جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

گزارش اختصاصی جی پلاس از گرامیداشت استاد بزرگ ایران شناسی

شهریار عدل نمرده...

جامعه مورخان، ایران پژوهان و باستان شناسان در وصف مرحوم دکتر شهریار عدل، ایشان را شخصیتی بی نظیر و ماندگار در معرفی تاریخ ایران قلمداد کردند.

کد خبر: ۴۵۴۹۷۴
شهریار عدل نمرده...

به گزارش خبرنگار تاریخ جی پلاس، دوشنبه اول تیرماه ۹۴، خبری منتشر شد که جامعه فرهنگی ایران و جهان را در شوک و اندوه بزرگی فرو برد. پروفسور شهریار عدل درگذشت. کسی که تحصیلات خود را در مدرسه عالی علوم تاریخی سوربن به پایان برد و با ورود به یونسکو، نهضت ثبت آثار تاریخی ایران را در فهرست جهانی، بنیان گذاشت و مدال فرهنگ جهانی «پنج قاره» را از دست دبیر کل یونسکو دریافت کرد. کسی که تمام عمر و هزینه شخصی خود را، بدون وقفه و بدون هیچ چشمداشتی در راه اعتلای فرهنگ، تاریخ و تمدن ایران زمین به کار برد و نام کشور را در مجامع جهانی بر سر زبان ها انداخت. به همین مناسبت، مراسم بزرگداشتی به همت مجموعه فرهنگی - تاریخی کاخ گلستان و با حضور چهره های برجسته علمی در حوزه تاریخ و فرهنگ و خانواده او، در تالار چادر خانه این مجموعه برگزار شد. در ابتدای مراسم، دکتر پروین ثقه الاسلامی، مدیر مجموعه کاخ موزه گلستان، ضمن خوشامدگویی و تسلیت به خانواده دکتر عدل، فقدان وی را غیر قابل باور توصیف کرد و گفت: شهریار عدل برای کاخ گلستان به خصوص در بخش آلبوم خانه و کتب خطی این مجموعه، زحمات بی نظیر و بی دریغی کشید و بدون وجود او، نمیدانم هنگام مشکلات، به چه کسی تکیه کنم. سپس دکتر طالبیان، معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، به چگونگی آشنایی و سابقه طولانی همکاری با دکتر عدل اشاره کرد و ادامه داد: خود شهریار عدل میراث فرهنگی است. در دوران خدمتم در میراث فرهنگی استان فارس، پس از آتش سوزی باغ دلگشا، نیاز به بازسازی داشتیم و با همت دکتر عدل، توانستیم نقشه هایی را از مرکز اسناد ارگ کریمخانی پیدا کرده، عملیات را اجرا کنیم. در مورد تحقیقات تخت جمشید هم نیاز به عکس هوایی داشتیم و دکتر عدل با اشتیاق از این پروژه استقبال کرد و باعث شد تا پایگاه هوایی تخت جمشید تاسیس شود که تا امروز هم، از آن و عکس هایی که به شکل جامعی از بالای تخت جمشید گرفته شد، استفاده می شود. همین طور درباره پروژه پاسارگاد هم که حدود دوسال از نزدیک مشغول پرونده سازی بودند. در میان این پروژه ها، متوجه شدم که شهریار عدل به تمامی علوم مختلف میراث فرهنگی اشراف دارد. ایشان در شوشتر، در حالی که هیچ کدام از ما فکر نمی کردیم که بتوان کاری کرد تا به ثبت جهانی برسد، اما با تلاش خود کاری کردند تا این مهم انجام گیرد. وی افزود: پس از زلزله بم و در دوران بحران ویرانی ها، من مسئول ارگ و آثار تاریخی شدم و پرفسور عدل را به بم آوردم و توانستند در مدت سه ماه کار شبانه روزی، ارگ را نجات بدهند و به ثبت جهانی برسانند.