عزاداری مطلوب برای حضرت سیدالشهدا(ع) موضوعی است که هرساله در آستانه ایام عزاداری این حضرت مورد توجه قرار میگیرد و چگونگی یک عزاداری صحیح و مورد تایید سیره و روش ائمه اطهار(ع) همواره از سوی علما و مراجع تقلید بیان میشود، اما هنوز در برخی از مجالس برداشتها و روشهای غلط عزاداری دیده میشود که در شان و منزلت مجالس اهل بیت(ع) نیست. شفقنا در ادامه جویا شدن نظرات مراجع تقلید، علما و روحانیون درباره نحوه برگزاری صحیح عزاداریها و سوگواریها و فرهنگ عزاداری با آیتالله جوادی جورتانی از معمرین و مدرسین حوزه علمیه اصفهان درباره نحوه برگزاری عزاداری صحیح به گفت وگو نشسته است که در ادامه میخوانید:
در طول تاریخ همواره بدعت هایی در مراسم عزاداری حضرت سیدالشهدا(ع) وارد شده که بعضا موجبات وهن اسلام و مذهب حقه تشیع را ایجاد کرده است. مثل قمه زنی و زنجیر تیغی و امثالهم. آیا این موارد در مراسم عزاداری مورد تأیید است؟ شیوه عزاداری باید چگونه باشد تا مورد تأیید ائمه اطهار و براساس سیره معصومین علیه السلام باشد؟
البته یکی از عبادات با ارزش همین عزاداری حضرت سیدالشهداست. از روایات و اخبار بسیاری چنین برمیآید که عزاداری برای امام حسین(ع) در ردیف نماز، روزه و عبادات دیگر است. حتی فضیلت نمازی که بر تربت حضرت سیدالشهدا خوانده شود بالاتر از نمازی است که بدون تربت خوانده میشود یا مثلا دعا در زیر قبه حضرت سیدالشهدا الزاما مستجاب میشود. منظور این است که ارزش عزاداری حضرت اباعبدالله(ع) هم طبق روایات، هم طبق گفتار بزرگان بسیار بالاست، ولی متأسفانه از 200الی300 سال قبل تا به حال به صورت های مختلفی بعضی رسوم غلط مثل قمه زنی و همین مواردی که گفتید وارد عزاداریها شده است که وقتی به صدر اسلام و زمان ائمه اطهار علیهم السلام رجوع میکنیم، چنین رسومی نبوده است. برای مثال در مورد روش و شیوه عزاداری ائمه(ع) در زمان امام رضا(ع) در خبر آمده است که در روز اول محرم دعبل خزاعی خدمت حضرت رسید و حضرت فرمودند: مرثیه ای در رثای جدم اباعبدالله (ع) داری؟ دعبل پاسخ داد : بله حضرت بدین ترتیب عمل کردند، فرمودند پردهای بزنند و زنان پشت پرده نشستند و مردان هم طرف دیگر و کرسی گذاشتند و به دعبل فرمودند اشعارش را بخواند. اشعارش هم معروف است:
افاطم لو خلت الحسین مجدلا /و قد مات عطشانا بشط فرات
افاطم قومی یا بنت الخیر فائدبی /نجوم سموات بارض فلات
در واقع میتوان گفت سرمشق روزه خوانی را حضرت رضا(ع) میدادند و آنچه ما در روایات و اخبار هم داریم میفرمایند: نوحه سرایی کنند، گریه کنند و حتی اگر کسی هم گریهاش نمیگیرد تباکی کند، ولی بعدا همانطور که ذکر شد عدهای خلاف این روش عمل کردند. شهید مطهری رحمه الله علیه نقل میکنند؛ حضرت آیتالله بروجردی عدهای از سران هیاتهای عزاداری قم را دعوت کردند. وقتی همه جمع شدند از ایشان پرسیدند: شما از کی تقلید میکنید؟ جواب دادند: از شما. آقا فرمودند: اگر از من تقلید میکنید اینطور عزاداری کنید که من میگویم. یکی از حاضرین در کمال جسارت گفته بود؛ آقا ما تمام طول سال مقلد شماییم اما این یک روز از شما تقلید نمیکنیم. ببینید اینطور عزاداری خیلی وهن دارد و زشت است. وقتی در مقابل مجتهدی مثل آیتالله بروجردی که ایشان دستور میدهند اینطور عزاداری کنید، افراد اینچنین برخورد میکنند این وهنآور است. اکنون که ما شیعیان مورد طعن و تکفیر قرار میگیریم به خاطر چنین مسایلی است که نه در دین و نه مورد تأیید علما و مراجع است. رفتارهایی که در دین ما و در احکام اسلام هم نیست ولی برخی از ما مسلمانان به آنها عمل میکنیم. دشمنان بر این گونه رفتارها حساب میکنند و شیعه را اینطور میشناسند. در علمای فعلی نیز بعضی صریحا اجازه چنین اعمالی را ندادهاند و بعضی هم سکوت کردهاند که سکوت آن ها نیز دلیل دارد. شاید می بینند که به سخنشان توجهی نمیشود و حتی ممکن است مورد هجمه و بیحرمتی هم قرار بگیرند. حتی مقام معظم رهبری فرمودند که در عزاداریها قمه نزنید اما عدهای متأسفانه همچنان لجبازی میکنند. من نمیخواهم بگویم من هم نظری دارم اما واقعا اگر هدف، خدمت به اسلام و امام حسین(ع) است، باید طوری عمل کنیم که دشمن ناامید شود نه اینکه مستمسکی دست او دهیم تا به ما حمله و هجمه کند.
