جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

پا به پای امام در مبارزه

خاطرات بانو" قدس ایران "/۶/

عراق که بودیم هنوز یخچال یک وسیله عمومی‏نبود که همه خانه ها داشته باشند. امام هم اقدام به خرید آن نمی‏کردند. می‏گفتند: عموم مردم ندارند، من هم یخچال ندارم.

کد خبر: ۱۱۳۶۲
خاطرات بانو" قدس ایران "/6/
پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران تا اربعین بانوی بزرگ انقلاب، مرحومه سرکار خانم خدیجه ثقفی، همسر مکرمه رهبر کبیر انقلاب اسلامی، همه روزه بخشهایی از خاطرات این یار و یاور صمیمی امام خمینی(س) را که برگرفته از گفته ها و شنیده هایی از ایشان است و توسط همکار عزیزمان آقای فرامرز شعاع حسینی تدوین شده، ارسال می کند:
انتقال امام از ترکیه به عراق[1]
دولت ایران با دولت ترکیه توافق کرده بود که آقا یک سال در ترکیه بماند، ولی دولتهای خارجی به ترکیه اعتراض کرده بودند که مگر ترکیه زندان ایران است که زندانیان سیاسی را به آنجا تبعید می‏کنند؟ به همین جهت دولت ترکیه بعد از مدتی از نگه داشتن آقا امتناع کرد و رابطین رژیم با آقا مشورت می‏کنند که دوست دارند به ایران برگردند یا این که به عراق بروند؟ آقا در جواب گفته بودند: «من باید فکر کنم.» روز بعد می‏روند خدمت آقا و قبل از این که آقا نظر خود را بگوید آنها اعلام می‏کنند که تصمیم بر این شده است که شما به عراق بروید. [2]
دولت ایران می‏خواست آقا به عراق برود تا با وجود علما و مراجع تقلید آنجا مثل آقای حکیم و آقای شاهرودی و آقای خویی، آقا فراموش شود.
مصطفی می‏گفت: «ما را آوردند به فرودگاه ترکیه و سوار هواپیمای عراقی شدیم و من دقت کردم و دیدم که هیچ کس از ماموران ترکیه به هواپیما نیامدند. در فرودگاه بغداد مقداری پول ایرانی را تبدیل کردم و با آقا بیرون آمدیم و رفتیم کاظمین.»
سال قبل از این جریان من و مصطفی به عراق رفته بودیم و در کاظمین مهمانخانه ای بود بنام «اخوان» که اصلاً ایرانی بود و با مصطفی هم دوست شده بود. آن روز مصطفی و آقا هم به همان مهمانخانه می‏روند بعد آقا برای زیارت به حرم می‏روند و مصطفی هم مشغول تلفن به آقا شیخ نصرالله خلخالی می‏شود. شیخ نصرالله از دوستان آنها و از کارگردانان حوزه عراق بود . مصطفی تلفن می‏کند و وقایع را توضیح می‏دهد. آقا شیخ نصرالله هم طلاب و فضلای عراق را جمع می‏کند جهت استقبال از آقا به کاظمین می روند
آنها دو روز در کاظمین می‏مانند و بعد به سامراء می‏روند و یک شب هم در آنجا می‏مانند. آقا در تمام مدتی که در عراق بودیم دیگر به سامراء نرفت[3]. بعد مصطفی و آقا از آنجا به سمت کربلا حرکت می‏کنند. در کربلا هم مورد استقبال قرار می‏گیرند . در آنجا آقای شیرازی منزل خودشان را به امام می‏دهند و آقا تا آخر همان منزل را در کربلا داشتند. آقای خلخالی در نجف منزلی را برای امام اجاره می‏کند و به طلبه ها هم پول می‏دهد که وسایل زندگی برای آقا تهیه کنند و به سرعت برای آقا در نجف یک منزل با اثاثیه تهیه می‏شود و وقتی آقا به نجف می‏آیند، آقایان نجف همه به احترام آقا در منزل آقا جمع می‏شوند و از ایشان استقبال می‏کنند. . [4]
برخورد عوامل ساواک در گمرک با من
در مسافرت های من به ایران و یا عراق مامورین و عوامل ساواک در گمرک مواظب من بودند سوال و جواب می‏کردند و می‏گشتند ولی بی احترامی‏نمی‏کردند.
