به گزارش جی پلاس،به مناسبت سالروز وقوع کودتای بیست و هشتم مرداد ۱۳۳۲خورشیدی با «دکتر علی ططری» رییس مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در گفت و گویی به تشریح ابعاد این ماجرای تاریخی پرداخت: علی ططری با توضیح در مورد نقش نفت در تاریخ معاصر ایران اظهار کرد: ملی شدن صنعت نفت ایران موافقان و مخالفانی در داخل و خارج از کشور داشت. هواداران سیاست انگلیس از مهمترین مخالفان داخلی ملی شدن نفت بودند. در صدر مخالفان خارجی دولت انگلیس قرار داشت که با ملی شدن صنعت نفت منافع سرشار خود را در ایران از دست داده بود؛ منافعی که از زمان کشف نفت در ایران نصیب انگلیس شده بود، هر چند سهم کمی به دولت ایران پرداخت می شد اما با نگاهی به اسناد آرشیوی که در کشور وجود دارد این حقیقت تلخ به دست می آید که گاهی آن دولت قایل به همان سهم کم هم نبود. رییس مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در خصوص زمینه های شکل گیری کودتای بیست و هشتم مرداد بیان کرد: از مهمترین کشورهای صحنه گردان این کودتا دولت انگلیس و آمریکا بودند. دولت انگلیس بعد از ملی شدن صنعت نفت به دنبال تضعیف دولت ملی در داخل و در مجامع بین المللی بود. چون سال های ۱۳۲۹ خورشیدی به بعد دوران اوج اتحاد ملی (مذهبیون و ملی گراها) بود، دولت انگلیس نتوانست از لحاظ داخلی دولت مصدق را تضعیف کند. از این رو در زمینه خارجی دست به کار شد و شکایت خود را به دیوان بین المللی لاهه برد اما در این امر موفقیتی کسب نکرد، زیرا مصدق با زیرکی تمام بیان کرد که شرکت نفت ایران و انگلیس یک شرکت غیر دولتی به حساب می آید و درگیری میان دولت ها نیست و این دیوان صلاحیت برای رسیدگی به این شکایت ندارد. موفقیت دولت ملی در مجامع بین المللی سبب شد تا دولت بریتانیا با استفاده از تجربه حضور در منطقه و نفوذی که در ایران داشت به کودتا علیه این دولت دست بزند. وی در ادامه بیان کرد: دولت آمریکا نیز به بهانه ی جلوگیری از خطر کمونیسم زمینه ساز این کودتا شد. با جنگ جهانی دوم و بلوک بندی در دنیا، که در صدر بلوک شرق شوروی و در بلوک غرب چهره ی نوظهور ایالت متحده آمریکا قرار داشت، ایران به دلیل موقعیت سوق الجیشی خود برای این دولت ها حایز اهمیت بود. دولت آمریکا در اسناد سازمان سیا و دیگر اسناد خود دخالت در کودتا را می پذیرد و دلیل اصلی این دخالت را خطر شوروی و رخنه کمونیسم می داند و این امر را به عنوان بخشی از سیاست های خارجی آمریکا به رسمیت شناخته است که همین امر نقطه ی آغازین جنگ سرد در سال های بعدی شد. هر چند نباید از نظر دور داشت که دولت آمریکا به دنبال فرصتی بود تا از منافع سرشار طلای سیاه ایران استفاده کند. علی ططری ضمن اشاره به زمینه های داخلی شکل گیری کودتای بیست و هشتم مرداد تصریح کرد: از دیگر عواملی که باعث ایجاد کودتا شد، اقدام های مصدق و عناصر اصلی جبهه ی ملی بود. جبهه ی ملی و شخص مصدق در محاسبات سیاسی خود دچار اشتباهاتی شدند. از جمله اینکه در انتخابات مجلس هفدهم دولت مصدق نتوانست مدیریت توانمندی از خود نشان دهد و همین امر دست مخالفان را در انتخابات باز گذاشت. همچنین لایحه افزایش اختیارهایی که مصدق تقدیم مجلس کرد، اختلافاتی را به وجود آورد. رییس مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در مورد دلایل انتخاب سرلشکر زاهدی برای انجام دادن کودتا، پس از اشاره به حضور زاهدی در نهضت های مختلف مانند نهضت جنگل و دیگر نهضت ها، یادآور شد: زاهدی شخصیت پیچیده ای داشت؛ چه از زمانی که حاجعلی رزم آرا رییس ارتش بود و چه هنگامی که در مجلس از نهضت ملی هواداری می کرد. دورهای در هیات وزیران مصدق قرار داشت و دوره ای دیگر به دشمن قسم خورده ی وی تبدیل شده بود. با اعدام انقلابی رزم آرا قدرت زاهدی به عنوان چهره ی نظامی در کشور مطرح شد؛ یک چهره ی نظامی بسیار قوی که مورد توجه دولت های انگلیس و آمریکا قرار گرفته بود. علی ططری درباره نتیجه ی کودتای بیست و هشتم مرداد ۱۳۳۲ خورشیدی تصریح کرد: در هنگام وقوع این کودتا جامعه ی ایران هنوز به پختگی و خرد جمعی نرسیده بود. از این رو کودتای ۲۸ مرداد یکی از عوامل بستر ساز مبارزات بعدی مردم ایران علیه حکومت پهلوی شد. محمدرضا پهلوی بعد از کودتا قدرتش زیاد شد و ساختار دیکتاتوری خود را تشدید کرد. همچنین از این زمان به بعد نفوذ آمریکا در ایران بیشتر شد و چتر حمایتی خود را بر سر حکومت پهلوی ایجاد کرد که همین عوامل زمینه ساز به وجود آمدن نارضایتی در سطح وسیع جامعه شد. رییس مرکز اسناد مجلس شورای ملی در پایان گفت: هر چند بخشی از جامعه ی ایران با انجام دادن کودتای بیست و هشتم مرداد همراه شدند اما به تدریج عده ی زیادی از آنها به اشتباهات خود پی برده و سعی کردند در اتفاقات بعدی آن را جبران کنند. منبع: ایرنا
علی ططهری:
مصدق، یکی از عوامل کودتا
رئیس مرکز اسناد مجلس با اشاره به مهمترین کشورهای صحنه گردان کودتای 28 مرداد گفت: دولت انگلیس بعد از ملی شدن صنعت نفت به دنبال تضعیف دولت ملی در داخل و در مجامع بین المللی بود. علی ططری تصریح کرد: از عوامل کودتا اقدام های مصدق و عناصر اصلی جبهه ی ملی بود.
کد خبر:
۴۵۵۳۸۹