در همین اواخر هم پروژه بازسازی سری آخر فیلم های کاخ گلستان را پی گیر بودند که امیدواریم به نتیجه برسد؛ همچنین پرونده معماری حاشیه خلیج فارس را ایشان با استقبال فراوان پذیرفتند و دنبال می کردند. بخش هایی از فیلم «حلقه های گمشده» هم پخش شد. مستندی که چگونگی یافتن و بازسازی فیلم های آلبوم خانه کاخ گلستان توسط پروفسور عدل را روایت می کرد. دکتر اکبر عالمی، مدیر کل سابق دفتر سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سخنران بعدی مراسم بود که او هم به توضیحاتی درباره چگونگی پیدا شدن فیلم ها از آلبوم خانه کاخ گلستان و بازسازی آنها اشاره داشت و گفت: بازوی ناصرالدین شاه دوربین عکاسی بود و پسرش مظفرالدین شاه هم به شدت به دوربین اهمیت می داد اما نه به اندازه پدر و وقتی در سال ۱۹۰۰ میلادی، در پاریس دوربین سینما تگراف را می بیند، دستور می دهد که دوربین خریداری شود. وی درباره مستند «حلقه های گمشده» هم گفت: تصاویری که در این مستند به نمایش درآمد حاصل دومین مرمت و بازسازی در عصر دیجیتال است. در آن روزگار ( اوایل دهه ۶۰)، پدیده «طاغوت زدایی» وجود داشت و از ترس نابودی فیلم ها به بهانه طاغونی بودن، خانم دکتر ثقه الاسلامی نامه ای نوشتند که نهایتا به هاشمی رییس وقت سازمان صدا و سیما رسید. در آن سوال شده بود که آیا می توانید فیلم ها را از این پدیده طاغوت زدایی نجات بدهید؟ پاسخ این بود که یک نسخه برای ما بفرستید تا رایگان نگهداری کنیم. دکتر عدل با روشن بینی و درک بسیار بالا، این موضوع را فهمید و در راهش کوشش کرد. عدل زنده است و هیچ گاه نمرده و راهش ادامه دارد. دکتر انیسی، مدیر سابق مجموعه فرهنگی تاریخی کاخ گلستان هم با بیان اینکه امثال شهریارعدل زیاد نیستند در وصف این استاد، اضافه کرد: دکتر عدل در سه جنبه فعالیت کرد: اول، تاریخ و فرهنگ ایران که ناشی از تحصیلات ایشان است. دوم، حفاظت از میراث فرهنگی ایران که نشان از وطن پرستی او داشت و سوم، بحث تداوم موضوع ایران شناسی در جهان که در اوایل انقلاب بسیار مهم بود. ایشان به کاخ گلستان دلبستگی خاصی داشت. زمانی که من به کاخ گلستان آمدم، ماموریت داشتم تا مجموعه را برای بازدید عموم آماده کنم. جایی که سالها به روی مردم بسته بود و گنجینه های ارزشمند آن را کسی نمی دید، تنها با کمک عدل به آمادگی نمایش رسید. ایشان مسبب بازگرداندن سه تابلوی سرقتی از کاخ گلستان به ایران شدند که اوایل انقلاب در یک حراجی در خارج از کشور فروخته شده بود. او با طرح این سوال که چرا شهریار عدل در خارج از کشور شناخته شده تر است و ما به این موضوع اهمیت نمی دهیم؟ ادامه داد: حسد، کینه ورزی، بدخواهی و منفعت طلبی باعث شد در ایران به عدل اهمیت داده نشود و متاسفانه به ایشان انگ هایی مثل مزدبگیر اجنبی و جاسوسی زدند و مانع رشد ایشان در اینجا شدند. کسانی که به شهریار عدل و راه او علاقه دارند، باید در راه شهریار عدل شدن تلاش کنند. دکتر سمسار، از همکاران پروفسور عدل، ایشان را تنها کسی خواند که به همه جوانب فرهنگ ایران توجه داشت و افزود: او ایرانی را که از آسیای میانه تا میان دو رود گسترده شده بود، دوست داشت. او نمونه کامل همسونگری بود و در تاریخ، از باستان شناسی تا عکاسی و سینما تبحر داشت. در جهان فعلی پیدا کردن امثال شهریار عدل ها بسیار سخت است. کاخ گلستان برای شهریار عدل جایگاه ویژه ای داشت. در ادامه، کامران عدل، برادر دکتر شهریار در سخنان