نمونه ای از مشکلات من برای دیدار با امام
این توضیحات از خاطرات سیخ جعفر شجونی استخراج گردیده است :
بعد از تبعید امام در سال 1344، همسر امام (ره) قصد داشت بعد از چند روز که امام از ترکیه به نجف مشرف شدند، گذرنامه بگیرد. واقعاً کسی را پیدا نمی کرد که سند خانه اش را به کلانتری سیزده پامنار ـ که از بدترین کلانتری ها بود ـ بیاورد. من یک خانه ی نودمتری در پامنار در کوچه امیر صدیقی داشتم و آیت الله ثقفی، پدر خانم امام، هم در همان محله در کوچه ی صدراعظم، یکی دو کوچه بالاتر از کوچه ای که آیت الله کاشانی آنجا مسجد می رفت، سکونت داشت. شهید محلاتی به من زنگ زد و گفت: شجونی، مرد میدان تویی!. گفتم: کدام میدان؟ گفت: سند خانه ات را برداری، همسر امام را از منزل آیت الله ثقفی برداری به کلانتری سیزده ببر. گفتم: آقا من مرد این میدان نیستم. تو بی جهت مرا مرد این میدان معرفی کردی. گفت: نه به خدا! من هر جا زنگ زدم، می ترسند. گفتم: آقا این همه کاسب ها، بازاری ها و دانشجوها هستند. گفت: من خیلی زنگ زدم اما کسی [حاضر] نیست. گفتم: خودت. گفت: سند من در گرو است. گفتم: راست بگو. گفت: به جان تو سند من گرو است. تو مرد این میدان هستی. گفتم: من تازه از زندان آمده ام. وضع من بد است. وضعیتم پریشان است. نمی توانم دوباره خودم را درگیر کنم. گفت: همسر امام است، همسر آیت الله خمینی است؛ شجونی تو را به خدا یک کاری بکن. گفتم: چشم! با هزار ترس و لرز قبول کردم. شوخی نبود. مدام به من می گفتند که دل و جرئت داری.
با چه دل و جرئتی سند خانه ام را برداشتم و به منزل آیت الله ثقفی رفتم. در زدم. خانمی آمد. گفتم: من با همسر امام کار دارم. ایشان تشریف آوردند،گفتم: خانم، من شجونی هستم. این هم سند منزلم است. برای دریافت گذرنامه شما باید برویم کلانتری سیزده. گفت: وای! چه جوری برویم. آخر شما. گفتم: بفرمایید خانم بفرمایید. خانم. رفتند آماده شدند و تشریف آوردند و به اتفاق به کلانتری سیزده رفتیم. همان طوری که بدترین ساواک، ساواک بازار بود. بدترین کلانتری ها هم در تهران، کلانتری سیزده ی بازار بود. از گذر مستوفی به اتفاق خانم، به کلانتری سیزده رفتیم. در طبقه ی دوم دو عدد صندلی گذاشتند. کنار هم نشستیم. بعد رفتیم پیش یک افسر که اهل کرمانشاه بود. او خیلی بداخلاق بود. سلام کردم و گفتم: دختر آیت الله ثقفی پیش نماز اینجاست. می خواهد به عراق برود. ضامن خواستند، من هم سند منزلم را آورده ام. ساکن همین پامنار هستم. گفت: چی؟ دختر آیت الله ثقفی؟ گفت: به تو می گویند شجونی؟ گفتم: بله بنده ی ناقابل. گفت: داری همین جا هم به ما کلک می زنی؟ چرا می گویی دختر آیت الله ثقفی؟ چرا نمی گویی زن خمینی؟ گفتم خب به هر حال. گفت: برو آقا برو، برو آنجا بنشین. من رفتم و کنار خانم، روی صندلی نشستم. گفتم: خانم اوضاع خراب است. خانم هم می فرمود که برویم. اینها شما را قبول نمی کنند. گفتم: حالا صبر کن خانم، اینجا، جای صبر و حوصله است، اینجا ما باید منت اینها را بکشیم. به هر حال همه جا نمی توانیم قلدری کنیم. یک جا هم باید بگوییم آقا، گردن ما از مو باریکتر است.
