آقای حاج علی اصغر صباغثانینژاد از مبارزان انقلاب اسلامی و از یاران نهضت حضرت امام خمینی(س) بودند. مرحوم ثانینژاد متولد 1318 قزوین همزمان با جریان نهضت ملی شدن نفت در حالی که بیش از 14 سال نداشت با سیاست آشنا شد و به ظلم و ستم و استبداد رژیم پهلوی پی برد. او که از یک خانواده اصیل و مؤمن بود از دوران کودکی و نوجوانی با اسلام و مسائل دینی آشنا و نسبت به آن مقید و اهل محافل قرآنی و مذهبی بود. او اهل شعر و سیاست بود. پس از مهاجرت به تهران و اشتغال در صنعت آلومینیم در سال 1322، مبارزات ضد ستمشاهی خود را از سندیکاهای کارگری شروع نمود و با جریان فدائیان اسلام، آیتالله کاشانی، هیأتهای مؤتلفه اسلامی و گروههای چریکی آشنا شد. او از همان زمان تا پیروزی انقلاب اسلامی به دلیل فعالیتهای سیاسی، ارتباط با علما و روحانیون مبارز و در خط امام خمینی، آگاهی بخشی به کارگران و اصناف بارها دستگیر و زندانی و شکنجه شدند.
حاج آقای ثانی از ابتدای مخالفت امام خمینی با رژیم پهلوی همزمان با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی و انقلاب سفید شاه، در نهضت حضرت امام فعالیت و مشارکت فعال داشتند. با مبارزان و یاران برجسته امام از قبیل: مطهری، بهشتی، هاشمی، عسگراولادی، عراقی، ربانی شیرازی، منتظری، صانعی، شریعتی، خامنهای، سید مهدی طباطبایی، طالقانی، بازرگان ارتباط مستقیم داشت و در قیام 15 خرداد، پخش اعلامیههای امام، ارسال کمکهای بازاریان و مردم برای امام و ... فعالیت مینمود.
با شروع انقلاب اسلامی مرحوم ثانینژاد با شرکت فعال در کمیتههای انقلاب در برقراری نظم و امنیت و محافظت از انقلاب و همچنین در کمیته استقبال از امام شرکت فعال و ستادی داشت. با شروع جنگ تحمیلی با حضور ستادی در تدارکات جنگ بارها به جبهههای نبرد رفت و کمکهای قابل توجهی نمود.
نامبرده پس از جنگ بدون هیچگونه چشمداشت به مقام و منصب سیاسی به عنوان عضو هیأت مدیره بیمارستان و خیریه سوم شعبان در خیابان ری تا آخر عمر پر برکت خود منشأ خدمات ارزندهای بودند.
علاوه بر خدمات اجتماعی و مبارزات سیاسی چند اثر ادبی از آن مرحوم به یادگار مانده است از جمله: کشکول ثانی و صندلی آقای رئیس.
به مناسبت چهلم در گذشت مرحوم علیاصغر صباغثانینژاد مختصری از زندگی و خاطرات آن مبارز و یار امام را از مجموعه خاطرات ایشان در محضر نگاه خوانندگان عزیز میگذاریم.
وی از کودکیخود به همراه شهید رجایی در قزوین میگوید: من و شهید رجایی قبل از اینکه به مدرسه برویم در محله خودمان به یک مکتب میرفتیم. رجایی 4 یا 5 سال از من بزرگتر بود و مبصر ما بود. درس رجایی خیلی خوب بود و قرآن را خیلی خوب میخواند.
در جای دیگر اشاره میکند که من در مدرسه از شاگردان زرنگ و درسخوان بودم که معلمانم مرا مرتب تشویق میکردند و گاهی شعر میگفتم.
آقای ثانینژاد به دلیل نیاز مالی که خانواده داشتند پس از کلاس ششم مجبور شد که سر کار برود. ابتدا وارد یک کارخانه کوچک صنایع آلومینیم میشود. وی در آن کارخانه متوجه میشود که صنعت آلومینیم فاقد صنف و سندیکای کارگری است لذا در فکر راهاندازی سندیکا میشود و فعالیتهایی میکند که رژیم برای او و همراهانش دردسر ایجاد میکند.
