جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

دکتر فرقانی درگفت و گو با جی پلاس : برای مصاحبه با هویدا، پیر شدم !

به مناسبت نود و ششمین سالروز تولد امیر عباس هویدا، صاحب بیشترین دوران نخست وزیری در تاریخ ایران، با دکتر محمد مهدی فرقانی گفت و گو کردیم. او از قبل از شروع به تحصیل از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۷۵ در روزنامه کیهان، در سمت های مختلف فعالیت می کرده و آخرین نفری بوده است که با هویدا، پیش از مرگ در زندان، مصاحبه کرده است.

کد خبر: ۴۵۳۲۵۰
دکتر فرقانی درگفت و گو با جی پلاس : برای مصاحبه با هویدا، پیر شدم !

فرقانی در گفت و گو با خبرنگار جی پلاس، تاکید کرد: علی رغم اینکه جوان بودم، ولی عملا برای این کار پیری کردم. یعنی انگار که در آن چند دقیقه یک تجربه ۳۰ساله به کمک من آمد که چه بکن و چه نکن. متن کامل این گفت و گو را در ادامه از دست ندهید. جناب آقای دکتر! روزهای ۱۲ و۲۲ بهمن کجا بودید؟ روز ۱۲ بهمن من سرپرست اکیپی بودم که برای گزارش سخنرانی امام(س) در بهشت زهرا(س) در آنجا مستقر بود و در واقع سخترانی امام(س) را گزارش می دادیم و چاپ سوم روزنامه را با این تیتر که «من توی دهن این دولت می زنم» منتشر کردیم. در واقع، گزارش بهشت زهرا(س) را من دادم و چندین تیم دیگر هم در فرودگاه و طول مسیر و در سطح شهر حضور داشتند و آن روز کیهان سه چاپ بیرون داد. چاپ اول ورود امام در فرودگاه مهرآباد و اولین سخنرانی ایشان در آنجا و مراسم استقبال، چاپ دوم، استقبال تاریخی و بی نظیر مردم در طول مسیر و در سطح شهر تا بهشت زهرا(س) و چاپ سوم هم سخنرانی مشهور امام(س) در بهشت زهرا(س) بود و روز ۲۲ بهمن هم در سطح شهر مشغول تهیه گزارش بودم. شما یک مصاحبه تاریخی با امیرعباس هویدا دارید. درحالی که تقریبا همه می دانستند شاید این آخرین مصاحبه رسمی هویدا باشد، چرا به شما که سن و تجربه تان از همه کمتر بود چنین ماموریت مهمی دادند تا با چنین شخصی مصاحبه کنید؟ نمی دانم چرا. واقعاً دلیلش را به من نگفتند و آنقدر این اتفاق به صورت لحظه ای افتاد که من اصلاً نپرسیدم که چرا من؟ نمی دانم و بعد از آن هم هیچ وقت آن را نپرسیدم. برای اینکه آدم نمی خواهد بگوید که چرا من. ولی حالا اینکه سردبیر چه حساب و کتابی با خودش کرده بود که بین ۱۰۰ نفر که عضو تحریریه کیهان بودند، مرا صدا زد، البته یک تیم دیگر هم همان موقع برای نصیری، رییس ساواک به جمشیدیه رفته بود و آنها فقط توانسته بودند، دو جمله صحبت کنند و فقط عکس گرفته و فرستاده بودند. علت اینکه برای من گل کرده بود این بود که علی رغم اینکه همه چیز ما را از ما گرفتند و حتی اجازه صحبت و گفت و گو را هم از ما گرفتند، ولی من یک چنین گزارشی را از این دیدار درآوردم و این از لحاظ روزنامه نگاری یک اتفاق مهمی بود و یک نمونه خاصی در نوع خودش بود که در طول عمر حرفه ای آدم معلوم نیست که امکان تجربه اش پیش بیاید. به هر حال، نه کسی به من گفت چرا و نه من به کسی گفتم چرا، ولی از این فرصتی که به دست آوردم بسیار خوشحال شدم. ولی آن لحظه بسیار استرس داشتم، گفتند برو مصاحبه کن و من چند روزی وقت دارم تا بروم مطالعه کنم و اطلاعات تاریخی، سیاسی و اجتماعی و اعداد و ارقام را جمع کنم و یک مصاحبه