باز هم حدود دو ساعت، دوساعت و نیم نشستیم تا این افسر تمام کارهایش را انجام داد.هارت و پورت؛ برو و بیا؛ گاهی هم پاسبان ها پچ پچ می کردند که شجونی است و زن خمینی و خلاصه من هم همه را می دیدم. باز دوباره من می رفتم خدمت جناب سروان و سلام عرض می کردم و می گفتم که ما نهار نخوردیم، وضعمان بد است؛ بچه های مان منتظر هستند؛ این سند را قبول کن. می گفت: من نمی دانم تو چرا در همه ی فتنه ها شرکت می کنی. آخر آقا برو. برو زندگی کن. آخر چیه؟ حالا آن آقا را برداشتند از ترکیه به نجف بردند. به تو چه شیخ جان؟! گفتم: آقا، تو را به خدا ایشان همسر امام است و می خواهد برود. این دیگر چیزی نیست. گفت: خیلی خوب این سند را اینجا بگذار، برو آنجا بنشین. باز هم رفتم و نیم ساعت نشستم. خانم می فرمود: آقا، بلند شو برویم. اینها ضمانت شما را قبول نمی کنند. گفتم: خانم به خدا کسی پیدا نمی شود. همین اندازه که حالا من آمدم، بگذار ببینم تا کجا کار پیش می رود؟ اجازه بدهید دیگر، خواهش می کنم، خانم، شما فقط تشریف داشته باشید، مخلصتان هم هستم. دست آخر افسر مرا صدا کرد و گفت: بیا اینجا ببینم. رفتم گفت:این سند به تنهایی نمی شود، باید یک جواز کسب هم بیاوری. یک کاسبی که ما بشناسیم. ما تو را چه می شناسیم. تو روضه خوان هستی. یک روز هستی ، یک روز نیستی. چند بار هم قبلا زمان سرهنگ مصطفوی آمدیم تو را بگیریم. گفتند: کرمانشاه رفته است. کاسب مغازه را می شناسیم، می فهمیم جواز کسب دارد. آقا برو. گفتم : باشد. حالا می روم یکی را می آورم. به خانم عرض کردم که شما اینحا تشریف داشته باشید، من بروم. خدا می داند که من سرتاسر این پامنار را زیرو رو کردم. ترس را نمی شود منکر شد اما در چه حدی؟ در چه مرزی؟ جواز کسب را لغو می کردند. جلوی پرداخت سهمیه را می گرفتند. دکان کسب آدم را می بستند و به این خاطر کسی حاضر نشد.
همه می گفتند: آقای شجونی، ما می ترسیم. گفتم: آقا چرا می ترسی؟ من سند خانه ام را بردم، تو بیا جواز مغازه ات را بیاور. دوباره دست خالی برگشتم. رفتم پیش جناب سروان گفتم: آقا تو را به خدا یک کاری بکن. گفت: پس یک آدم مثل خودت بیاور. گفتم: شما تشریف داشته باشید. رفتم یک کوچه بالای کلانتری سیزده بود. کوچه به مناسبت این که اولین کلانتری را زمان رضاخان آنجا برده بودند، کوچه ی «کلانتری سیزده» نامیده شد و این اسم هیچ ربطی به این کلانتری سیزده هم نداشت.
