموزش جوامع محلی نباید در قالب برنامههای یکسویه یا صرفا علمی باشد، میگوید: «آموزش این مردمان باید چهره به چهره باشد و سمینار و جلسات رسمی دردی را دوا نمیکند.» او در ادامه تاکید میکند در جلسهای که فقط یک طرف حرفهایش را بزند بدون اینکه صدای طرف بومی و محلی را بشنود، نمیشود گفت آموزش. زمانی میتوانیم به نتیجه برسیم که بومیان و محلیها را در مناطق جمع کنیم و با آنها برخورد چهره به چهره داشته باشیم و سخنانشان را بشنویم تا آنها نیز به ما گوش کنند و در حفظ مناطق با ما هم راه شوند. اگر به آنها توجه نکنیم و احساسات شان را جریحهدار کنیم به لجبازی میافتند و نتیجه عکس میگیریم. چندی پیش معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار گلستان به رسانهها گفت: در حال حاضر حدود ۴٠٠ پرونده قضایی در مراحل پایانی انجام تخریب در «روستای زیارت» وجود دارد که به زودی عملیاتی میشود. رضا مروتی با بیان اینکه در برخورد با ساخت و سازهای غیرمجاز در استان فقط به دنبال تخریب بنا نیستیم بلکه اقدام پیشگیرانه در اولویت است تاکید کرد که با توجه به این نگاه، کمیته پیشگیری از ساخت و ساز غیرمجاز در استان تشکیل شده که ریاست آن نیز برعهده معاونت عمرانی استانداری است. انتظار شهروندان گلستانی و فعالان محیط زیست استان این است که این کمیته نظارتی جدی بر پدیده زمینخواری و ویلاسازی در دیگر نقاط بکر استان مخصوصا مناطق حفاظتشده که از سوی مسوولان محیط زیست یا منابع طبیعی گزارش میشود باشند تا فاجعهای دیگر مانند «روستای زیارت» شکل نگیرد و بعد از تخریب جدی منابع ملی به فکر درمان آن از راه تخریب بناها و هدر رفت سرمایهها نباشند. منبع: روزنامه اعتماد
«زیارت» تکرار می شود!
فاجعه در «منطقه حفاظتشده جهاننما» در استان گلستان این روزها در حالی شکل میگیرد که طی چند ماه اخیر، دستگاه قضایی استان گلستان برای حل معضل «روستای زیارت»، راهی به جز تخریب بناهای بدون جواز ندیده است و دادستان گرگان، برخورد با این پدیده را جدی و مستمر اعلام کرده است. ساختوساز ویلاهایی که هیچ انطباق و هماهنگی با محیط پیرامون منطقه ندارد، به علاوه زبالههای برجا مانده از گردشگران و ساکنان دهکده ییلاقی جهاننما در مستثنیات منطقه، چرای بیرویه دام، ویلاسازی و زمینخواری در حال پدید آوردن فاجعه «روستای زیارت» در ابعادی دیگر در این منطقه است. در کنار تمام این آسیبها، حالا خشکسالی نیز داغی جدید بر قلب این منطقه منحصر به فرد گذاشته و زیستگاه حیات وحش و اکوسیستم کمنظیر آن را تحت فشار و تغییر جدی قرار داده است؛ تا آنجا که رودخانهها و چشمههای چندصد ساله آن در این فصل سال رو به خشکی گذاشته است.