اخیرا در برخی از مداحیها با سبک و آهنگ ترانهها مرثیه سرایی یا از موسیقی استفاده میکنند. نظر حضرتعالی در این خصوص چیست؟
واضح است که این مورد تأیید شریعت نیست. اولا در روایات غنا حرام است و این شکل عزاداری عبادت را با معصیت ترکیب میکند. البته نوحه خوانی مورد تأیید است و باید هم باشد ولی اشعاری خوانده شود که مطابق روایات است و مردم گوش کنند و گریه کنند. اصلا روضه خوانی همین است اما استفاده از موسیقی و با سبک ترانه ها خواندن مسلما اشکال دارد و من فکر نمی کنم هیچکدام از علما این اجازه را بدهند.
گاهی برخی از مجالس روضه و دسته جات عزاداری در زمان اذان و وقت نماز همچنان به عزاداری میپردازند. آیا به تعویق انداختن نماز برای روضه خوانی صحیح است؟
باید دید هدف عالی امام حسین(ع) چه بوده است. ما در زیارت ایشان میخوانیم«اشهد انک قد اقمت الصلوة و آتیت الزکوة و امرت بالمعروف و نهیت عن المنکر و اطعت الله حتی اتیک الیقین» اصلا هدف عالی امام حسین(ع) نماز و امر به معروف بوده است و شهادت ایشان برای همینها بوده است. خوب اگر نماز را به تعویق اندازیم و سینه و زنجیر بزنیم این چه عبادتی است؟ این خلاف شیوه حضرت امام حسین(ع) است. آقای قرائتی چند سال پیش یک پیشنهادی دادند که عزاداران ظهر عاشورا هرجا هستند همانجا بایستند و نماز بخوانند، این پیشنهاد بسیار خوب است. ما باید بدانیم اهمیت نماز از همه چیز بالاتر است. چرا که شهادت امام حسین(ع) برای نماز است و این صریح زیارت است و حضرت امام حسین(ع) کشته نماز است.
با توجه به هجمه عظیم دشمن به پایه های اعتقادی جوانان و تهاجم گسترده فرهنگی به نظر می رسد که شاید در برخی جوانان گرایش به عزاداری حضرت سیدالشهدا کم شده باشد. شاید قسمتی از این مسئله هم به خطبا و روحانیون برمی گردد که جوانان مدعی هستند، منبریها بحث های تکراری را مطرح میکنند. آیا حضرتعالی موافقید؟
البته اینکه شما میگویید گرایش جوانان به عزاداری کم شده است را بنده نمیتوانم قبول کنم. اکنون خلاف این مسئله مشاهده میشود. در تمام محلات جوان های دانشگاهی با تحصیلات عالیه هیات تأسیس کردند و با تمام مشکلات مالی که دارند این هیاتها را اداره میکنند و با شور و اشتیاق برای امام حسین عزاداری میکنند. شاید عدهای به وسیله ماهوارهها و تبلیغات دشمن سست شده باشند، البته به همین دلیل که برخی از روحانیون شاید در منبر آنطور که باید پاسخگوی نیاز جوانان نیستند اما در عین حال باز هم به نظر من در کل گرایش به مراسم حضرت اباعبدالله کم نشده است. این افرادی هم که مدعی هستند روحانیت ما پاسخگوی نیاز روز نیست اینها بیایند مسایلشان را مطرح کنند. روحانیونی هستند که هم به علم روز مجهزند و هم پاسخگو هستند. متأسفانه این افراد مراجعه هم نمیکنند، اما در مجموع اینکه جوانان از عزاداری ها زده شده باشند درست نیست. روز به روز حرارتی که خدا از طرف امام حسین(ع) در دلهای مردم قرار داده است اجازه نمی دهد هجمههای تبلیغاتی در افراد اثر بگذارد. البته از این طرف هم میگویم که ما روحانیون نیز باید خود را بسازیم و منبریها هم واجد شرایط باشند یعنی تحصیلکرده، دانشمند و پاسخگوی جامعه باشند.
و سخن آخر اگر توصیه یا رهنمودی دارید.
در آخر بنده ناچیز که سنی از من گذشته است و دورانی را دیدم که رضاشاه عزاداری امام حسین را ممنوع کرد. به طوری که کسی جرأت نمی کرد یک پرچم به در خانه اش بزند و اگر کسی چنین کاری می کرد هم صاحبخانه و هم روضه خوان را می گرفتند. اما امام حسین(ع) را من اینگونه شناختم و اینطور شهادتشان برایم ثابت شده است که هیچ نیرویی نمیتواند این عزاداری را از بین ببرد. هرچه با این عزاداری مبارزه کنند این جریان قویتر میشود. یعنی هر روز رونق آن بیشتر میشود و به جایی خواهد رسید که تمام مذاهب دنیا رو به امام حسین(ع) خواهند آورد و اکنون نیز همینطور است. در حال حاضر در روز تاسوعا یکی از دوستان ما در جلفای اصفهان که محله ارمنی نشین اصفهان است نذری دارد و برای نذری گرفتن صف مسیحیها از مسلمانها بیشتر است. دشمن هرچه میخواهد تلاش کند به جایی نمیرسد. خدا طرفدار امام حسین است و عزاداری امام حسین هم روز به روز بهتر و عالی تر برگزار و ان شاءالله چشم دشمنان هم کور خواهد شد.