آیت الله سید محمد جواد علوی بروجردی وجود امام حسن مجتبی(ع) را معجونی از صفات پسندیده و کمالی خواند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران به نقل از پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله سید محمد جواد علوی بروجردی، نوه حضرت آیت الله العظمی بروجردی، در بیاناتی به مناسبت ولادت با سعادت امام حسن مجتبی(ع)، وجود مقدس آن حضرت را معجونی از صفات بسیار پسندیده و صفات کمالی دانست که ما این صفات را به نحو کمال و به نحو اتم در خداوند متعال میبینیم.
بسم الله الرحمن الرحیم
ولادت با سعادت امام مجتبی(ع)
نیمه ماه مبارک رمضان ولادت سبط اکبر، ولی خدا و امام همام امام حسن بن علی المجتبی علیه السلام است. امام مجتبی اولین مولودی است که بعد از هجرت در خاندان پیغمبر به دنیا آمد. ولادت ایشان با شادی مسلمین همراه بود و مردم دسته دسته به محضر پیامبر میرسیدند و این ولادت را تبریک میگفتند. در تاریخ نوشته شده در شام ولادت امام مجتبی افرادی به دور خانه پیغمبر حلقه زدند و شعار میدادند، «ماجینا ماجینا لولا الحسن ماجینا» یعنی اگر به خاطر امام حسن نبود نمیآمدیم و از پیغمبر تقاضای هدیه و عیدی داشتند، از این رو، ولادت امام مجتبی با شور زیادی همراه شد.
شان و منزلت امام مجتبی در روایات
امام مجتبی در وقت رحلت پیغمبر هشت یا نه سال داشتند، لذا دوران زندگی امام مجتبی در زمان پیغمبر خیلی طولانی نبود اما از رسول اکرم صلی الله علیه وآله سخنان زیادی در شان و منزلت امام مجتبی در روایات داریم، مانند «الحسن و الحسین سیدی شباب اهل الجنة» [1]، «الحسن و الحسین اماما قائما او قاعدا»[2]. در کتب روایی مشهور و نیز در منابع اهل تسنن احادیث بسیاری در شان اهل بیت ذکر شده است، حتی کتاب«فضائل الخمسة من الصحاح الستة» در مناقب و شان و منزلت اهل البیت در کتابهای شش گانه حدیث اهل تسنن جمع آوری گردیده است؛ [3] سبط اکبر نبی مکرم اسلام خیلی مورد توجه و عنایت و لطف آن حضرت بودند و در همین زمینه قضایای زیادی در کتب تاریخ و روائی آمده است. از جمله این داستان مشهور: وجود مقدس نبی اکرم در نماز جماعت در سجده بودند، امام مجتبی بر دوش پیامبر سوار شد، پیغمبر سجده را ادامه دادند، تا امام حسن از پشت مبارک حضرت پائین بیایند. پس از نماز پیغمبر سوال کردند چرا سجده شما آنقدر طولانی شد؟ حضرت فرمودند: حسن بر پشت من سوار شده بود و من نتوانستم خودم را راضی کنم که او را با انداختن روی زمین آزار بدهم.
مردم مدینه بسیار شاهد این گونه قضایا بودند، در حالی که پیغمبر بر فراز منبر نشسته و امام حسن را در آغوش دارد و برای مردم خطبه میخواند، گاهی از اوقات رسول خدا برای نماز به مسجد تشریف میآوردند در حالی که امام مجتبی را در آغوش داشتند و سپس سید الشهدا هم اضافه میشد. این گونه وقایع در دفعات متعدد تکرار میشد و شاهد آنها بودند.
وجود مقدس امام مجتبی یک معجونی از صفات بسیار پسندیده و صفات کمالی است که ما این صفات را به نحو کمال و به نحو اتم در خداوند متعال میبینیم، از جمله حلم و صبر، اخلاق نیکو و اخلاق حسن، شجاعت فوق العاده، ما در جنگهایی که در زمان امیرالمومنین اتفاق افتاده شهامت امام مجتبی به خصوص در جنگ جمل میبینیم و در کتابهای روائی و تاریخ جریانها و قصههای بسیاری از سخاوت، صبر، حلم، شهامت و شجاعت امام مجتبی نوشته شده است.
