جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

آثار مثبت کودتای ۲۸ مرداد

تاریخ هر ملت و کشوری با حوادث و وقایع تلخ و شیرین بسیاری همراه بوده و خواهد بود. وقایع و حوادثی که گاه سرنوشت آن ملت و کشور را مثبت یا منفی دگرگون ساخته و موجبات تغییرات اساسی را فراهم ساخته است. ولی معمول در میان ملت‌ها آن است که عموماً یک جنبه از آن واقعه برجسته شده و جنبه‌های دیگر تحت تأثیر آن جنبه اصلی قرار گرفته و یا به فراموشی سپرده می‌شود. یکی از وقایع سرنوشت‌ساز در کشور ما هم همین کودتای 28 مرداد است که امروز شصت و دومین سال روز وقوع آن است.

کد خبر: ۴۵۵۴۰۱
آثار مثبت کودتای ۲۸ مرداد
به گزارش جی پلاس،‌ امسال در سالگرد وقوع این واقعه مهم ـ‌ که تأثیر زیادی بر تاریخ معاصر ایران برجای نهاد و سرنوشت ما را حداقل برای بیش از ربع قرن رقم زد ـ برخلاف اکثریت تحلیل‌هایی که از موضع تقابل به نقد این اتفاق وزیان‌هایی که از جانب آن برای مردم ایران دربرداشته است می‌پردازند، از زاویه‌ای دیگر به کودتای ۲۸ مرداد نگاه می‌کنیم. این زاویه جدید تغییر نگرش وشناخت چهره واقعی دولتی بود که از دوران انقلاب مشروطیت بنا به دلایل گوناگون در میان بسیاری از ایرانیان به عنوان دولتی دموکرات و طرفدار دموکراسی، مخالف دیکتاتوری و استبداد، طرفدار استقلال ایران، مخالف استعمار، نوع دوست و طرفدار حقوق بشر، طرفدار رشد و توسعه کشورهای عقب مانده و... ایجاد شده بود. از آن هنگام که در نیمه نخست قرن نوزده میلادی نخستین هیات تبشیری آمریکایی به ایران آمد تا زمانی که روابط سیاسی میان ایران و آمریکا برقرار شد و دو کشور با یکدیگر سفیر مبادله کردند و حاجی واشنگتن معروف در عرصه سیاسی کشور مشهور شد تا انقلاب مشروطیت در ۱۲۸۵ شمسی روابط سیاسی اقتصادی کشور تحت سیاست انزواگرایی ایالات متحده آمریکا و نیز دوری مسافت دو کشور و عوامل دیگر از گستره زیادی برخوردار نبود. تا اواخر دوره قاجار و حتی در دوران پهلوی اول نیز این ارتباط ضعیف ادامه یافت. در طول این مدت اقدامات بشر دوستانه هیات‌های مذهبی در قالب فعالیت‌های آموزشی و بهداشتی به ویژه در شمال و شمال غرب کشور و شهرهایی نظیر ارومیه، همدان و تبریز از یک سو، شرکت جوانی آمریکایی به نام «باسکرویل» در کنار نیروهای مشروطه خواه که به کشته شدن وی به دست طرفداران استبداد منتهی شد. استخدام مورگان شوستر مستشار مالی آمریکایی که دولت ایران با فشار دولت روسیه مجبور به اخراج وی شد و حتی عملکرد دیگر مستشار مالی آمریکایی‌ها یعنی آرتور میلسپو در دوران اول حضورش در ایران ( ۱۳۰۲ـ۱۳۰۶) خوش بینی‌هایی برای مردم ایران نسبت به این دوست نورسیده‌شان ایجاد کرده بود. وقایعی نظیر قتل ماژور ایمبری سرکنسول سفارت آمریکا در قضیه بلوایی که در سقاخانه شیخ‌ هادی در تهران رخ داد و واکنش منطقی دولت آمریکا در این قضیه که حتی از دریافت خسارت معمول هم بر