جانانه انجام بدهم. ولی به من گفتند که همین الآن و حتی دقیقه ای فرصت نداری. فقط عکاس روزنامه را بردار و با یک جیپ به زندان اوین بروید. من یک دفعه شوکه شدم که چطور بدون اعلام قبلی، بدون مطالعه و بدون اینکه فرصت داشته باشم طرحی برای این گفت و گو بریزم، باید بروم. ولی شما در کار حرفه ای نمی توانید شرط بگذارید که به من فرصت بدهید یا ... به هرحال بلافاصله رفتیم و می توانستیم فقط با عکس و دست خالی برگردیم. چون توجیه داشت ولی تفاوت ها و سر به زنگاه ها اینجا مشخص می شود که در این موقعیت ها آیا می توانید دستاوردی داشته باشید یا نه، و در این کار خداوند کمکم کرد. علی رغم اینکه جوان بودم، ولی عملا برای این کار پیری کردم. یعنی انگار که در آن چند دقیقه یک تجربه ۳۰ساله به کمک من آمد که چه بکن و چه نکن. رفتیم و اولش که اصلا اجازه نمی دادند که ما هویدا را ببینیم و گفتند که فقط می توانید عکاسی کنید. یعنی شما اینجا بنشینید تا عکاستان برود و عکس بگیرد و چاپ کنید. من گفتم که اگر می خواهید من زیر این عکس بنویسم که هویدا در زندان بود، باید ببینمش والا اگر می خواهید عکس خالی چاپ شود ایشان برود و عکس بگیرد. نترسیدید که این طور با یک شخص امنیتی صحبت کردید؟ چرا! ولی بالاخره دیگر چاره ای نبود. اگر من یک فرصت این چنینی را برای خودم ایجاد نمی کردم دیگر من باید دست از پا درازتر برمی گشتم و این از نظر خودم می توانست ناکامی تلقی شود. برای همین گفتم که شما که قلم و کاغذ و ضبط صوتم را گرفتید و من چیزی ندارم ولی این حافظه را که نمی توانستند از من بگیرند. ثبت ذهنی جمله ها، اظهارات و صحنه ها بعد از نوشتن، تنها چیزی بود که به کمک من آمدند. گفتند که به یک شرط اجازه می دهیم؛ که کلامی حرف نزنی، فقط شما بایستید تا عکاستان برود و عکس بگیرد. گفتم، سلام و علیک هم بکنم؟ دیگر سلام که نمی شود نکرد. گفتند که فقط سلام کنید. همه افراد هم لباس شخصی به تن داشتند. می خواهم بگویم که روند خودش هم کمک کرد. وقتی که هویدا، دو سال پیش من را در کنفرانس رامسر دیده بود، آن موقع من جوجه خبرنگار بودم که اصلا به حساب نمی آمدم. ما هم آن گوشه و کنار برای خودمان پرسه می زدیم که نکته ای برای گزارشمان پیدا کنیم و او بدون اینکه کلامی با من هم صحبت بشود، مرا آنجا دیده بود. ولی من او را ندیده بودم و در حاشیه بودم. ولی تا سلام کردم، به من گفت که خیلی چاق شدی. گفتم که ولی شما لاغر شدی. منظور اینکه از هر بهانه ای برای اینکه بنوانیم بالاخره، دو جمله هم شده، رد و بدل کنیم یا آنجایی که بهش گفتم کمی صحبت کنید که عکس ها حالت داشته باشد، برای این بود که بهانه ای برای حرف زدن پیش بیاید و از این حالت خشکی در بیایید. شما چگونه میان آن همه خبرنگار با سابقه و در آن کنفرانس مهم به رامسر رفتید و آیا شخص یا اشخاص بهائی، پیرامون هویدا دیدید؟ من برای کار خبری نرفته بودم. رفتم تا از حاشیه های کنفرانس، برای صفحه پنج کیهان گزارش تهیه کنم. نه، خیلی هم خاطرم نیست. مارک لباس اسپورت هویدا چه بود؟ (با خنده) دیگر پشت یقه اش را نتوانستم نگاه کنم و رویش هم که مارک نداشت! هر چه که از جزییات که قابل رویت و معنی دار بود من گفتم. حتی در مورد آن کتاب هم خدا از گناه من بگذرد!