محمد جواد مهدوی نژاد، استاد دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس است. او بحران امروز معماری ایران را کمبود دانش می داند و از دو خطر عمده در معماری ایران خبر می دهد اما جوانان را نقطه قوت آن می داند. او به پرسش های خبرنگار جی پلاس درباره وضعیت معماری ایران امروز و دانشجویان این رشته پاسخ داده است. متن کامل این گفت و گو را در ادامه می خوانیم. چرا فضای معماری ایران از هویت و گذشته خود دور شده است و به معماری بدون هویت و ناشناخته روی آورده است؟ می خواهم در ابتدا با بیان یک مفهوم بسیار مهم صحبت هایم را شروع کنم و آن مفهوم توسعه یافتگی است. توسعه یافتگی یک جریان چند وجهی است. خوشبختانه در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، پیشرفت های بسیار عمده ای در حوزه های مهم فناوری، پزشکی و حوزه های مختلف دانش ایجاد شده است؛ اما متاسفانه در حوزه هایی مانند فرهنگ، هنر و معماری به نوعی غفلت صورت گرفته است. در سال های اخیر هم شاهد هستیم که این نگاه کم رنگ تر هم شده است. آن چیزی که امروز به عنوان نابسامانی سیمای شهری بررسی می کنیم، بخشی از همین نکته است. فراموش کردن اهمیت معماری و شهرسازی به عنوان یکی از عوامل بسیار مهم و تاثیرگذار بر روحیه جامعه اشتباه است و باید توجه جامعه و مسئولین به این موضوع بیشتر شود. نکته مهمی که احساس می شود، توجه نکردن همه ارکان جامعه به اهمیت معماری و شهرسازی است. در این صورت، می شود گفت که نوع نگاه کشور به معماری درست نبوده است و ضعیف عمل شده است؟! نباید فعالیت هایی را که در زمینه معماری و شهرسازی در کشور انجام شده به صورت خوب یا بد بسنجیم. باید بدانیم که هر کدام از این کارها نمره ای دارد. در گذر زمان، طرح های اجرایی بهتر می شوند. برای مثال، کارهایی که در ۱۰ سال قبل انجام شده بهتر از فعالیت هایی است که در ۲۰ سال قبل صورت گرفته است یا در گذشته، با وضع قوانینی سازه های تاریخی را تخریب می کردیم اما اکنون اینگونه نیست. باید بدانیم هرچه بیشتر به جلو رفته ایم، وضعیت نسبت به گذشته بهتر شده است. نباید به صورت دودویی «صفر و یکی» به ماجرا نگاه کرد. باید سعی کنیم که به سمت چیزی برویم که مورد نیاز ماست. مهمترین نیاز ما، شناخت موضوع است. متاسفانه خیلی از افراد جامعه چه مردم عادی و چه افراد مسئول به اهمیت موضوع پی نبرده اند. برای مثال، وقتی برای خرید خانه ای مهمترین موضوعاتی که مورد توجه قرار می گیرد، نوع مصالح ساختمان است و هرگز در مورد ترکیب بندی خانه صحبت به میان نمی آید، این موضوع نشان از این دارد که اهمیت ماجرا به خوبی درک نشده است. معماری ایران قدمتی به اندازه تاریخ ایران دارد، هنری که سالیان سال الهام بخش معماران دیگر کشورها بوده است، چرا اکنون در این حالت قرار دارد؟ چه چیزی باعث این اتفاق شده است؟ دو خطر عمده معماری ایران را تهدید می کند؛ خطر اول کسانی هستند که آموزه های غربی و آموزه های غیرخودی را به عنوان آموزه های صحیح پذیرفته اند. این موضوع عمده ترین خطر در معماری و شهرسازی ایران است. خطر دوم، کسانی هستند که فاقد دانش فنی لازمند و در تمام امور دخالت می کنند. افراد زیادی که در شهرداری ها، شورای شهر، مجلس شورای اسلامی و دیگر نهادها حضور دارند، افراد دلسوزی هستند اما به دلیل اشراف نداشتن کامل بر موضوع، پیشنهادها و آموزه های نادرست را به دیگران انتقال می دهند. این دو نکته مهمترین موضوع در معماری ایران است. اگر بتوانیم این دو خطر را مهار کنیم بی شک می توانیم پیشرفت قابل توجه ای در این زمینه داشته باشیم. چرا دانشگاه در این زمینه موفق نبوده و تمایل به ساختار معماری غربی داشته است؟ اگر کسی بخواهد طرح معماری غربی کار کند با یک جست وجوی کوتاه در اینترنت می تواند بیش از ۲۰۰ جلد کتاب را که در سال ۲۰۱۴ به چاپ رسیده است، پیدا کند. کسی اگر بخواهد نمایی مربوط به فرهنگ دیگر کشورها را کار کند، باز هم در اینترنت هزاران نمونه می تواند پیدا کند، اما متاسفانه اگر بخواهد از نمونه های اصیل ایرانی استفاده کند، نمونه های بسیار کمی در اختیارش قرار خواهد گرفت. مهمترین اتفاق نادرستی که در رشته معماری رخ داده، این است که سعی کرده ایم راه راحت را برویم، راهی که کپی و تقلید از نمونه های دیگر است. راه سخت، بازگشت به ارزش ها و اصالت هاست. مهمترین راه کمک به معماری ایران، این است که افراد دلسوز به دنبال غنی کردن دانش بومی و انتقال دادن این دانش به نسل جوان باشند. اگر بخواهیم مانند سال ۲۰۱۴ که هیچ کتابی را در زمینه آموزش معماری بومی و اصیل ایرانی چاپ نکنیم، ادامه دهیم، وضعیت به همین منوال خواهد بود. وظیفه اصلی دانشگاه در این بین چیست؟ وظیفه اصلی داانشگاه همین موضوع است که توضیح دادم، این وظیفه سختی است و اتفاقاً دانشگاه باید این وظیفه سخت را بر عهده بگیرد. جوانانی که امروز در دانشگاه مشغول تحصیل در این رشته هستند، آیا تشنه شناخت معماری اصیل و بومی هستند و سعی دارند آن را ارتقا دهند یا اینکه منفعل شده اند؟ جوانان امروز را نقطه قوت این ماجرا می بینم. وقتی جوانانی را می بینم که مشتاق به این رشته هستند و علاقه بسیار زیادی به این رشته دارند، به این نتیجه می رسم که نقطه قوت معماری و شهرسازی ایران همین جوانان هستند. جوانان امروز باید بدانند که بین دو انتخاب قرار گرفته اند؛ اولین انتخاب، خودی بودن و اصیل بودن است و انتخاب دوم، غیرخودی بودن است. جوانان باید بدانند که به کدام سمت می روند. امروز کدام یک از این دو انتخاب در اولویت است؟ متاسفانه گزینه اول که همان اصیل بودن است، روزگار خوبی را پیش رو ندارد. این موضوع به دلیل نبود نمونه و منابع در این زمینه است و باعث می شود به پیشرفتی نرسیم. چه راهکاری می توانیم برای این مشکل و رفع آن داشته باشیم؟ مهمترین راهی که باید در آن سرمایه گذاری کرد، تولید دانش در زمینه های فنی و بومی است. اگر این اتفاق بیفتد و تولید دانش صورت بگیرد، قول می دهم که مردم و جوانان به معماری اصیل ایرانی توجه ویژه ای خواهند کرد.
یک مدرس دانشگاه: جوانان امروز بین خودی بودن و غیر خودی بودن قرار گرفته اند
کد خبر:
۳۳۶۲۱۸