سر این واقعه خودداری کرد و آن را به دولت ایران بخشید، همه و همه دولت ایالات متحده آمریکا را در کنار دولت آلمان به مثابه منجی ملت و کشور ایران مطرح ساخته بود. ایرانیان که از اوایل قاجار هرچه از دو دولت بریتانیا و روسیه دیده بودند جز مطامع استعماری و غارت منافع ایران در قالب طرح‌های دهان پرکن نبود به دولت آمریکا به چشم دولتی که جز خیر و صلاح مردم ایران نظری ندارد نگاه کردند. این نگرش مثبت آن چنان بود که حتی مواضع دولت آمریکا به ضرر ایران در جریان کنفرانس پاریس که بعد از جنگ بین‌المللی اول برای رسیدگی به خسارت‌های ناشی از جنگ تشکیل شده بود و یا هجوم ناموفق کمپانی‌های نفتی آمریکا که به دعوت احمد قوام‌السلطنه در نیمه اول دهه ۱۳۰۰ به ایران آمدند و یا غارت آثار باستانی ایران از سوی باستان شناسان آمریکایی در سه دهه اول سلطنت پهلوی هیچ کدام به این تصویر مثبت نسبت به آمریکایی‌ها چندان خدشه‌ای وارد نیاورد. در جریان جنگ جهانی دوم و حضور نیروهای اشغالگر سه کشور بریتانیا، شوروی و آمریکا، برخورد سربازان آمریکایی و دست و دل بازی‌های آنها و سپس خروج بهنگام آنها از ایران و طرفداری ترومن رئیس جمهور آمریکا از ایران بر سر ماجرای آذربایجان نیز به این نگاه مثبت ایرانی کمک ساخت. این نگرش مثبت موجب شد تا نفوذ و رخنه آمریکایی که به ویژه از طریق به کارگیری مستشاران نظامی همچون ژنرال نورمن شوارتسکف(پدر) در ژاندارمری و همکاران دیگرش در شهربانی وارتش ایران ویا بازگشت دکتر میلسپو به عنوان رئیس کل دارایی ایران که این بار هم همچون دو دهه پیش توسط احمد قوام نخست وزیر وقت به انجام رسید نه تنها با نظر منفی مردم و روشنفکران ایرانی مواجه نشود بلکه از آن استقبال هم بشود. این سابقه‌ای که چند نمونه از آن بیان شد موجب شد تا در جریان ملی شدن صنعت نفت، حکومت دکتر مصدق شاید تا آخرین لحظات هم به کمک و همیاری آمریکایی‌ها در مقابله با بریتانیا که با تمام قوا می‌کوشید تا نهضت ملی ایران رابه شکست بکشاند امیدوار باقی بماند. این تصور و تلقی از نقش مثبت آمریکا در ایران حتی در سال‌های اخیر نیز در میان پاره‌ای از هموطنان و صاحب‌نظران سیاسی نیز بار دیگر مطرح شده است. اما در حالی که ایرانیان عموماً به تلاش‌های دولت آمریکا با دیده مثبت نگاه می‌کردند دولت آمریکا در کنار تلاش‌هایی برای حل مسالمت‌آمیز مسأله ملی شدن نفت و پایان مناقشه ایران و انگلستان از همان ابتدا به طرح‌هایی برای سرنگونی دکتر مصدق از طریق بزرگ نمایی خطر کمونیسم روی آورده بود. و آمد و رفت‌های فرستادگان دولت آمریکا نظیر اورل هریمن به ایران، ملاقات‌های متعدد لویی هندرسون سفیر آمریکا در تهران با دکتر مصدق در حالی صورت می‌گرفت که به طور تقریباً همزمان ماموران اطلاعاتی آمریکا با طراحی و اجرای طرح‌های گوناگون تبلیغاتی، فرهنگی و در نهایت امنیتی در صدد بود تا با سرنگونی دولت ملی به نفع دولتی