پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، آیت الله العظمی سید محمد موسوی احمد آبادی مشهور به «محقق داماد»، «محقق یزدی» و «داماد یزدی» فرزند سیدجعفر از مراجع و عالمان دینی برجسته در سده چهاردهم می باشد.
پدر بزرگوار ایشان روحانی مخلص به نام «سید جعفر موسوی» از علاقمندان و عاشقان خاندان اهل بیت(ع) و قبل از تولد سید محمد به شوق زیارت عتبات عالیات با پای پیاده از وطن خود خارج و در همین سفر بود که روح پاکش به ملکوت اعلی پیوست و پیکرش مفقود الاثر شد و کسی از جنازه و قبر شریف ایشان اطلاعی بدست نیاورده است.
دوران کودکی
سید محمد در حدود سال 1325ق در روستای عالم خیز «احمد آباد» اردکان از توابع یزد در خانواده ای روحانی که به علم و تقوا اشتهار داشت، متولد شد.
سید محمد احمد آبادی در فهم و زیرکی و سرعت انتقال و جدیت در تحصیل و تدریس نمونه و کم نظیر محسوب می شد. ایشان مانند جد خود، پیامبراکرم(ص) پیش از ولادت پدر و در شش سالگی مادر را از دست داد.
وی مدت کوتاهی در اردکان بود و سپس عازم یزد گردید و پیش اساتید نامداری چون: مرحوم آقا سید احمد مدرس، مرحوم حاج سید یحیی واعظ، مرحوم آقای سید حسن باغ گندمی و مرحوم آقا سید محمد علیرضا حائری به تحصیل مقدمات علوم وسطوح پرداخت و مقداری از قوانین را پیش آیت الله آقای حاج شیخ غلامرضا یزدی تلمذ نمود و با اشارت و صلاحدید وی شاگرد ساعی و کوشا، عازم حوزه علمیه قم شد و این مسافرت همراه بدرقه استاد مهربان و طالب کمال دانشجویش توام بوده است.
سید محمد به برکت استعداد ذاتی و ذوق و شوق فراوان تحصیلی، در طی نه سال اقامت در قم، به مراتب عالیه علمی نائل آمدند و ضمن تحصیل به تدریس و تعلیم نیز پرداختند.
چرا «محقق داماد»؟
ایشان در سال 1341 ه.ق، یعنی در حدود16 سالگی به دروس حضرات آیات میر سید علی یثربی کاشانی(ره) ، مرحوم آقا سید محمد تقی خوانساری(ره)، مرحوم حاج میرزا محمد همدانی(ره) و آیات عظام شیخ محموداردکانی(ره) ، سید ابو الحسن رفیعی قزوینی(ره) و مرحوم سید محمد حجت کوهکمری(ره) و سرانجام درس آیت الله العظمی حاج شیخ عبد الکریم حائری(ره) راه یافت و تلمذ نمود و استعداد درخشان خود را در این محاضر منور نشان داده است.
ایشان بیشترین بهره را از محضر مبارک زعیم عالیقدر و مؤسس حوزه علمیه قم بردند و در اثر احساس لیاقت و استعداد شاگرد، مورد عنایت و توجه خاص استادعالیقدرش قرار گرفت و همین عنایت خاص استاد موجب شد که به افتخار دامادی و مصاهرت وی نیز نائل آید و این امر بس بود که عنوان جدیدی برعنوان پیشین وی(محقق)افزوده شود و آن کلمه «داماد»است،که به صورت «محقق داماد»درآمده است.
تدریس درحوزه علمیه قم
پس از ارتحال استاد بزرگوار و مؤسس حوزه علمیه قم، معظم له تدریس درحوزه علمیه قم را شروع کرد. بعد از مدت اندکی، محضر درس وی به صورت مجمع فضلاء و دانشمندان و محل ملاقات اندیشمندان درآمد و ایشان از این فرصت عالیترین بهره ها را برد و در تمام ایام به تدریس و تربیت پرداختند.
روزهایی هم که حوزه تعطیل می شد، بیت شریف ایشان یک مدرس بزرگ و یک جایگاه رفع اشکالات و بحث و گفتوگوی فقهی درمی آمد.
روزهای جشن و سرور یا ایام سوگواری و عزا نیز بحث و گفتوگو منقطع نمی گردیدو روح جویای کمال وی هرگز از زلال آب شیرین علم سیراب نمی شد. از اینرو، با اینکه ایشان مرجعیت و رفت و آمد و بیا و برو مردمی دیگر مراجع عظام را نداشتند، رشته ها وریشه های مرجعیت را از دل کند و به «غارب »آن افکنده ومتمحض در علم و تعلیم و تربیت گردیده. ازاینرو درس ایشان، مجتهد پرور و مرکزتلاقی افکار وتضارب اندیشه هابود. در اثر همین تمحض در علم بود که جمعی از زبدگان حوزه به محفل گرم و با صفای وی می شتافتند.
شاگردان آیت الله
آیت الله محقق داماد پس از ارتحال آیت الله العظمی حائری رسما تدریس سطوح را در حوزه علمیه قم برعهده گرفت و در مدت کوتاهی محضر درسش رونق بیشتری گرفت و محل تجمع فضلای بنام حوزه گردید و به زودی در ردیف حوزه های درجه یک این مرکز بزرگ علمی شیعی در آمد و فضلای بسیاری مانند پروانگان که گرد شمع جمع شوند اطراف این عالم عالیقدر را گرفتند و از چشمه فیاض علم و دانش او سیراب شدند. ایشان علاقهی زیادی به تدریس فقه و اصول و پرورش فضلای علوم دینی داشت و یکی از پرکارترین اساتید حوزهی علمیهی قم به شمار میرفت. بیاعتنایی وی به مقام و ریاست زبانزد خاص و عام بود و همیشه به شاگردان خود نیز پند و اندرز میداد که مبادا افکار پوچ ریاستطلبی و حب جاه آنها را فریب دهد.
