1-بعد از وقوع واقعه تسخبر سفارت امریکا در تهران ، امام خمینی (س)در یک موقعیت خاص قرار گرفته بود، اطلاعات ناگفتهای در نزد یکی از امرای ارتش که هنوز زنده است وجود دارد.آن فرد به خود من گفت من با حضرت امام مشورت کردم و ایشان به من پیشنهاد دادند که یک طرح عملیاتی تهیه کنم که سفارت آمریکا را از دست این دانشجویان آزاد کنیم.آن فرد میگفت در حالی که من مشغول تهیهی این طرح بودم و سعی داشتم برنامههای عملیاتی آن را به گونهای طرحریزی کنم که به کسی آسیب نرسد و حیثیت هیچکس زیر پا گذاشته نشود و در عین حال سفارت آمریکا هم از گرفتاری پیش آمده رها شود، ناگهان امام گفت که این کار انقلاب دوم است. در آن زمان اشغال سفارت آمریکا هیجانهای عجیبی در ایران به وجود آورده بود.این هیجانها در شرایطی در جامعهی ما قوت گرفت که مساله انقلاب اسلامی داشت به یک نوع خمودگی و آرامش بیروح و کمرنگی تبدیل میشد.انقلاب یک حرکت توفنده بود، میرفت که حالت توفندگی خود را از دست بدهد و تبدیل به یک روزمرگی عادی شود.افکار عمومی از این راکد و افسرده شدن انقلاب و از بین رفتن هیجانهای انقلابی خوشحال نبود. چهرههای برجستهای که در مملکت بودند، یعنی علاوه بر حضرت امام (س)، حضرت آیتالله مدنی، آقای قاضی طباطبایی و عدهای از مراجع بزرگ در این هیجانها دخیل بودند. این هیجانها آنقدر به مردم نشاط و قوت داده بود که مردم از اینکه یک سیلی به آمریکا زده بودند خیلی مغرور بودند.
2-ماجرایی که در زمان مصدق در کشور ما پیش آمد و دخالتهای آمریکا در کودتای آن زمان، مردم و خاطرهی مردم را رنجیده و دردمند کرده بود، در برابر آن رنجش و دردمندی، فرصتی پیش آمد که مردم -فارغ از حق و باطل آن -سیلی بسیار محکمی به آمریکا بزنند و این مساله مردم را بسیار خوشحال کرده بود.این ماجرا به نوعی جان گرفتن توفان انقلاب بود و امام (س) را وادار کرد تا بفرمایند انقلاب دوم بود وگرنه اینطور نیست که ضرری نداشت. اصلا انقلابها با مقادیر زیادی تخریب، تضعیف نیروها و سرمایهها همراه است ولی تحولی به وجود میآورد که آن تحول ارزشمند است و مفت هم بدست نمیآید کما اینکه انقلاب اول هم همینطور بود. انقلاب دوم هم هزینه داشت و هم غرور و عزت داشت، در یکی از پارکهای آمریکا، مردمی نشسته بودند و دربارهی انقلاب ایران درددل میکردند و به هم میگفتند مرد، ایرانیها هستند نه مثل ما که بیعرضه هستیم.آنها این احساس را داشتند چرا که میدانستند ما با یک قدرت متجاوز و مغرور جهانی برخورد پیروزمندانه کردهایم بنابراین تسخیر سفارت آمریکا از این نظر کار خوبی بود و به این دلیل انقلاب دوم نام گرفت.
انقلاب دوم خرج هم زیاد داشت همانطور که انقلاب اول هم هزینه داشت ولی امام (س)، مردم و همهی آن کسانی که در انقلاب جانفشانی و مبارزه میکردند فکر میکردند آزادی از چنگال سیطرهی آمریکا کار افتخارآمیز بزرگی است.ما پیش از انقلاب تقریبا راهوار و مطیع فرامین آمریکا بودیم و بعد از انقلاب استقلال کامل سیاسی بدست آوردیم و در تصمیمگیریها لازم نبود از کسی اجازه و دستور بگیریم و اگر مشورت هم میکردیم در جهت حفظ منافع ملی ما بود نه در جهت تبعیت. این دستاورد بسیار بزرگی بود ولی این دستاوردها ضایعات هم داشت و ما هزینههای آن را هم دادیم.
