حجة الاسلام و المسلمین مسیح بروجردی به مناسبت هفت اسفند سالروز درگذشت دکتر محمود بروجردی مطلبی را در صفحه شخصی خویش نوشته است.
پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران ضمن عرض تسلیت خدمت سرکار خانم دکتر زهرا مصطفوی و فرزندان عزیز آن مرحوم به ویژه حجت الاسلام مسیح بروجردی اقدام به باز نشر این مطلب می کند و بر این باور است که دفاع منطقی و به دور از احساسات آن مرحوم از فرهنگ غنی ایران اسلامی همواره می تواند به عنوان الگویی در دستگاه دیپلماسی مان مطرح باشد.
در خبرها آمده است که سایت گوگل در نسخه عربی خود، از خواجه نصیرالدین طوسی که از نامش مشخص است که دانشمندی ایرانی است، تجلیل کرده است. به یاد نامه ای از مرحوم پدرم افتادم که در عین حال که با اعراب یا غربی ها دشمنی نمی کرد ولی نسبت به ایران و ایرانی بودن و دفاع از فرهنگ و تاریخ و جغرافیای ایران حساس بود. از آنجا که هفتم اسفند سالگرد وفات ایشان است. مناسب دیدم این متن را که از سایت فرهیختگان انتخاب کردم در اختیار دوستان قرار دهم شاید جالب باشد:
زمانی که مرحوم دکتر محمود بروجردی، ریاست موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی را - که هماکنون پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نام دارد- برعهده داشت، از موسسه مطالعات برای شرکت در سمیناری با نام «فلاسفه عرب» که در پاریس برگزار میشد، دعوت به عمل آمد.
وی در پاسخ به عربیسازی و تعریب! بسیاری از فیلسوفان غیرعرب خصوصا فیلسوفان ایرانی همچون ابوعلی سینا، فارابی، غزالی، خواجهنصیر و... به جای آنکه مانند بسیاری دیگر، این ظلم را نادیده بگیرد و مسوولیت روشنگری را از سر خود باز کند یا اینکه افراطگرایانه، راه نفی و سلب را در پیش گیرد و صحنه گفتوگو و تعامل را ترک کند، در اقدامی خردمندانه و حکیمانه ترجیح داد با شرکت فعال در آن سمینار و اعزام نمایندگانی فاضل از سوی ایران به این سمینار، از فرصت روشنگری و دفاع از هویت و میراث فرهنگی ایران اسلامی کمال استفاده را بکند و علاوهبر آن، خود نیز طی نامهای به رئیس سمینار، با ادبیاتی متین و منطقی، که سرشار از تعلق و اهمیت به هویت ایرانی - اسلامی است پرده از این تقلـب و دروغ بزرگ تاریخی بردارد. متن کامل این نامه:
جناب آقای دکتر لتمن
رئیس محترم مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه (C.N.R.S)
با احترام و سلامهای مودتآمیز
بسیار خوشوقتم که فرصت مناسبی پیش آمد تا یک بار دیگر از محبتهای جنابعالی و توجهات خاص پارهای از همکاران محترم و دانشمند آن مرکز، بهویژه در بخش ایران معاصر که نسبت به اینجانب در زمان کوتاه اقامتم در پاریس ابراز گردید، صمیمانه سپاسگزاری کرده و پیرو مذاکرات ثمربخشمان، باز هم یادآور شوم که موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی) در تمام زمینههای علوم انسانی و اجتماعی، خاصه در مسائل مربوط به ایران و تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، آمادگی کامل دارد که با آن مرکز ارزشمند علمی همکاری مشترک داشته باشد.
هماکنون که دو نفر از دانشمندان ایران، استاد «محمدتقی دانشپژوه» و دکتر «نصرالله پورجوادی» از سوی این موسسه جهت شرکت در «سمیناری» عازم کشور شما هستند، نشاندهنده پذیرش همکاریهای ما با آن مرکز علمی است، همچنین با اقامتهایی که چند تن از استادان و محققان فرانسوی در «بخش ایران معاصر» طی سال گذشته در کشور ما داشتند، کاملا مشهود است طرفین به تداوم این همکاریهای علمی و فرهنگی علاقهمند هستیم و بدیهی است که در استقرار و استحکام آن باید کوششهای بیشتری نیز به عمل آوریم.
استادان اعزامی ما که از دعوتشدگان یکی از بخشهای مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه (C.N.R.S) هستند، نهتنها خود از پارهای جهتگیریهای غیرعلمی و گونهای ظالمانه، که از سوی آن بخش ظاهر شده، دل آزرده هستند، بلکه حامل احساسات ناخوشایند و مایوسکننده تمامی همکاران ایرانی و مسلمان خود نیز میباشند و به گمان اینجانب، حقیقت علمی و واقعیت تاریخی، درستی نظر و صداقت احساس آنان و هر پژوهشگر بیغرض را روشن میسازد.