یک واکسی آنجا بود که با من رفیق بود. سلام و احوالپرسی کردم. گفت: حاج آقا، احوال ما را پرسیدید؟! گفتم: آیا می شود شما به کلانتری سیزده تشریف بیاورید؟ گفت: برای چه؟ گفتم: دختر آیت الله ثقفی پیشنماز را می شناسی که اینجا نماز می خواند؟ گفت: بله! ارادت دارم. گفتم: ایشان می خواهد برای زیارت کربلا و نجف به عراق برود. سند خانه را امانی بردم. یک کاسب هم می خواهند که بیاید. گفت: همان کسی که زن آقای خمینی است؟ گفتم بله. گفت: خدا پدرت را بیامرزد. برای من شر می تراشی؟ گفتم: چیزی نیست من رفتم، می دانم. چه خبر است. بیا برویم. گفت: آقا من کار دارم. گفتم: جان من بیا، تو را به امام حسین (ع) بیا. بالاخره او را با هزار خواهش وتمنا راضی کردم و به اتفاق هم به طرف کلانتری سیزده حرکت کردیم. یک متر مانده تا در آهنی کلانتری، آقا یک مرتبه دستش را بالا آورد و چهره اش تغییر کرد. سپس به این بهانه که من می ترسم، گذاشت و فرار کرد. دوباره بالا رفتم و تعظیم کردم به آقای جناب سروان. گفتم: خواهش می کنم مرا بپذیر. این خانه مال بنده است. تو را به خدا، سند را نگه دار. یک کاری بکن.
خدا شاهد است که من در آنجا به التماس افتادم. بالاخره ایشان پذیرفت. غرض از بیان این ماجرا این بود که آن شهامت و آن شجاعت خیلی کم بود و «قَلیلٌ مِن عِبادِی». دلیلش هم این بود که مدتی بود که ماجراها و مسائل خوابیده بود. پانزده خرداد دیگر داشت از بین می رفت و محو می شد. امام مدام تکرار می فرمود که پانزده خرداد را زنده نگهدارید. مثل واقعه ای عاشورا که می خواستند یک روپوشی روی این واقعه بگذارند، تا این که دیگر اسمی و حرفی از کربلا نباشد، ائمه ی ما اسم کربلا را احیا می کردند. همیشه زیارت می رفتند. مردم آنجا برای گذاشتن علامت، درخت می کاشتند. دشمن مدام آب می انداخت و گاو می بست، شخم می زد. در روایات داریم، آخرین علامتی که از قبر امام حسین (ع) وجود داشت، یک درخت بود که به دستور مستقیم هارون الرشید قطع گردید. رژیم بنی امیه و بعد، بنی عباس نمی خواستند که شهید تبلور داشته باشد و روح حماسه و مردانگی را در مردم احیا کند. آنها می خواستند همان جا یک روپوش یاغیگری در گودال قتلگاه بگذارند که اینها یک مشت یاغی بودند، تمام شد رفت. ولی در مقابل، وقتی من می دیدم امام (ره) به مسئله ی پانزده خرداد اصرار دارد، ذهنم به مسئله ی کربلا و واقعه ای امام حسین (ع) می رفت و اینکه باید انها را احیاءکرد. به هر حال نزدیک بود پانزده خرداد در همان سال های اول فراموش بشود. مردم متفاوت هستند و تا حدی فعالیت می کنند. یک عده حاضرند پول بدهند اما خودشان حضور نداشته باشند و یک عده هم حاضرند هم پول بدهند و هم حضور داشته باشند. این است که مسائلی که پیش آمد، مختلف بود وبحمدالله انقلاب ما به پیروزی واقعی رسید. [5]
منزل امام در نجف
اثاثی که برای آقا در نجف خریده بودند عبارت بود از: فرش کهنه، گلیم کهنه، سه چهار دست رختخواب، سماور بزرگ، یک گونی شکر، یک صندوق چای، چهل استکان و نعلبکی جور واجور برای پذیرایی از جمعیت ، چهار عدد سینی و چهار دست ظرف غذا خوری.وقتی آقا به این منزل وارد شدند به آقایان هم اطلاع داد که بیایند در همان حیاط که 5 متر در 6 متر بود بنشینند .این شد که آقا از کربلا به منزل خودشان وارد شدندو در آنجا 14 سال زندگی کردند. در خانه نجف ، منزل خیلی کوچک بود. آشپزخانه به اندازه یک تشک بود . دیگ غذا را می‏گذاشتیم در حیاط و غذا می‏کشیدیم، چون آشپزخانه جا نداشت. دو اتاق پایین داشت . هر کدام 4×3 و دو اتاق هم بالا داشت که یکی قابل استفاده نبود. یکی از اتاقها را فرش کردیم برای آقا و خانه پهلویی را هم اجاره کردند برای بیرونی آقا. اصولاً خانه کوچک و کهنه ای بود.