3-در روابط بینالمللی مردم مجری نیستند بلکه مردم دولتی تشکیل میدهند و بخش سیاست خارجی و روابط بینالمللی کشورشان را از مجرای وزارت خارجه انجام میدهند.مردم در مورد سیاستهای خارجی میتوانند دولت خود را حمایت کنند یا اینکه حمایت نکنند کما اینکه در مورد سیاستهای بخشهای دیگر نیز اینچنین است.اگر مردم از سیاستهای دولت حمایت نکنند به این معنی است که دولت اشتباه میکند و باید سیاستها و برنامههای خود را عوض کند، بنابراین نقش حمایتی دارند. وقتی امام (س)میفرمودند باید هنجارهای بینالمللی را رعایت کنیم به این دلیل بود که امام (س)دلشان میخواست روابط ما با دنیا محترمانه باشد یعنی احترام متقابل وجود داشته باشد چرا که این یک اصل است.این اصل نقض شده بود چرا که در ماجرای تسخیر لانهی جاسوسی هنجارهای بینالمللی رعایت نشد ولی این اتفاق یکبار افتاد و قرار نبوده و نیست که هر روز چنین کاری انجام شود. از سوی دیگر موازین شناخته شدهی بینالمللی را باید رعایت کرد و اگر رعایت نشود بسیار بد است و آنجایی که این هنجارها رعایت نشد، بسیار بد شد.اشغال لانهی جاسوسی به نوعی نقض هنجارهای بینالمللی بود و ما ضرر کردیم.
4-ما ایرانیها سالیان متمادی در عدم رابطه با آمریکا مقدار زیادی از مشکلاتمان را حل کردیم ولی هر جا که توانایی نداشتیم، به گردن دشمن انداختهایم و این مستمسکی بوده است برای اینکه نقضها و ناتوانیهای خود را توجیه کنیم.آمریکا هم یاد گرفته است که بدون داشتن رابطه با ایران، سیاستهای خود را در خاورمیانه دنبال کند.یکی از کارهایی که صورت گرفته، این است که چون آمریکا نمیتوانسته کشوری قدرتمند، موجه و برجستهای مثل ایران در خاورمیانه را طرف مذاکرهی خود قرار دهد، بدلی برای آن درست کرد تا جایگاه ایران را در خاورمیانه پر کند و آن، کشور ترکیه است. توسعهی روابط آمریکا با ترکیه به این دلیل بود که توسعهی روابط با ایران برایش مقدور نبود و ما هم حاضر نشدیم که تجدید رابطه کنیم. آمریکاییها در عالیترین سطح، خیلی محترمانه و با رعایت هنجارهای بینالمللی با ما برخورد کردند.بعد از ماجرای تسخیر لانهی جاسوسی معاون رییس جمهور آمریکا خواست به ایران بیاید، با حضرت امام (س)ملاقات کند و از ایشان تقاضا کند گروگانها را آزاد کنیم.اگر ایشان آمده بود، حضرت امام (س)هم ایشان را پذیرفته بود و اعلام میشد که در هیجانهای انقلابی چنین اتفاقی افتاده است و ما دلمان نمیخواهد دیپلماتهای آمریکا گروگان گرفته شوند و اجازه میدادند که آنها آزاد شوند، بسیار عالی میشد و شاید بهترین برخورد بود ولی نشد؛ چرا که امام (س) مطمئن نبود اگر اینها بیایند چطور خواهد شد و تصویر روشنی از سرانجام کار نداشت. بدین ترتیب وقتی آن گروه نزدیک آسمان ایران رسیدند امام دستور دادند هیچکس با آنها مذاکره نکند و آنها هم برگشتند ولی امام (س) نگفتند هیچکس بعدا با آنها مذاکره نکند.
یاداشت شفاهی سفیر سابق ایران در سازمان ملل متحد