جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

به مناسبت آغاز هفته دولت؛

نگرشی بر تعامل امام خمینی و رییس جمهور رجایی

من از خصوصیاتى که در این آقایان بود، آنى که به نظرم خلیى بزرگ آمد آن است که آقاى رجایى یک نفر آدمى بود که دستفروشى مى‏کرد. در مطالعاتى که در ایشان کردم به نظرم آمد که از حال دستفروشى‏اش تا حال ریاست جمهورى در روح او تأثیرى نشد.

کد خبر: ۱۲۴۶۹
نگرشی بر تعامل امام خمینی و رییس جمهور رجایی

1. امام خمینى از منظر شهید رجایى‏

شهید گرانقدر محمدعلى رجایى که در کودکى پدر را از دست داد و در محلّه‏هاى‏جنوب شهر دستفروشى مى‏کرد به توفیق الهى به رشد علمى خود در دانشکده افسرى نیروى هوایى و دانشسراى عالى پرداخت و در عین حال که مراتب علمى را تا مقطع کارشناسى ارشد در رشته آمار ادامه داد، با حضور مداوم بیست و هفت ساله در پاى درس اخلاق و قرآن آیت‏الله طالقانى، ایمان و مبارزه را نیز در وجود خویش نهادینه کرد.

رجایى، تشنه‏اى که در جستجوى آب زلال حقیقت و مبارزه با ظلم و فساد رژیم شاهنشاهى با شاخص اعتقادات اسلامى، تک تک احزاب سیاسى و حرکتهاى مبارزاتى، از مؤتلفه اسلامى تا جبهه ملى، نهضت آزادى و سازمان مجاهدین را محک زده است؛ پس از تحمل زندانهاى کمیته، اوین و قصر، با دیدن حرکت مردمى امت ایران به رهبرى حضرت امام تفکر حزبى حاکم بر مبارزان را- که حرکت مردمى را حرکتى کور مى‏دانستند و خود را روشنفکر و مبارز واقعى مى‏شناختند- باطل قلمداد نمود و حقیقت حرکت مردمى به رهبرى روحانیت را در سرلوحه حرکت مبارزه‏طلبانه خویش قرار داد. او خود با صفاى باطن شرح آن ماجرا را چنین توصیف مى‏کند:

«در سال 57 روز عید غدیر به دنبال گروه، گروه زندانیان که در سایه مبارزات مردم بیرون مى‏آمدند ما هم بیرون آمدیم، بعد از زندان مبارزات در شکل مردمى‏خویش شروع شده بود، ما که قبلًا با مجاهدین همکارى کردیم، این جور مبارزات را یک حرکت کور مى‏دانستیم ولى بعداً بخصوص در هفده شهریور که در زندان قصر بودیم و مقاومت مردم را و حرکات منظمشان را در شهرهاى مختلف مى‏دیدیم که به رهبرى روحانیت انجام مى‏دهند، کاملًا مطمئن شدیم، حرکت حرکتى است موفق و بیرون هم که آمدیم به طور طبیعى در جریان قرار گرفتیم.» «1»

شهید رجایى که پرورش یافته اسلام و شیفته و دلباخته سیره و روش امام در تحقق عملى احکام و قوانین اسلام بود با پیروزى انقلاب مسئولیت خویش را سنگین‏تر مى‏بیند زیرا آنان که مراحل علم و تقوى و مبارزه را طى کرده‏اند بر طبق وعده الهى «و نرید أن نّمنّ على الذین استضعفوا فى الارض و نجعلهم أئمّه و نجعلهم الوارثین» «2»

بر تصدى امر امت اسلامى شایسته‏ترند. لذا با پذیرش مناصب کلیدى چون وزارت آموزش و پرورش، نخست‏وزیرى و حضور در منصب شایسته ریاست جمهورى نظام اسلامى، در به مقصد رساندن بار امانت الهى مى‏کوشد.