( این اواخر هم ) امام دوتا شلوار و دو تا پیراهن بیشتر نداشت. اما همیشه تمیز و مرتب بود و باید یک روز در میان عوض می‏شد.
ما در نجف یخچال نداشتیم
عراق که بودیم هنوز یخچال یک وسیله عمومی‏نبود که همه خانه ها داشته باشند. امام هم اقدام به خرید آن نمی‏کردند. می‏گفتند: عموم مردم ندارند، من هم یخچال ندارم. در منزل ایشان زیرزمین گودی بود که اگر هندوانه یا میوه ای می‏خریدند، در آنجا نگهداری می‏کردند؛ چون هوای آن خنک بود. هر چه اهل خانه اصرار می‏کردند؛ آقا طلبه ها یخچال خریده اند، بیشتر خانواده ها یخچال دارند، امام می‏فرمودند: نخیر، هنوزدر آن حد نیست که در زندگی متعارف وجود داشته باشد؛ و چون متعارف نیست و همه طلبه های نجف ـ که در خانه زندگی می‏کنند، نه در حجره ـ یخچال ندارند و من هم باید مطابق عرف زندگی کنم، از این رو یخچال نمی‏خرم. ایشان همیشه زندگی خود را بر اساس عرف تنظیم می‏کردند.
روزی به امام گفتم: آقا، اکثرخانه ها یخچال دارند؛ حتی بعضیها دو دستگاه یخچال دارند؛آیا در این شرایط نمی‏شود خرید؟ امام پاسخ دادند: نه، من احساس نمی‏کنم که همه داشته باشند. این موضوع گذشت تا اینکه روزی کارگر منزل به امام مراجعه می‏کند و می‏گوید: به خدا آقا من خسته می‏شوم و نمی‏توانم به کرّات از پله ها برای جابجایی و حمل میوه ها، بالا و پایین بروم. امام پاسخ دادند: خوب به مصطفی می‏گویم یک یخچال بخرد.


[1] - روز 13 مهرماه 1344 حضرت امام به همراه فرزندشان آیةاللَّه حاج آقا مصطفى از ترکیه به تبعیدگاه دوم، کشور عراق اعزام شدند. حدیث بیدارى، حمید انصارى، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، خرداد 1374، ص 67 )
[2] - در توضیح علل و انگیزه‏های تغییر محل تبعید امام، عمدتاً عبارت بودند از: فشارهاى مداوم جامعه مذهبى و حوزه‏هاى علمیه داخل وخارج و تلاشها و تظاهرات دانشجویان مسلمان خارج کشور براى آزادى امام، تلاش رژیم شاه براى عادى جلوه دادن اوضاع و اقتدار و ثبات خویش به منظور جلب حمایت بیشتر آمریکا، مشکلات امنیتى و روانى دولت ترکیه و افزایش فشارهاى داخلى جامعه مذهبى ترکیه و از همه مهمتر تصور رژیم شاه از این‏که فضاى ساکت و سیاست‏ستیز آن ایام در حوزه نجف و وضعیت رژیم حاکم بر بغداد، خود مانعى بزرگ براى محدود نمودن فعالیتهاى امام خمینى خواهد بود. امام خمینى پس از ورود به بغداد براى زیارت مرقد ائمه اطهار علیهم السلام به شهرهاى کاظمین، سامرا و کربلا شتافت و یک هفته بعد به محل اصلى اقامت خود یعنى نجف عزیمت کرد. (حدیث بیدارى، حمید انصارى، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، خرداد 1374، صص 67-69 )
[3] - در نجف یک روز جمعه همه خانواده امام دور هم نشسته بودند. خانم گفت: آقا شما نمی‏خواهید یک سفر به کاظمین و سامرا بروید؟ آقا گفتند: چرا دلم می‏خواهد، ولی دیگر چیزی نگفتند. خانم گفت اگر دلتان می‏خواهد پس چرا نمی‏روید؟ آقا گفتند:پول نداریم! خانم به مزاح گفت: همه ما فردا صبح برویم داخل صحن حرم یک کمی‏پول جمع کنیم و بدهیم به آقا برود زیارت. آقا گفت: خانم یک سطل پر پول توی سردابه هست ولی مال من نیست. خانم گفت شما با این پول حق اینکه یک زیارت کاظمین و سامرا بروید، ندارید؟ آقا گفتند: حق چه کسی را بردارم و برای زیارت خرج کنم؟ من نمی‏روم. و نرفتند تا زمانی که می‏خواستند به پاریس بروند. (صغری مظفری ـ آئینه حسن ص 177و178.)