انس و الفت رسول خدا به امام حسن
دوران زندگی امام مجتبی، دوران همراه با حوادث پر فراز و نشیب است، در کودکی، جد بزرگوارشان رسول اکرم که بسیار با ایشان مانوس بودند را از دست میدهند. در حالی رسول اکرم از این دنیای فانی مفارقت میکند که در وقت رحلت ایشان امام مجتبی و وجود مقدس سید الشهدا در کنار حضرت و حتی خودشان را روی سینه پیامبر گرامی اسلام انداخته بودند. وقتی امیر المومنین- با عنایت به اینکه مستحب است در وقت مرگ سینه محتضر سبک باشد، به گونهایی که دکمههای پیراهنش را باز میکنند حتی این سنگینی مختصر هم به محتضر اذیت و آزاری نرساند- میخواستند این دو بزرگوار را از سینه پیغمبر بردارند؛ حضرت فرمودند: نه اینها را بگذار باشند. این شدت انس و علاقه پیغمبر را به آنها را نشان میدهد.
مظلومیت امیرالمومنین یادآور مظلومیت امام حسن
رحلت پیغمبر بار سنگینی در دل امام مجتبی و برادر گرامیشان سیدالشهدا بود. بلافاصله پس از رحلت پیغمبر با مصائب مادر و قضایای پدر و توطئه غصب خلافت روبرو میشوند!! در مدت کوتاهی مادر را در یک مظلومیت وسیع و عجیب از دست میدهند، دوران بعد از دوران مادر اوج دوران مظلومیت پدر و خانه نشینی امیرالمومنین است. این نکته قابل توجه است، در تمام حوادث و وقایعهای که در تاریخ از زندگی امیرالمومنین ثبت گردیده، به خصوص در دوران 25 ساله خانهنشینی حضرت، امام مجتبی و سید الشهدا هم در این مظلومیت مشارکت دارند. وقتی امیرالمومنین با اصرار مردم به خلافت انتخاب شدند، مظلومیت و غربت امیرالمومنین در مدت پنج سال خلافت حضرت، کم از دوران خانهنشینی نبود؛ سه جنگ بزرگ و خانمان سوز را در این مدت کوتاه به امیرالمومنین تحمیل کردند.
نکته قابل دقت اینجاست که امام در دوران 25 سال خانهنشینی، اشخاصی با حیله و ترفند در راس حکومت اسلامی آمدند که روش، سنت و مشئ آنان غیر از روش، سنت و مشی پیغمبر بود، لذا تربیت و مشی مردم به غیر از آنچه که پیغمبر مقرر کرده بود، عوض شد. در دوران 25 سال، در مردم حس مال دوستی و قدرت طلبی پرورش پیدا کرده بود، ایثار و خلوصی که در دوران پیغمبر سبب پیشرفت اسلام شد، در بعد از رحلت پیغمبر و ایام خانهنشینی امیرالمومنین فروکش و سست شد. تا جایی که در برابر علیبنابیطالب صف کشیده، حتی کسانی که با حضرت بیعت کرده بودند در برابر ایشان جنگ به راه انداختند. در تمام این مصائب و مشکلات امام مجتبی شریک هستند.
خیانت کارگزاران و فرماندهان
بعد از شهادت امیرالمومین، امام مجتبی بر اساس نصی که از امیرالمومنین بر امامت ایشان هست و نیز با بیعت مردم، در مدت کوتاهی به عنوان خلیفه مسلمین برگزیده شدند. در این دوران نیز آن مظلومیتی که همواره در دوران زندگی ایشان وجود داشت، همراه حضرت بود. مردم و شمشیر زنانی که ابتدا با شور و شوق با حضرت بیعت کردند و برای جنگ با معاویه داوطلب و رهسپار حبهه نبرد شدند، اما در نیمه راه دسته دسته به معاویه پناهنده میشدند؛ و امام را تنها گذاشتند. سپس امام علیه السلام چاره را در صلح با معاویه دیدند. در این مرحله غربت امام علیه السلام دو چندان شد، چرا که هم از ناحیه افرادی که تا دیروز با ایشان بیعت کرده بودند، تنها و بییاور ماند و هم از ناحیه افرادی که از دوستان امام محسوب میشدند، مورد فشار و آزار و اذیت قرار گرفتند. سپس امام مجتبی تقریبا مدت نه سال در مدینه حضور داشتند؛ در این مدت شاهد قضایایی هستیم که اوج مظلومیت امام مجتبی را نشان میدهد.