، با این که اسمش «پُلی بوی» بود، ولی به معنای مستحجنش نبود. یک کتاب جیبی بود به زبان فرانسه و رویش این کلمه را نوشته بود. فقط همین را تداعی بکند آوردم و اگر اسمش چیز دیگری بود شاید نمی آوردم. ولی کتاب بود. حالا محتوایش چه بود من نمی دانم. آقای دکتر! این یک کلمه «چشم!» هایی که گفتید، یعنی چه؟ این چشم ها در واقع یعنی «نه چشم!». یعنی نافرمانی. این تحلیل گفتمان باید بشود. یعنی معنای پنهان آن چیزی که ما داریم اینجا می گوییم. یعنی اصلا اطاعت نکردیم و دقیقا هم نافرمانی کردیم. یعنی یک جور اعتراض، یک جور بی احترامی یا حتی یک جور توهین به زبان محترمانه. این نکات هست که به نظر من این متن را متمایزش می کند و کارکردهایی خیلی خاص دارد. تنها سوال رسمی که شما از هویدا می کنید درباره تشکیل دادگاه های ملی است. چرا بین این همه سوال، این را پرسیدید؟ برای اینکه صحبت سر این بود که می خواهند آقای هویدا و مقامات دربار را در یک دادگاه ملی، محاکمه کنند و دادگاه که می گویی یعنی تمام آن ۱۳ سال نخست وزیری را محاکمه کردن. درحالی که اجازه گفت و گو نداری و وقت هم نداری این موضوع دادگاه را مطرح می کنی. یعنی عملا آن ۱۳ سال را محاکمه کردن و زیر سوال بردن. اتفاقا خیلی حساب شده این سوال مطرح شده است و این لزوم اجرای دادگاه ملی را هم می رساند. شما می خواستید خارج شوید وسایلتان را که تحویل گرفته بودند را تحویل دادند؟ بله! فقط عکس ها را گذاشتند خارج شود. بعد با این حال به شما گفتند که چیزی هم از صحبت هایتان ننویسید. از اینجا شاید بشود گفت که لباس شخصی ها ساواکی بودند، درسته؟ بله بله! گفتند که از اینجا دارید بیرون می روید، حق ندارید یک کلمه از این حرف هایی که آنجا رد و بدل شد منتشر کنید. ماهم گفتیم: چشم! وقتی که منتشر کردید، نترسیدید برایتان دردسر شود؟ دیگر دوره ای بود که اینها حداقل کاری بود که می شد برایش کرد و در ظاهر هم پیگیری هایی کرده بودند. فضایی که شما وارد زندان شدید چگونه بود؟ گفتم که ما وارد قسمت اداری زندان شدیم و هویدا آنجا بود و اصلا معلوم نبود که همان روز او را به آنجا آوردند یا بعد می برند. در هر حال، در اتاقی بود که خیلی راحت بود. وقتی که به ماموران گفت بگذارید حرف بزنیم و گفتند چشم، این چشم خیلی معنا دارد. یعنی اینکه در زندان هم از او حرف شنوی دارند و زندان در واقع پوشالی است. مدت زمان مصاحبه چقدر بود؟ حدود ۲۰ دقیقه. شما در یک مصاحبه دیگر گفتید که برای این ما را به مصاحبه فرستادند، چون مردم فکر می کردند که اینها خارج از کشور هستند و برای این به مردم اثبات کنیم که اینها در کشور هستند، درست است؟ این تحلیل من هست، و کسی به من به صراحت این را نگفت. چون برای نصیری هم، چنین جریان مشابهی پیش آمد، قطعا از بالا با روزنامه ها هماهنگ کرده بودند. منتها تفاوتش این بود که از روزنامه های دیگر هم به مصاحبه با نصیری رفته بودند ولی تنها کسی که به سراغ هویدا رفت من بودم که از کیهان رفتم و این آخرین مصاحبه هویدا تا آخر عمرش بود. * متن مصاحبه دکتر فرقانی با هویدا در روزنامه کیهان دی ماه ۱۳۵۷ به چاپ رسیده است و می توانید آن را در کتاب «گزارش نویسی؛ چشم عقاب روزنامه نگاری» نوشته محمدمهدی فرقانی از انتشارات اطلاعات چاپ شده در سال ۱۳۹۲ بخوانید.

انتهای پیام

دیدگاه شما