شهید رجایى در مقطع حساس تثبیت انقلاب با به اوج رسیدن توطئه‏هاى سیاسى و نظامى دشمن- از عوامل نفوذى چون بنى‏صدر تا دشمن خارجى چون صدام عفلقى- با درایتى مثال زدنى- به مثابه فرمایش حضرت امام خمینى که رجایى عقلش بیشتر از علمش است- با توسل به حبل‏المتین ولایت در سر و سامان دادن به اوضاع کشور به جهاد پرداخت. او مى‏گوید:

«هیچ جاى دنیا رهبرى مانند رهبر ما ندارد، همه دنیا کوشیدند عیبى از امام بگیرند، چه در مسائل فکرى و چه در عمل اما نتوانستند و بالاخره گفتند شایسته‏ترین رهبر است. این رهبر بزرگ را خداوند براى ما فرستاده است. ما امام را در رابطه صددرصد معنوى پذیرفتیم. یعنى به معناى مرجع تقلید.» «3»

شهید بزرگوار ذوب شدن در ولایت و رابطه صددرصد معنوى با رهبر را، در تقلید یک مسلمان معتقد از مرجع خود تعریف مى‏کند، مقامى که پیرو مى‏بایست در کوچکترین حرکات و سکنات و حتى طرز اندیشیدن از ایشان کسب تکلیف نماید. همسر شهید رجایى در این مورد با نقل خاطره‏اى چنین مى‏گوید:

«عشق و علاقه شهید تا آنجا پیش رفته بود که امام هنگامى که دستور داده بودند اینها در هیچ جمعى صحبت نکنند، شهید رجایى حتى در یک جمع خصوصى هم حرف نمى‏زد و از اظهارنظر خوددارى مى‏کرد، ایشان تا این اندازه تقوا داشتند و مى‏گفتند امام گفته‏اند هیچ چیز نگویید.» «4»

براى شهید رجایى امام خمینى کاملترین الگوى عملى و رفتارى محسوب مى‏شدند که هر سخن و اشاره‏اشان سرشار از درسها و پیامهاى الهى است. بنابراین براى شناخت شهید رجایى و بهره‏بردارى از ویژگیهاى ارزشى دولت او در اولین گام باید این حقیقت بزرگ را دریافت که او به آن دلیل «رجایى» شد که پرورش یافته اسلام بود و شیفته روح قدسى و تحت تأثیر رفتار و عملکردهاى حضرت امام و از این روست که هنگام اعلام وزراى کابینه و بعد از آن بارها اعلام کرد که وزرایش صددرصد مقلد امام خمینى مى‏باشند. «1»

شهید رجایى که تمام لحظات زندگى خویش را براساس آموزه‏هاى رهبر خویش به نظم و سامان درآورده بود مبین رهروى وارسته و مرید و پیروى صادق است که نقل قول ایشان در قضیه گروگانگیرى جاسوسان آمریکا مى‏تواند مصداقى براى مطلب مذکور باشد. ایشان خطاب به یکى از همرزمان خویش که در این خصوص نظرى موافق موضع حضرت امام نداشت، چنین مى‏گوید: «وقتى مى‏گوییم ما خط امامى هستیم یعنى همین، کارى را انجام دهیم که خلاف نظر خودمان است ولى نظر رهبرى بر آن است، همین مفهوم التزام عملى ماست، ولو بى‏آبرو شویم.» «2»

ایشان که خود را فدائى امام و امت مى‏خواند و آرزویش قربانى شدن در راه تحقق اسلام و اهداف انقلاب اسلامى است «1»

در تبیین رابطه رهبر و پیرو در نظام جمهورى اسلامى ایران چنین نظرى دارد: «رهبرى انقلاب قابل درک براى هیچ کس غیر از شیعه نیست. رهبر حرکتهاى انقلابى جهان هر یک، در یک یا دو بعد نسبت به مردم، حکومت و رهبرى داشتند. مردم در روسیه از لنین در دو یا سه بعد، مردم چین از مائو همینطور مردم کوبا از فیدل کاسترو همینطور. ولى در ایران رهبر انقلاب رابطه‏اش با پیروان آنچنان شدید است که در هیچ رهبر و پیروى سابقه نداشته است. رهبر انقلاب ما مرجع تقلید ما هم هست ... «2»

هیچ رهبرى در دنیا در هیچ حرکت انقلابى این ارتباط را با مردم ندارد، آرى این ویژگى خاص انقلاب اسلامى ایران است.» «3» و این سرّ موفقیت رجایى در کلیه مراحل دشوار مسئولیتى وى است: براى آنکه رهبرى مؤثر و موفق باشى باید ابتدا پیروى صادق باشى.