به عنوان نمونه، حکومت مجالسی را برگزار و به انحاء مختلف امام مجتبی را مجبور به شرکت در آن مجالس میکردند و نسبت به نام و شخصیت پدر و مولایشان امیرالمومنین خیلی سوء ادب و جسارت میکردند و امام ناگزیر از تحمل بود. توجه داشته باشیم که در این دوران، معاویه طی بخشنامهای به تمام فرمانداران، کارگزاران، امامان جمعه و خطبا در سرتاسر بلاد اسلامی از جمله مدینه فرمان داده بود، در کلیه مجالس وجود مقدس امیرالمومنین را لعن، دشنام و ناسزا بگویند. [4] از این رو، امام مجتبی باید شاهد این ناسزاها و حق ستیزیها که از ناحیه دولت به مرم انتقال پیدا میکند، باشد.
مظلومیت و غربت اهل بیت پیامبر(ص)
شهادت امام مجتبی و نیز کیفیت شهادت و دفن ایشان با مظلومیت بسیار قرین است. یکی از عجایب روزگار یا تراژدی و یا طنز تاریخ عبارت است از مظلومیت و غربت نزدیکان پیامبر گرامی اسلام. پیامبر با قیام و بعثت خود عرب را عزت داد، عرب گمنامی که سرزمینشان حتی آنقدر ارزش نداشت، تا قدرتمندان آن روزگار به خود زحمت دهند و جنگی راه بیاندازند و این سرزمین را تسخیر کنند. پیغمبر اکرم این سرزمین بیقابلیت را به قابلیت و عظمتی رساند که قدرتهای بزرگ آن روز را شکست داد و یا تحت تاثیر قرار داد. اما در مقابل آنان با نزدیکان و وابستگان پیغمبر مانند خدیجه کبری (سلام الله علیها) و حضرت ابوطالب که بعد از تحمل مصائب و مشکلات طاقت فرسای شعب ابی طالب متوجه آنان بود، در چه غربتی از یاد رفتند!! پیغمبر آنقدر از رحلت این عزیزان خود محزون شد که سال مرگ این دو بزگوار را عام الحزن نام گذاشت. وابستگان پیغمبر در مکه توسط مشرکین در اوج مظلومیت از دنیا رفتند. و بعد از هجرت پیغمبر که دوران اوج اسلام و حکومت اسلامی بود، وابستگان درجه اول پیغمبر مانند دختر بزرگوارشان فاطمه زهرا (سلام الله علیها) و نیز اول مومن، داماد، برادر و پسر عم پیغمبر، امیرالمومنین علی بن ابی طالب و همچنین امام مجتبی و سیدالشهدا در چه شرایط و وضعیتی از دنیا رفتند!!؟ جز این است آنچه که قبل از هجرت اتفاق افتاد مظلومیتی بود که به وسیله مشرکین مکه تحمیل بر خاندان پیامبر شد؛ اما بعد از پیغمبر آنچه که بر خاندان ایشان و افراد نزدیک و وابستگان ایشان وارد شد، از ناحیه افرادی بود که تا دیروز جزء مشرکین مکه بودند و با خاندان رسالت میجنگیدند و امروز در لباس اسلام، یعنی با توطئه و کودتا حکومت اسلامی را در دست گرفتند، تا اسلام را از مسیر وهدف اصلی خود منحرف کنند.
تبلیغات سوء معاویه
یکی دیگر از مظلومیتهای امام مجتبی این بود که حضرت شاهد تبلیغات عجیبی که توسط معاویه در کلیه بلاد اسلامی مخصوصا مدینه و شام علیه علی بن ابی طالب جریان داشت، بود. با این تبلیغات، مردم نسبت به علی بن ابی طالب با یک حالت بدبینی مواجه میشدند. در میان تاریخ نویسان مشهور است: معاویه برای کودکان خردسال، به عنوان هدیه خلیفه مسلمین بچه گوسفند بسیار زیبا میفرستاد وقتی این کودکان با این حیوان سرگرم و به آن علاقه و عاطفه قوی پیدا میکردند، ماموران او مخفیانه در دل شب این گوسفند را از خانه بچهها میبردند. در همین اثنا پدر و مادر بچه را ملزم میکردند، اگر فرزندتان گریه و سراغ این حیوان را گرفت، بگویید علیآن را برد!! هرچند امیرالمومنین در آن زمان به شهادت رسیده بود، اما بدین وسیله میخواست بغض، بخل و کینه به علی را از کودکی در میان افراد پرورش دهد. معاویه با همین ترفندها به گونهایی افکار مردم را بر ضد علی بن ابی طالب پرورش و گسترش داد که در شهادت علی بن ابی طالب، وقتی مردم شنیدن علی بن ابی طالب در مسجد کشته شده تعجب کردند، گفتند این دروغ است. علی اهل نماز نبود! کسی که نماز نمیخواند در مسجد کاری ندارد! در حقیقت به گونهایی تبلیغات مسموم بر علیه امیر المومنین کرده بودند که علی به عنوان یک کافر و یک مشرک و کسی که کوچکترین ربطی به اسلام ندارد، معرفی شد.