کوتاهی، از مسئولین میراث فرهنگی درخواست کرد تا به منزل و بنیاد شهریار عدل رسیدگی و در تبدیل کردن آن به موزه، همت کنند. علی دهباشی، مدیر مجله بخارا، سخنران بعدی بود که به قدردانی از تلاش های دکتر عدل پرداخت و گفت: اگر امروز نامی از فرهنگ ایرانی در جهان وجود دارد، از تلاش شهریار عدل و امثال اوست. او به گونه ای کار می کرد که انگار ۳۰۰ سال در ایران زندگی کرده بود و از اینجا شناخت داشت. عدل می دانست که هرگز نباید توقع قدردانی داشت و برای همین سریع و بی وقفه کار می کرد. حجم آثاری که او نوشت و منتشر نشد، بسیار شگفت انگیز است و بعد ها مشخص خواهد شد. دکتر مختاری از یاران و همراهان پروفسور عدل هم در این مراسم با اشاره به فرصت طلبی دکتر عدل، افزود: این خصوصیت مصداق بارز عدل بود و برای اعتلای نام ایران از آن استفاده می کرد. ایرانی که او تصور می کرد با ایرانی که ما داریم متفاوت بود. شناخت ایرانی که شهریار عدل، ایرج افشار، منوچهر ستوده و عنایت الله رضا داشتند، باعث راست قامتی ما می شود. عدل تا آخر ایستاده بود و این پایداری هاست که فرهنگ سازی می کند. باید در این راه مقاومت کرد. شهریار عدل دقت زیادی در حرف زدن داشت و در برداشت از نقشه ها بسیار دقیق بود که این یک شگفتی است. در تحقیقاتی که در مسجد جامع ساوه داشتیم، با سه دوربین مختلف از بنا عکاسی می کرد و بسیار دقیق به مطالعه معماری آن می پرداخت. عدل از معدود باستان شناسان معماری بود و این یک غفلت در باستان شناسی است. دقت شمارش و کاوش دقیق باستان شناسانه در معماری از ویژگی های شهریار عدل بود. سید محمد بهشتی، رییس اسبق سازمان میراث فرهنگی بود که به ماجرای انتقال پیکر و تدفین دکتر عدل، برای پاسخ به رسانه ها اشاره کرد و گفت: از همان ابتدای انتشار خبر درگذشت شهریار عدل، هر کسی، به خاطر علاقه و دوست داشتن او، تلاش می کرد تا کاری کند. ابتدا دکتر جلالی که نماینده ایران در یونسکو هستند، کار های لازم را برای انتقال پیکر دکتر عدل از فرانسه به ایران انجام داد. میخواستیم تدفین در کنار آرامگاه بایزید بسطامی باشد اما چون مجموعه برای ثبت جهانی در لیست انتظار بود و تحت نظارت قرار داشت، این کار فراهم نشد. تلاش کردیم در کنار بنای تاریخی برج طغرل در شهرری تدفین انجام شود اما در کل قانون این اجازه را به ما نمی داد. بنابراین فعلا پیکر شهریار عدل را به امانت در بهشت زهرا گذاشتیم تا مکان مناسب و در شان او را برای تدفین پیدا کنیم. مریم عدل، همسر دکتر عدل هم طی سخنان کوتاهی، از تلاش های مسئولان سازمان میراث فرهنگی و مجموعه کاخ گلستان قدردانی کرد. در پایان، دکتر مهرداد ملک زاده، استاد باستان شناسی به نمایندگی از دکتر علی موسوی، پیام وی را که از دانشگاه کالیفرنیا آمریکا، برای شهریار عدل فرستاده بود، قرائت کرد. در بخشی از این پیام آمده است: شهریار عدل پرتلاش و عاشق خدمت به ایران بود. دکتر عدل فردی نکونام بود و خوب زیست و برای من، بهترین درس از او این بود که هرگز برای مقام و شهرت کار نکنم. پخش گوشه هایی از سخنرانی پروفسور شهریار عدل در مراسم شب مونتابونه، از مجموعه شب های بخارا، پایان بخش مراسم بزرگداشت بود.

انتهای پیام

دیدگاه شما