در حالی که روانشناسان از خودکشی به عنوان پدیده ای روانشناختی نام می برند، جامعه شناسان آن را پدیده ای اجتماعی می دانند و تاکید می کنند که شاخص های متعدد اجتماعی در بروز آن موثر است. جامعه شناسان توضیح می دهند که چگونه با افزایش و کاهش پدیده خودکشی در جامعه، می توان شرایط اجتماعی را بررسی کرد و در مسیری گام برداشت که از بروز آن جلوگیری شود. نگاه آماری به پدیده خودکشی در ایران نشان می دهد که بروز این پدیده اجتماعی در استان های محرومی چون ایلام، با توجه به شرایط خاص فرهنگی و اقتصادی که بر آن حاکم است، از درصد بالاتری نسبت به سایر استان ها برخوردار است. این آمار دلایل خاص خودش را دارد. درست است که جامعه ایرانی در حال رشد و توسعه است اما سطح باورهای فرهنگی در استان های محروم را نباید در بالا بودن این آمار نادیده گرفت. به بیان دیگر زمانی که تعارض های فکری، خلایی بین نسلی ایجاد می کند و پر کردن آن به دست فراموشی سپرده می شود، انتخاب های نادرستی چون خودکشی نیز خود را در تصمیم های اقشار مختلف برای رهایی از وضعیتی که در آن قرار می گیرند، نشان می دهد. برخی آمار نشان می دهد که ۳۵ درصد جامعه ایرانی افسرده اند؛ آماری که زنگ خطر را به صدا دراورده است.همزمان این پدیده در کلانشرها دلایل دیگری دارد؛ عواملی که از شرایط سیاسی و اقتصادی کشور تا مشکلات اجتماعی و تضادهای فرهنگی را شامل می شود. در نگاهی موشکافانه تر به بروز پدیده خودکشی در ایران باید گفت که شرایط اقتصادی و سطوح انتظارات به هم ریخته ای که در جامعه ایرانی در سالهای اخیر به وجود آمده، آستانه تحمل را تا مرتبه ای که افراد، خودکشی را انتخابی برای خود بدانند پایین آورده است. در واقع فشارهای عصبی و روحی فراوانی که در شرایط نامناسب اقتصادی و اجتماعی به افراد وارد می شود، می تواند دلیلی باشد که شاهد بروز پدیده خودکشی باشیم. با این حال مرز هشدار دقیقا جایی است که خودکشی، راه خود را به انتخاب های جوانان باز کند. اکنون شاهد هستیم که جوانان ایرانی افق شغلی مناسبی در آینده خود نمی بینند. آمار بالای ۵۰ درصد بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی به تنهایی از وضعیت نامساعد اقتصادی خبر می دهد به نحوی که دانشجویان ایرانی تنها سعی می کنند با ادامه تحصیل، تنها از مدت زمان بیکاری خود بکاهند و سطح انتظارات ایجاد شده از خود در جامعه را کنترل کنند. از سوی دیگر نداشتن امید برای دستیابی به شغلی مناسب علی رغم زحمتی که کشیده می شود می تواند به راحتی آستانه تحمل دانشجویان را کاهش دهد. البته نباید فراموش کرد که جوانان پیش از ورود به دانشگاه از انگیزه بالایی برای ادامه تحصیل و دست یابی به شغلی مناسب در آینده برخوردارند اما درست از لحظه ورود به دانشگاه و مواجه شدن با افق محدود پیش رو، به مرور انگیزه خود را از دست می دهند. با کاهش انگیزه ها، آستانه تحمل کاهش می یابد و ممکن است هر اتفاق کوچکی جوان ایرانی را از وضعیتی به هم ریخته به وضعیتی کاملا فروپاشیده بکشاند و در این شرایط حدس توسل به خودکشی برای پایان دادن به سختی ها، حتی از سوی جوانان نیز دور از ذهن نخواهد بود. متاسفانه امروز غیر از بخش اندکی از جوانان ایران، مابقی در شرایط مناسبی از نظر روحی و روانی قرار ندارند. نداشتن آینده شغلی روشن و فرصت های متنوع برای تخلیه هیجان های روحی و فرصت هایی برای برقراری پیوند های اجتماعی همگی باعث می شود تا افراد به سمت انزوای اجتماعی حرکت کنند. دورکاین، از جامعه شناسان برتر دنیا، از «احساس طرد شدن» و «به درد نخوردن» به عنوان دوعامل اصلی خودکشی نام برده است. به این معنا که اگر فرد احساس کند کسی نگران او نیست به مرور پیوندش با جامعه ضعیف می شود. امروز می بینیم که اجتماعات مدنی یا فرصت هایی که جوان ها می توانند به واسطه آن با هم تعامل داشته باشند و در بستر آن به فعالیت بپردازند به حداقل رسیده است. زمانی دانشگاه های ایران کانون تحرک بود. تحرک دانشجویی، فعالیت های متعدد صنفی و تعاملی که میان دانشجویان وجود داشت، نشاطی تولید می کرد که در بالا بردن انگیزه ها و بروز استعدادها تاثیر شگرف و بی بدیلی داشت. اما اکنون دانشگاه های ایران از نشاطی بهره مند نیست که بتواند زمینه ساز فضای تعامل و فعالیت های دانشجویی باشد. به این ترتیب فرصت هایی که می تواند پیوندهای دانشجویان را با جامعه تقویت کند از هم گسسته شده است. بنابراین باید آینده جوانان روشن شود. نباید از وجود تعامل میان دانشجویان به عنوان یک تهدید دوری کرد و آن را محدود نگاه داشت. جوانان باید به دلیل درک متقابلی که از نیازها و باورهای یکدیگر دارند، با هم در ارتباط باشند. مشکلات اقتصادی، معیشتی، اشتغال و رکود و تورم که اثار مخربی در جامعه به بار می آورد باید برطرف شود. تضمین آینده کاری، ایجاد فضای تعاملی برای جوانان، ایجاد نشاط و شادابی برای آنها و تلاش برای شکل گیری جامعه ای که در آن انرژی وجود داشته باشد می تواند در کاهش تصمیم گیری های خطرناک جوانان موثر باشد. سعید معیدفر جامعه شناس و استاد دانشگاه
لزوم تقویت نشاط اجتماعی و اقتصادی برای کاهش آمار خودکشی در کشور
خودکشی پدیدهای آنی نیست
خودکشی مرحله ای پیشرفته از مشکلات روحی و افسردگی است و تا زمینه های آن ایجاد نشود، فرد آن را انتخاب نخواهد کرد. به عبارت دیگر خودکشی فرایندی است که مستلزم ایجاد شرایطی است که به دنبال آن فرد به تدریج به جایگاهی می رسد که ممکن است با هر اتفاق کوچکی، از درون فرو بپاشد و زندگی خود را پایان دهد بنابراین نمی توان خودکشی را پدیده ای آنی دانست.
کد خبر:
۳۳۷۹۵۸