این جوان سراسر شور و تلاش در خاطراتش میگوید: در سال 1338 به ناچار فراری شدم و رفتم سر کورهپزخانهها و کار کردم. آن زمان کورهپزخانهها اعتصاب کرده بودند. در آنجا به عمله روزی هفت تومان مزد میدادند. من به خاطر اینکه خرجمان زیاد بود دو شیفت کار میکردم و چهارده تومان میگرفتم آنهم در گرمای کورهپزخانه که یک شیفت کار کردن کار حضرت فیل بود.
وی در طول آن سالها به فعالیتهای سیاسی و اجتماعی خود در قالب سندیکایی اشاره میکند. به گفته وی تا قبل از سال 1340 صحبتی از امام خمینی در آن محافل نبود تا اینکه ماجرای انجمنهای ایالتی و ولایتی و نامه امام مطرح میشود که ما از آن به بعد برای مردم و سندیکاها مطرح و اعتراض خودمان را آغاز کردیم.
این مبارز خستگیناپذیر یکی از خاطرات خود را در منزل امام اینگونه نقل میکند که در سال 41 من و مرحوم آقا شهاب، مرحوم آقا مهدی عراقی خدمت حضرت امام رفته بودیم. آقایان مهندس بازرگان، دکتر سحابی و آیتالله طالقانی به آنجا آمدند. ما نشسته بودیم، وقتی آنها وارد شدند ما خواستیم از اتاق بیرون بیاییم، آقا فرمودند بنشینید، هیچ مسألهای نیست ما مسألة خاصی نداریم. ولی ما احترام کردیم و بیرون آمدیم.
حاج آقای ثانی اهل شعر و قلم بود. وی با افراد سندیکاهای دیگر مثل «فلز مکانیک» که عموماً کمونیست بودند و معتقد به نهضت ملی ایران بودند که بعدها بعضی از آنها جزء افراد گروه سیاهکل شدند و بعضاً اعدام و یا زندانهای طویل گرفتند رفیق بود. از جمله از اسکندر صادقینژاد و اصغر ایزدی که جزء چریکهای فدایی خلق بودند یاد میکند. ایشان در همان ایام مقالهای تحت عنوان، چرا در ایران انقلاب کارگری شکل نمیگیرد و به اصطلاح زود به شکست منجر میشود مینویسد که در یکی از روزنامهها به چاپ میرسد.
همچنین آقای ثانی در جریان انجمنهای ایالتی و ولایتی و انقلاب سفید و نهضت امام گاهی به مناسبت شعر هم گفته است که در کتاب کشکول ایشان به چاپ رسیده است. یا شعرهایی به طنز گفتهاند که طی همکاری که با مجله توفیق داشتهاند درج گردیده است.
این یار امام در ارتباط با فعالیت خودش در 15 خرداد 42 گفته است که: بعد از راهپیمایی یازده و دوازده محرم که در تهران داشتیم، فردای آن روز امام را دستگیر میکنند که سر و صدای آن به تهران میرسد. ما آن موقع کارگاه آلومینیوم سازی در مولوی داشتیم و سر و صدا کردیم که، آهای آقا را گرفتند، آقا را گرفتند. همینطور جمعیت را تا خیابان انبار گندم آوردیم. در این موقع هم دیگه میدانیها (بارفروشهای شوش) با چوب و چماق راه افتادند. رژیم تیراندازی را شروع کرد، به طوری که ما در دکان حاج حسین رحمانی ایستاده بودیم دیدیم که یک گلوله، تیرآهن نمرة 20 را که در آنجا بود مثل مته سوراخ کرده بود. در این لحظه فهمیدیم که گلولهها فقط مشقی نیست و جنگی هم هست.
پس از طی دوران زندانی و حصر و سپس آزادی امام در 15 فروردین 1343 حاج آقای ثانی به اتفاق دوستان و مبارزین برای دیدن امام به قم میروند که با ازدیاد جمعیت روبرو میشوند. در طی حضور در نهضت امام خمینی و فعالیتهای سیاسی که او داشته است اشاره به ساختن نارنجکهای دستی در کارخانه آلومینیوم سازی خود میکند. زمانی این کار لو میرود که افرادی دستگیر میشوند و در زیر شکنجه نام ایشان لو میرود که منجر به دستگیری حاج آقای ثانی میشود.