وابسته به استعمار دولت ملی را سرنگون سازد. به هر صورت چنان که شاهد بودیم برنامه سرنگون ساختن دولت ملی با هدف لغو طرح ملی شدن صنعت نفت و اداره صنایع نفتی به دست ایرانیان با سقوط دکتر مصدق و روی کار آمدن دولت سپهبد فضل‌الله زاهدی با موفقیت به اجرا در آمد. موفقیت کودتاچیان سر فصل نوینی را در فضای سیاسی ـ اقتصادی و فرهنگی ـ اجتماعی را رقم زد. از آن پس به مدت بیست و پنج سال بار دیگر توقیف مطبوعات، تعطیلی احزاب و سندیکاها و اتحادیه‌های کارگری، تلاش برای جایگزینی فرهنگی و زدودن هویت ملی و مذهبی ایران توسط رژیم پهلوی به اجرا درآمد. تعداد زیادی از بهترین فرزندان این سرزمین توسط نیروهای فرمانداری نظامی و جانشین خلفش ساواک بازداشت، شکنجه و به زندان افتادند. تعدادی از آنها هیچ‌گاه رنگ آزادی را ندیدند و یا در سیاهچال‌های قزل و قلعه و قصر و اوین در زیر شکنجه جان باختند و یا در میدان‌های تیر چیتگر و... تیرباران شدند. و در طول این سال‌ها از ۱۸ آذر ۱۳۳۲ که ریچارد نیکسون معاون رئیس‌جمهور آمریکا برای دیدار با شاه به تهران آمد و آن فاجعه خونبار ۱۶ آذر در جریان دیدار وی رخ داد تا بهمن ۱۳۵۶ که کارتر رئیس‌جمهور آمریکا در تهران ایران را جزیره ثبات خواند همواره شاه در پناه حمایت‌های دولت آمریکا حکومت کرد. اما کودتا علی‌رغم همه این عوارض که برخی از آنها را برشمردیم این فایده را نیز برای ایرانیان در بر داشت که تصور مردم را در خصوص دو موضوع روشن سازد. موضوع نخست درباره ماهیت دولت طرفدارحقوق بشر و دموکراسی و آزادی آمریکا بود. با وقوع کودتا و حوادث آن روز شوم ۲۸ مرداد و نیز روزهای بعد از آن مردم ایران به روشنی و وضوح شاهد آنچه توسط عوامل استعمار که به اعتراف مقامات آمریکایی و انگلیسی با حمایت و پول آنها انجام شد، بودند. از غارت خانه نخست وزیرشان تا آتش زدن دفتر احزاب یا مطبوعات مخالف شاه تا بازداشت‌های گسترده مخالفان تا آتش زدن کریم پورشیرازی در زندان تا اعدام دکتر حسین فاطمی با تن تبدار و نیز افسران توده‌ای و... و این همه در مقابل دولت‌های طرفدار دموکراسی و آزادیخواه آمریکایی اعم از دموکرات و جمهوری‌خواه در طول این بیست و پنج سال به وقوع پیوست. از سوی دیگر کودتا این فایده را داشت تا این تصور باطل را از میان بردارد. کودتا تصوری که دولت آمریکا را منجی ایران می‌پنداشت برای همیشه به تاریخ سپرد. ملتی که بعد از اخراج مورگان شوستراین شعر را ورد زبان خود ساخته بود که: «آه‌ ای رفیقان نگذارید که شوستر برود»‌ بعد از چند دهه به این نتیجه رسیده بود که هیچکس آری هیچ کس جز مردمان این سرزمین و ساکنان این مرز و بوم قادر به نجات این خاک و ایرانی نخواهد بود. این دستاورد گرچه با خود زیان‌های عدیده به همراه داشت ولی با این وجود شاید بتوان برای آن شب شوم وحشت انگیزاین فواید را نیز برشمرد. *بهروز طیرانی منبع: انتخاب
انتهای پیام

دیدگاه شما