اخلاق کریمانه امام مجتبی(ع)
روزی یکی از اهالی شام که با این نحوه تربیت بزرگ و انس و الفت گرفته بود، به مدینه آمد. در شهربا وجود آنکه امام مجتبی چهرهایی زیبا و دلربا و به نحو کامل مظهر حسن خلق بود، تا متوجه شد این مرد، حسن بن علی بن ابی طالب است، همین که نام علی بن ابی طالب را میشنود از همه کمالات و جذابیتهای ظاهری امام صرف نظر میکند و شروع به فحاشی و دشنام به امام مجتبی میکند، اصحاب امام از این کلمات ناسزا و دشنامها ناراحت میشوند. اما امام یک کلمه جواب ندادند، حتی در چهره ایشان نشانهایی از ناراحتی و تلخی پیدا نشد. وقتی سخنان ناروا این مرد شامی تمام شد. امام او فرمودند برادر مسلمان، ظاهرا در این شهر غریب هستی. اگر گرسنه هستی به خانه ما بیا، غذا آماده است تا از تو رفع گرسنگی شود. اگر لباس مناسب نداری، لباس مناسب به تو میدهیم؛ و اگر مرکب نداری به تو مرکب میدهیم؛ و اگر امکانات مالی نداری به تو پول بدهیم. با این بیان لطیف و ظریف امام، تازه این مرد شامی آرامآرام متوجه شد، تصور ذهنیتی که در طول زندگی از علی بن ابی طالب و فرزند ایشان در ذهن او وجود دارد؛ چقدر باطل بوده است. در این وقت این مرد به پای امام افتاد و عذر خواهی کرد. و گفت، شما را جور دیگری به ما معرفی کرده بودند. این تبلیغات عظیم برای این بود که راه علی رهرویی نداشته و کسی در این مسیر قدم برندارد. امام مجتبی برای همیشه تاریخ و تا پایان دنیا در غربت خواهد ماند و زندگی ایشان همواره از ولادت تا شهادت توام و همراه با غربت است.
ولادت این امام همام را به جامعه اسلامی که از نظر آنان امام مجتبی یک شخصیت بسیار بسیار وزین و یادگار پیغمبر گرامی است، تبریک میگوییم، و همچنین به جامعه شیعه ولادت با سعادت ایشان را تبریک میگوییم. اما باید بدانیم نام امام مجتبی وقتی برده میشود با مظلومیت و غربت قرین و اجین است. نمیتوان از امام حسن سخنی گفت، ولی از مظلومیت او یاد نکرد. خدیجه کبری با آن همه خدماتی که به اسلام کرده بود، از ناحیه ابوسفیان مظلومیتی بسیار را باید تحمل کند، همین مظلومیت را امام مجتبی از ناحیه تبار و طایفه ابوسفیان تحمل میکند. متاسفانه این قصه شوم بر سر اسلام و مسلمین سایه انداخته است. هرچند ابرهای سیاه، چهره واقعی و درخشان و نیز فضائل و کمالات امام مجتبی را توان پوشاندن ندارد، همچنین آن لعن ها و ناسزاها در مورد ایشان دوام نداشت، اما هنوز شخصیت بارز امام مجتبی آن گونه که باید به جامعه اسلامی و طایفه شیعه معرفی نشده است. و ما امیدوار هستیم که فرزندان اسلام با تدبر، تحقیق و با مطالعه عمیق تمام توطئهها و فریبهایی که در قلم و بیان و در کتابهای تاریخ سایهای تیره شده تا چهره بزرگان دین را سیاه نشان دهند، را بشناسند و بتوانند این سایه ها را کنار زده و شخصیت واقعی آن بزگواران را شفاف ببینند.
والسلام.
[1]. شیخ الطوسی، الأمالی، ص332، ح667/7؛ علامه مجلسی، بحار الانوار، ج37، ص78، ح45؛ متقی الهندی، کنز العمال، ج5، ص724، ح14243؛ و نیز ج7، ص26، ح17795.