وی در برخورد با بازجوها ساختن بمب را منکر میشود ولی افتادن زیر دست و پا و لگد شکنجهگران و رفتن به اتاق تمشیت در کمیتة مشترک و شکنجههای وحشتناک برای اعتراف مطلبی است که در کتاب خاطرات ایشان خواندنی است.
این یار دیرین امام از خاطرات دوران زندان یاد میکند. یکی از آن خاطرات جالب، برخورد و مباحثه و نهایت رفاقت خود با خسرو گلسرخی میباشد. او به گلسرخی که اعتقادی به دین و مذهب نداشت و بعضاً فحش به این اعتقادات میداد که موجب رنجش زندانیان مذهبی را فراهم کرده بود پیشنهاد مباحثه علمی با عنوان «نقش ادبیات در انقلابات جهان» میدهد. این مباحثه درست چند روز قبل از دادگاه مشهور گلسرخی که در آن زمان از تلویزیون پخش شد و نیز بارها بعد از انقلاب اسلامی نیز پخش گردیده است انجام میشود. خلاصه در این مباحثه که ناچار موضوعات اعتقادی نیز در آن مطرح شده است بسیار مفید روی گلسرخی اثر میگذارد که آقای ثانی در خاطراتش میگوید: وقتی دادگاه خسرو گلسرخی را در زندان پخش کردند و بعضی دفاعیات خسرو را شنیدند بچههای زندان با من دید و بوسی و مرا بغل و تشکر کردند و تبریک گفتند .... خلاصه خسرو رفت دادگاه و اعدام شد ولی من روی خسرو خیلی کار کردم. خدا رحمتش کند. ما میگوییم که خسرو مسلمان از دنیا رفت.
حاج آقای ثانی از افرادی میبود که در جریان تحولات فکری جامعه قرار داشت و با افرادی که تأثیرگذار در این تحولات و نهضت امام بودند مرتبط بود. مثلاً با دکتر شریعتی آشنا و رفت و آمد داشت. در بخشی از خاطرات آمده است:
با مرحوم دکتر شریعتی هم شوخی میکردیم و میگفتیم شما دکتر جامعهشناس هستی منتها جامعه خودت را نمیشناسی. تو با آقایان روحانیون درگیر شدی و...خلاصه دکتر با این سختیها کنار آمد و شریعتی گفت من به روحانیت توهین نکردم. وی در ادامه میگوید از طرفی ما در جریان برنامههای حسینیه ارشاد بودیم که درست اداره شود.
حاج آقای ثانی چه در زندان و چه در بیرون زندان در قبل از انقلاب با افراد مختلف و طیفهای فکری مختلف ارتباط و رفاقت و بعضاً فعالیت داشته است که جامعیت ایشان را میرساند. وی شخصیت خودش را اینگونه مطرح میکند: بنده ضمن حفظ استقلال فکری خود، سعی میکردم که کسی متوجه نشود که این جریانات توسط چه کسی هدایت میشود. مخفی نگه میداشتیم. در این ارتباط در سال 1387 من یک مصاحبهای با دوتا از روزنامههای داخلی و خارجی داشتم. آنها گفتند ما از شما تعجب میکنیم! زیرا شما با نهضت آزادی، حزب ملل اسلامی، سازمان مجاهدین خلق و با مؤتلفه کار کردید و این همه فعالیت داشتید ولی چه جوری که در هیچ کجا و هیچ زمانی عضویت آنها را نداشتید.
در اول آبان 56 حاج آقا مصطفی خمینی که شهید شد در بازار مراسم ختم گذاشتند. حاج آقای ثانی میگوید: ما هم که از زندان تازه آزاد شده بودیم از ما خواستند که پای اعلامیه را امضا کنیم که ما هم امضا کردیم.
وی میگوید در اوج انقلاب اسلامی ما دیگر دست از تکثیر و توزیع اعلامیههای امام کشیدیم و مشغول خدمترسانی به زندانیان و خانواده آنان و نیز افرادی که در انقلاب و تظاهرات کار و شغل خود را از دست داده بودند و مشکلات اقتصادی و ... داشتند مشغول شدیم.
یاد آن عزیزان از دست رفته را با شعری از اشعارشان گرامی میداریم.
می فروشی گفت کالایم می است رونق بازار من ساز ونی است
من خمینی دوست میدارم که او هم خم است و هم می است و هم نی است
مجتبی فراهانی