برخی از آنان میتواند نمونه بس اندک از بیشترینها باشد، افرادی مانند:
مرحوم آیت الله حاج شیخ مرتضی حائری یزدی، آیت الله مرتضی مطهری، آیت الله سید محمد حسینی بهشتی، آیت الله شیخ عبدالرحیم ربانی شیرازی، امام موسی صدر ، آیت الله سید مصطفی خمینی، آیت الله محمد مفتح، آیت الله شیخ علی قدوسی، آیت الله حاج شیخ حسینعلی منتظری، آیت الله حاج شیخ علی مشکینی، آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، آیت الله استاد شیخ ناصر مکارم شیرازی، آیت الله سید موسی شبیری زنجانی، آیت الله سید مهدی روحانی، آیت الله میرزا علی احمدی زنجانی، آیت الله سید کرامت الله شیرازی، آیت الله سید ابوالفضل میرمحمدی، آیت الله شیخ احمد آذری قمی، آیت الله سید فخرالدین طاهری شیرازی، آیت الله حسین نوری همدانی، آیت الله سید جلال طاهری اصفهانی، آیت الله سید محمدحسین تهرانی (لالهزاری)، آیت الله عبدالله جوادی آملی، آیت الله حسین مظاهری اصفهانی، آیت الله محمد مؤمن قمی و ...
آثار و تالیفات
از آثار عمده ایشان، حواشی بر العروةالوثقی فیما تعم به البلوی مشهور به «عروة الوثقی» نام مشهورترین کتاب آیتالله سید محمد کاظم طباطبایی یزدی به قلم خودش می باشد.
همچنین بعضی از شاگردان آن مرحوم نیز تقریرات دروس استاد از جمله مباحث اصول و مباحث حج،صلوه،صوم،اعتکاف،خمس و زکات را به رشته تحریر در آورده اند که برخی از آنها به زیور طبع آراسته گردیده است.
1- مباحث حج، صلوة، صوم، اعتکاف، خمس و قسمت عمده زکات توسط حضرت آیت الله جوادی آملی تقریر و تحریر به چاپ رفته است. دوره کتاب الحج در سه جلد چاپ و نشر و کتاب صلوة نیز.
2- آیت الله مکارم شیرازی دوره درس اصول ایشان را نوشته اند.
3- آیت الله طاهری اصفهانی، مبحث طهارت و دوره اصول ایشان را تقریر وتحریر نموده اند.
4- آیت الله محمد مؤمن، بحث صلوة ایشان را تقریر و تحریر نموده اند.
5- آیت الله جوادی آملی بحث حج ایشان را تقریر و تحریر نموده اند.
فرزندان
از این عالم عظیم الشان فرزندانی به یادگار مانده است که از اسباط مرحوم آیت الله حایری می باشند.
آیت الله سید علی محقق داماد که در مسجد بازار به جای مرحوم پدرش اقامه جماعت می نماید و آیت الله دکتر سید مصطفی محقق داماد که داماد مرحوم آیت الله میرزا هاشم آملی می باشد و مدتی نیز از طرف امام خمینی(س) به ریاست بازرسی کل کشور منصوب بود.
می ترسم که وجود عاطل و باطلی باشم
او خیلی کم سفر می کرد و حتی بعد از مهاجرت خود از یزد به قم دیگر به یزد نیامد مگر یک دفعه و آن هم برای شرکت در مراسم فوت مرحوم آیت الله حاج سید یحیی واعظ احمد آبادی که نسبت پسرخالگی هم با ایشان داشت.
این شخصیت مبارک روزهای آخر عمر از عارضه سکته قلبی رنج می برد و از ماه مبارک رمضان به بعد در منزل بستری شد. وقتی افراد و مخصوصا شاگردانش به دیدار وی می رفتند گاهی اوقات که ساعت تدریسشان فرا می رسید و خود را از شرکت در جلسه درس محروم می دید اشک می ریخت و این جملات پر ارزش را می فرمود: من از مرگ نمی ترسم و لی از این می ترسم که وجود عاطل و باطلی باشم و نتوانم انجام وظیفه شرعی کنم.
و سرانجام...
سرانجام این عالم و عارف عظیم الشان و اختر فروزان آسمان تحقیق در روز چهارشنبه دوم2 ذی الحجه 1388ق بر اثرسکته قلبی پس از 75 روز بیماری دعوت حق را لبیک گفت و به معبود خویش پیوست.
اهالی قم بعدازظهر همان روز پیکر پاک ایشان را با اندوه فراوان و چشمان گریان تشییع نموده و پس از اقامه نماز به امامت حاج آقا مرتضی حائری در مقبره ای از مقابر شرقی صحن فاطمیه حرم مطهر حضرت معصومه (ره) در مقبره ای از مقابر شرقی صحن مقابل ایوان آینه به خاک سپردند.
سپس به پاس تجلیل از مقام علمی و زهد و تقوای ایشان از طرف مراجع عالیقدر و اساتید حوزه و شاگردان آن مرحوم و مردم متدین شهرها مراسم فاتحه ای در قم ،یزد و سایر نقاط برگزار گردید و بیش از یک هفته حوزه علمیه تعطیل و عزادار بود و جلسات یادبود یکی پس از دیگری از طرف زعمای بزرگ، فضلا و اصناف تشکیل می شد.