2. شهید رجایى در منظر امام خمینى‏

امام خمینى عارف کامل و واصلى بود که نگاه و سخن و اشاره‏اش سرشار از درس ارشاد و تربیت بود. او که بر قله بلند عرفان ناب اسلامى صعود کرده و تجسم عملى اسلام و قرآن بود قبل از آنکه انقلابگر و مصلح اجتماعى باشد عارف رها و آزاد شده از تمنیّات و دلبستگى‏هایى که انسان را در مرداب عفن گرایشات ناصواب دنیاى خاکى به اسارت مى‏کشند، محسوب مى‏شد و در تعبیر افراد از مبالغه و یا تحقیر بى‏مورد پرهیز داشتند با این وجود تعابیر زیباى حضرت امام در وصف شهید رجایى انسان را مبهوت و به قدر و منزلت این شهید عزیز بیشتر واقف مى‏گرداند. حضرت امام ایشان را فردى متعهد، خدمتگزار، با اخلاق، مردمى، متواضع، عاقل و محبوب دلها مى‏نامند.

خدمتگزارى: تعهد و خدمتگزارى مضمون بارز در بیانات حضرت امام نسبت به دولت رجایى و شخص ایشان است. حضرت امام شهادت این عزیزان را که متعهد به اسلام و مفید براى جامعه «4» بودند براى ملت سوگ‏آور خوانده و مى‏فرمایند: «اشخاصى که ما از دست مى‏دهیم هر یک از آنها یک ذخیره‏اى است براى کشور ما و براى اسلام ما. هر یک از اینها مردانى هستند که به تنهایى نظیر یک جمعیت هستند، متعهد و متوجه خدا .... اینها خدمتگزارانى بودند که هر کدام از آنها یک جمعیت بودند متعهد بودند و به اسلام معتقد بودند.» «5»

همچنین اذعان مى‏دارند «ارزش این آقایان به این بود که خودى بودند با مردم بودند و براى مردم خدمت مى‏کردند.» «6»

شهید رجایى که خود را وقف اسلام، رهبر و مردم خویش نموده بود، بسان فرموده پیامبر اکرم (ص) «رأس العقل بعد الدین التودد الى‏الناس و اصطناع الى کل بر و فاجر» «1» سرآمد تمام اعمال عاقلانه پس از ایمان به خداوند، بشر دوستى و نیکى به مردم است، اگر چه فاسق و گناهکار باشند؛ اینان بندگان واقعى خداوند بر زمین هستند که در قیامت در امنیت و امان قرار خواهند داشت و به فرموده امام موسى بن جعفر (ع) «ان‏الله عبادا فى‏الارض یسعون فى حوائج الناس هم الامنون یوم‏القیامه.» «2»

شهید رجایى با این ویژگى‏ها و اوصاف است که حضرت امام با تأثرى فراوان از درگذشت ایشان مى‏فرماید: «دست جنایتکاران و منافقان، رئیس جمهور متعهد و مؤمنى را از ملت مجاهد ایران گرفت و یکى از خدمتگزاران صدیق را به شهادت رساند و ملت را از خدمت او و او را از خدمت به ملت محروم کرد.» «3»

اخلاق و تهذیب نفس:

مضمون دیگرى که از بیانات حضرت امام خمینى استنباط مى‏شود اخلاق و تواضع مرحوم رجایى مى‏باشد. حضرت امام ایشان را «معلم اخلاق به اعمال خویش» «4» ذکر مى‏نماید و او را به عنوان یک «شخص مکتبى» «5» معرفى نموده و در سخنرانى به مناسبت گرامیداشت سالروز شهادت بزرگواران‏(رجایى و باهنر) چنین مى‏فرماید: «من از خصوصیاتى که در این آقایان بود، آنى که به نظرم خلیى بزرگ آمد آن است که آقاى رجایى یک نفر آدمى بود که دستفروشى مى‏کرد. در مطالعاتى که در ایشان کردم به نظرم آمد که از حال دستفروشى‏اش تا حال ریاست جمهورى در روح او تأثیرى نشد. چه بسا اشخاصى هستند که اگر کدخداى ده بشوند تغییر مى‏کنند به واسطه ضعفى که در نفسشان هست ... و اشخاصى هستند که مقام، تحت تأثیر آنهاست از باب قوّت نفسى که دارند و آقاى رجایى و آقاى باهنر در عین حالى که یکیشان رئیس جمهور بود، یکیشان نخست‏وزیر بود این طور نبود که ریاست در آنها تأثیر کرده باشد. آنها در ریاست تأثیر کرده بودند یعنى آنها ریاست را آورده بودند زیر چنگ خودشان، ریاست آنها را نبرده بود تحت لواى خودش و این درسى است که انسان باید از آنها بگیرد.» «1»

