به گزارش جی پلاس، صنعت نفت ایران در بیست و نهم اسفند ۱۳۲۹خورشیدی با تلاش های محمد مصدق و ایستادگی ملت مبارز ملی شد. با ملی شدن این صنعت، دولت انگلیس تلاش کرد تا منافع از دست رفته ی خود را دوباره به دست آورد به همین علت به فعالیت گسترده ای در داخل و خارج کشور برای مهار جنبش ملی نفت و جلوگیری از اجرای صحیح آن دست زد. در این شرایط دولت ایران برای جلوگیری از دسیسه انگلیسی ها در داخل کشور، در سی ام مهر ۱۳۳۱خورشیدی در یادداشتی به سفارت انگلیس در تهران، روابط سیاسی خود را با این دولت قطع کرد. محمد مصدق و جبهه ملی در برابر دولت انگلیس قرار گرفتند و در نهایت این دولت به این نتیجه رسید که تنها راه حل، سرنگونی دولت مصدق است. دولت انگلیس با وجود موقعیت بین المللی و قرار داشتن در جایگاه دوم قدرت جهانی، به موافقت و همراهی آمریکا نیاز داشت، به همین دلیل و با آگاهی از میزان ترس بیمار گونه ی آمریکایی ها از کمونیسم، با عنوان کردن خطر کمونیزم آنها را برای کودتا ضد دولت مصدق متقاعد کرد. پس از تصویب طرح مشترک انگلیس و آمریکا برای سرنگونی مصدق، سفارت آمریکا به همراه عوامل انگلیسی مسوولیت اجرای آن را برعهده گرفت. کرمیت روزولت فرمانده ی سیا درخاورمیانه در بیست و هشتم تیر ۱۳۳۲ خورشیدی به تهران وارد شد و پس از دیدار با محمدرضا پهلوی و جلب نظر او فعالیت های خود را برای از میان برداشتن دولت مصدق شروع کرد. بنابر اسناد آمریکا، تحقیقات به این نتیجه رسید که ترکیبی از پهلوی دوم و فضل الله زاهدی با کمک افراد سیا در ایران، شرایط خوبی برای سرنگونی حکومت مصدق ایجاد خواهد کرد. کرمیت روزولت و همکارانش هنگامی که به دنبال تحکیم نقشه ی عملیاتی خود بودند توجه خود را به ۲ عامل معطوف کردند. یکی واکنشی که می بایست در قبال قوی ترین عناصر جانبدار مصدق مثل رهبران ایل قشقایی (خسروخان و ناصرخان) نشان می دادند و دیگری کوشش هایی که صرف تقویت و توسعه نیروهای ضد مصدق می شد. برای عملی شدن کودتا نیاز بود تا محمدرضا پهلوی هم با آنها همکاری کند و فرمان نخست وزیری زاهدی و عزل مصدق را امضا کند، وی که هرگز به عنوان یک فرد شجاع شناخته نشده بود در ابتدا مردد بود اما سرانجام عوامل کودتا با اعمال فشار بر محمدرضا، او را با خود همراه کردند. آن چه پهلوی دوم را عقب نگه می داشت فقط ویژگی های شخصیتی او نبود چراکه مصدق محبوب ترین شخصیت تاریخ معاصر ایران به شمار می رفت و اگر چه عملیات خرابکارانه و فشارهای اقتصادی بریتانیا او را تضعیف کرده بود، هنوز هم مورد علاقه و ستایش مردم ایران قرار داشت. نخستین عملیات برای انجام دادن کودتا در بیست و پنجم مرداد ۱۳۳۲خورشیدی آغاز شد اما سرهنگ نعمت الله نصیری فرمانده گارد شاهنشاهی در خانه ی مصدق دستگیر شد و کودتا ناکام ماند. با شکست کودتا، محمدرضا پهلوی به خارج از کشور فرار کرد. هنگامی که روزولت خبر شکست کودتای نظامی و دستگیری سرهنگ نصیری را از رادیو شنید دست به کار بررسی و اجرای کودتای دوم شد. محمدرضا پهلوی که در کودتای نخست شکست خورده بود فرمان نخست وزیری زاهدی را امضا کرد و این موضوع در بیست و هشتم مرداد ۱۳۳۲ خورشیدی در روزنامه های ستاره اسلام، آسیای جوان، آرام، مرد آسیا، ملت ما و ژورنال دو تهران منتشر شد. جنب و جوش خیابان های بزرگ تهران را فرا گرفته بود مقاومت ها از میان رفته و ستاد ارتش به دست مخالفان مصدق افتاد. در پایان این روز خانه مصدق به تصرف درآمد. دولت مصدق سقوط کرد و سرلشکر فضل الله زاهدی عهده دار تشکیل کابینه جدید شد. پس از کودتا مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد و برخلاف دفاعیه ی مستندی که از کارها و دیدگاه های خود ارایه کرد به سه سال زندان محکوم و با پایان محکومیت خود به احمدآباد تبعید شد و زیر نظارت شدید دولت در انزوا زیست و در نهایت در چهاردهم اسفند ۱۳۴۵ خورشیدی بر اثر بیماری سرطان در ۸۴ سالگی چشم از جهان فروبست. مصدق وصیت کرده بود پیکرش را کنار کشته شدگان سی ام تیر در آرامگاه ابن بابویه دفن کنند، اما با مخالفت پهلوی دوم چنین نشد و او در یکی از اتاق های خانه اش در احمدآباد به خاک سپرده شد. با اجرای این کودتا به تدریج گفتمان مبارزات اصلاحی از رونق افتاد و شرایط برای پذیرش گفتمان های انقلابی (ابتدا از نوع مارکسیستی آن و بعد از نوع مذهبی آن) فراهم شد. اعتراض ها از بخش های میانی و جامعه مدنی در حوزه آشکار به بخش های پنهان جامعه رفت و بعد ها همین بخش های پنهان فرصت پیدا کردند (در خرداد ۴۲ و در انقلاب اسلامی ۵۷) با بسیج مردم چنان قدرت اجتماعی پیدا کنند که به جای اصلاح حکومت، خواهان براندازی حکومت پهلوی شوند. منبع: ایرنا
واکاوی کودتای بیست و هشتم مرداد
کودتای بیست و هشتم مرداد 1332 خورشیدی به عنوان یکی از مهم ترین و سرنوشت سازترین حوادث سیاسی تاریخ معاصر و سرمنشا بسیاری از وقایع تلخ تاریخی این سرزمین به شمار می رود. این نخستین کودتایی بود که با مداخله ی مستقیم و علنی بیگانگان برای نابود کردن یک دولت در ایران با همکاری محمدرضا پهلوی و عوامل داخلی صورت پذیرفت.
کد خبر:
۴۵۵۳۸۸