[4] - استقبال پرشور طلاب و مردم ازامام خمینی در شهرهاى مذکور، خود بیانگر آن بود که برخلاف تصور رژیم شاه، پیام نهضت 15 خرداد در عراق و نجف نیز هوادارانى یافته است. گفتگوى کوتاه امام با نماینده اعزامى عبدالسلام عارف - رئیس جمهور عراق - و ردّ پیشنهاد مصاحبه رادیو تلویزیونى از سوى امام، ازهمان آغاز ثابت کرد که او شخصیتى نیست تا اصالت مبارزه الهى خویش را وجه‏المصالحه رژیمهاى حاکم بر بغداد و تهران قرار دهد. این مشى استوار در تمام دوران اقامت امام در عراق باقى بود و از این جهت نیز امام خمینى یکى از نادر رهبران سیاسى جهان است که در اوج مشکلات و فشارها نیز حاضر به وارد شدن در زد و بندهاى سیاسى معمول و مصالحه بر سر آرمانهاى خویش نشد. کافى بود تا در زمانى که تنشهاى شدید بین دو رژیم ایران و عراق بروز مى‏کرد، حضرت امام کوچکترین چراغ سبزى نشان دهد تا انواع امکانات را براى مبارزه با شاه در اختیار بگیرد، اما نه‏تنها امام خمینى چنین نکرد بلکه درست در همین مواقع بود که ایشان در دو جبهه مبارزه مى‏کرد و در چند مرحله تا مرز رویارویى و قیام علیه حکام بغداد نیز پیش رفت. (حدیث بیدارى، حمید انصارى، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، خرداد 1374، ص 69 )
[5] - این متن از آنجا که از گفته های خانم نیست می بایستی در پاورقی می آمد لذا به جهت اهمیت موضوع و بیان برخی از مشکلات همسر امام برای خروج از کشور و بهانه تراشی رژیم به داخل متن آورده شده است .
در خاطرات ضبط شده از آقای شجوئی مطلب بیشتری وجود ندارد. آن گونه که در منابع دیگر آمده است، مقدمات سفر همسر حضرت امام به عراق توسط آیت الله سید محمد صادق لواسانی دوست صمیمی و وکیل تام الاختیار ایشان در تهران فراهم شده است. آیت الله مرتضی پسندیده در همین مورد در خاطرات خود گفته است: «مقدم، رئیس ساواک به آقای توکلی تلفن کرده بود که آقای خمینی به خانم اجازه مسافرت به نجف را داده اند و ماموریت آماده ساختن مقدمات سفر را هم به آقای لواسانی محول کرده اند. بنابراین چون مجوز شرعی پیدا کرده است ما هم ایشان را به نجف می فرستیم... (خاطرات آیت الله پسندیده به کوشش محمد جواد مرادی نیا، نشر حدیث تهران 1374، ص 124).
ادامه دارد...
انتهای پیام

دیدگاه شما