همچنین امام در خاطره‏اى با بیان شیرین از حضور هیأت دولت نزد ایشان مى‏فرماید: «هیأت دولت که آمده بودند اینجا، من دیدم آقاى رجایى نخست‏وزیر توى اینهاست اصلًا اینها جلو نشسته بودند او هم آنجا آن کنار، کوچکتر از اینها هم بود، جثه‏اش هم کوچکتر است. گفتم که شما یاد (بیاورید) آن نخست‏وزیرها و هیأت دولت آن وقت را .... یک فرمانفرمایى در آن وقت بود [که‏در] وضع حرکتش، جلویش باید چند نفر آدم باشد، عقبش چند نفر آدم باشد، اطراف منزلش چه جور باشد، همین بساطهاى عجیب و غریب که من مشاهد بودم.» «1» اما رجایى چنین نبود چون خود برخاسته از مردم مستضعف بود و مصداق بارز حدیث زیباى «کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم» که با اعمال خود دیگران را به خیر دعوت کنید و رجایى با تهذیب نفس و اخلاق حسنه خود زینت انقلاب و زینت امام بود و این سرّ محبوبیت شهید رجایى است چنانچه امام نیز در اکثر پاسخ به نامه‏هاى تسلیت رؤساى جمهور و مقامات سایر کشورها ایشان را «رئیس جمهور محبوب» «2» مى‏نامد و بى‏دلیل نیست که چند روزى بعد از فقدان این پیرو سوخته در طریق رهبر، حضرت امام خطاب به فرزند خویش- مرحوم حاج سیداحمد خمینى- مى‏فرماید «دلم براى رجایى تنگ شده است.» «3»

با نگاه از منظر حضرت امام، شهید رجایى شایسته آن است که الگوى مدیریت کشور گردد، چنانکه با انتصاب وى به سمت وزارت آموزش و پرورش «4» وى را مستحق الگوى فرهنگ کشور دانستند زیرا شهید رجایى عصاره فرهنگ ولایت علوى و حسینى است و دغدغه ذهنى او مکتب اسلام است. همچنین حضرت امام با انتصاب ایشان به سرپرستى بنیاد مستضعفان و ابراز نگرانى از وضعیت قبلى آن وى را که طعم استضعاف چشیده است و در ساده‏زیستى زبانزد عام و خاص شده است را شایسته الگو شدن براى اداره اموال بنفع مستضعفین مى‏داند «5» و در بیانى دیگر به عنوان بالاترین افتخار، رجایى را شاخص تعییر نظام ستم‏شاهى به نظام اسلامى معرفى مى‏نماید «6» و این معناى واقعى و رمز جاودانگى رجایى است.

امید است سیره مدیریتى شهید رجایى که به قوّت مورد تأیید حضرت امام قرار گرفته است در فرهنگ مدیریتى جایگاه شایسته خود را حفظ نماید و رجایی هاى دیگر پا به عرصه مدیریتى کشور بگذارند تا فرهنگ خدمت همراه با تواضع روز به روز طراوتى تازه‏تر یابد.

منابع:

1. قرآن کریم.

2. رجائى، غلامعلى- برداشتهایى از سیر امام خمینى (س)- مؤسسه چاپ و نشر عروج- جلد دوم- بهار 1377.

3. رجائى، غلامعلى- سیره شهید رجائى- انتشارات شاهد- شهریور 1377.

4. مجلسى، محمدباقر- بحارالانوار- مؤسسه الوفاء بیروت- چاپ دوم (1304 ه-. ق)- جلد 71.

5. نورى طبرسى، میرزا حسین- مستدرک الوسائل.

6. پیام شهیدان (زندگینامه شهید رجائى)- دفتر اول.

7. صحیفه امام (مجموعه آثار 22 جلدى حضرت امام خمینى شامل: بیانات، پیامها، مصاحبه‏ها، احکام، سخنرانیها، اجازات شرعى و نامه‏ها)- مؤ سسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى- چاپ اول- پاییز 78.

8. روزنامه جمهورى اسلامى (مورخ 20/6/59- 13/10/59- 14/4/60- 15/5/77).

9. روزنامه جهان اسلام (مورخ 8/6/73).

10. روزنامه ابرار (مورخ 8/6/77).

علیرضا ابراهیم آبادى، مجتبى اسکندرى‏
منبع: حضور (45)، ص: 144

انتهای پیام

دیدگاه شما