حضرتعالی بهعنوان یک شخصیت فرهنگی و رئیس محترم بزرگترین مرکز علمی کشورتان، آگاهی کامل دارید که تمدن درخشان اسلامی، با حفظ هویتهای منطقهای و قومی و ملی، سرزمینهایی را از سواحل اقیانوس کبیر تا سواحل اقیانوس اطلس در بر گرفته است و طی چندین قرن کوششهای مداوم، ساکنان مسلمان سه قاره آسیا و آفریقا و اروپا، مجموعه گرانبهایی از فرهنگ انسانی را ایجاد کردهاند که بیتردید آن جناب و هر انسان آگاه و آزاده و شرافتمند، به عظمت و توانمندی تاریخی آن اذعان دارد.
این فرهنگ دستاورد همه ملتها و اقوام مسلمان، از عرب و ایرانی و ترک و اندلسی و آفریقایی و هندی و چینی و دیگر اقوام حتی غیرمسلمان است که زیر لوای اسلام در همجوشی دینی و معنوی جهانشمول، آن را بارور ساختهاند.
زبان عربی که زبان قرآن کریم و زبان پیامبر گرامی اسلام است و برای هر مسلمان در هر جای جهان مقدس و قابل احترام است، در روند تکامل یابنده این فرهنگ باشکوه بهگونه زبان بینالملل علمی و فلسفی درآمد و هر دانشمندی از هر منطقه اسلامی برای اینکه پیام خود را به دانشمندان دیگر مناطق برساند، به زبان عربی کتابت میکرد و گاه برای اینکه مردم وطن او نیز از دانش و حکمت بینصیب نمانند، به دو زبان نگارش خود را فراهم میآورد.
مطمئن هستم که جنابعالی آگاهی دارید که «ابنسینا» دانشمند و طبیب و فیلسوف بزرگ جهان اسلام، کتاب «شفا» را به زبان عربی نوشت. اما برای هموطنان خود «دانشنامه علایی» را به زبان فارسی به تحریر درآورد. یا «امام محمد غزالی» حکیم و متکلم و عارف مشهور اسلام «احیاء علومالدین» را به زبان عربی تالیف کرد، اما «کیمیای سعادت» را برای برخورداری مردم جامعه خود به زبان فارسی فراهم آورد.
دانشمندانی از این نوع که ایرانی بودند، اما به زبان عربی یا عربی و فارسی، آثار گرانبهای خود را تالیف کردهاند، بسیارند که اینجانب جهت کوتاه کردن کلام چند جلد کتاب به زبان عربی از انتشارات موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی که نشاندهنده نقش ایرانیان در ادب عرب و شکلگیری کتابت دینی است و از اتفاق مولف فاضل آن از مسلمانان عربزبان است، همراه با فهرستی کوتاه از نام و نشان دانشمندان عربنویس ایرانی، تقدیم میدارم تا محققان شما را روشن کند که هرکس به زبان عربی تالیف کرد، دلیل این نیست که قومیت و ملیت او عربی باشد، کمااینکه دانشمندانی از کشور شما هماکنون در ایالات متحده تالیفاتی به زبان انگلیسی انتشار میدهند که مورد استفاده همگان است، آیا شما آنان را آمریکایی قلمداد میکنید؟ آیا مردم فرانسه «لویی ماسینیون» را عرب یا «هانری کربن» را ایرانی میدانند؟ و اگر کسانی آن دو بزرگوار را که مورد احترام ما نیز هستند، غیرفرانسوی بدانند، جامعه فرهنگی فرانسه آن کسان را جاهل و مغرض به شمار نمیآورد؟
اینجانب اطمینان فراوان دارد که جنابعالی به مباحث مربوط به قومیت و ملیت و زبان (گویش و نگارش) آگاهی دارید و در این مورد خاص، «عرب بودن» و «عربی نوشتن» را دو مقوله جدا از هم میدانید. اما برای ما ایرانیان معلوم نیست چرا مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه (C.N.R.S) به مجمعی که در باب فلسفه و فلاسفه جهان اسلام میپردازد و ریشه در اندیشههای فلسفی یونانی و سریانی و ایرانی و هندی دارد و در سرزمینهای مسلماننشین به یمن و برکت اسلام نشو و نما یافته است، عنوان «فلسفه عرب» و «فلاسفه عرب» نام میدهد؟
شگفتانگیز اینکه در آن سمینار قرار است یک روز درباره «خواجه نصیرالدین طوسی» و «رصدخانه مراغه» سخن به میان آید، در حالی که «اخلاق ناصری» تالیف آن حکیم و فقیه ایرانی شیعی، به گونه یکی از متنهای زیبا و بسیار ارزنده فارسی، قرنها دستورالعمل زندگی فرهنگی ایرانیان بوده و هماکنون در مدرسههای ما، جوانان و نوجوانان با اشتیاق تمام کتاب خواجه را با زبان خواجه میخوانند و ابواب گوناگون آن را مورد بحث و مداقه قرار میدهند.