موضع گیری امام خمینی (س) در قبال کاپیتولاسیون نه تنها تبعید ایشان را در پی داشت بلکه ساواک را بر آن داشت برای سرد کردن آتش مبارزه مردم علیه رژیم، سید مصطفی خمینی را نیز پس از چندی به ترکیه تبعید کند. به گزارش خبرنگار جی پلاس، اعلامیه و نطق تاریخی امام خمینی (س) در محکومیت کاپیتولاسیون، خشم مقامات سیاسی و امنیتی رژیم شاه را به دنبال داشته و موجب دستگیری ایشان در نیمه شب سیزدهم آبان سال ۴۳ و تبعید به ترکیه شد. این موضوع سید مصطفی را بر آن داشت تا در همان ساعات اولیه روز سیزدهم راهی خانه علما و مراجع شود که این امر باعث دستگیری وی و راهی کردنش به ساواک قم شد. ساواک قم در نامهای به ریاست ساواک تهران نوشت: «چون نامبرده فوق پس از دستگیری پدرش (آیت الله خمینی) در صبح روز جاری با جمعآوری اشخاص و مراجعه به منزل آیات و تحریک بازاریان ایجاد تشنج می نمود لذا توسط مأمورین ساواک و شهربانی قم دستگیر و به همراه این نامه اعزام می گردد.». سید مصطفی را در زندان قزل قلعه تهران زندانی و روز چهاردهم آبان، شعبه هفت بازپرس دادستانی ارتش قرار بازداشت موقت وی را صادر کرد که اعتراض خود را اینچنین ابراز داشت: «بسمه تعالی. به اصل قرار و کیفیت بازداشت و به قرار بازداشتکننده شدیداً معترضم. سیدمصطفی خمینی». اما این شعبه بدون توجه به این اعتراض، در تاریخ ۲۳ آبان، قرار بازداشت را که به وسیله دادگاه عادی شماره یک اداره دادرسی ارتش مورد تأیید قرار گرفته بود، به ریاست ساواک اعلام کرد و این قرار باعث زندانی شدن وی به مدت ۵۷ روز در زندان قزل قلعه شد. رژیم پهلوی که می خواست از این طریق شکافی میان مبارزان و رهبری نهضت ایجاد کند، با درایت و هوشیاری سید مصطفی ناکام ماند و آن هنگام که امام از ترکیه فرزند خود را وکیل در امور معرفی کرد، آن شهید گرانقدر از زندان در نامه ای خطاب به شیخ شهاب الدین اشراقی وی را نماینده خود اعلام کرد و بدین صورت ارتباط معنوی رهبری نهضت با مردم پابرجا ماند. حاج آقا مصطفی که نگران حال پدر بود و می خواست از ایشان کسب تکلیف برای ادامه فعالیت ها داشته باشد، در طول مدت بازداشت، تنها درخواستش رفتن نزد ایشان بود. مقامات ساواک هم که فکر میکردند دور کردن وی از کانون نهضت، روند مبارزه را با اختلال جدی مواجه می کند با تبعیدش به ترکیه موافقت کرده و در ساعت شش بعدازظهر هشتم دی ماه از زندان آزاد و همزمان اداره دادرسی ارتش هم قرار بازداشتش را به قرار التزام عدم خروج از حوزه قضایی تهران تبدیل و طی نامهای به ساواک اعلام کرد. سید مصطفی به محض آزادی عازم قم شد و مردم با اطلاع از این موضوع به دیدارش شتافتند. وی در مشاوره با علما و آیات عظام، به دلیل اینکه این تبعید به مصلحت رژیم و دور کردن وی از کانون مبارزه بود، از سفر منصرف شد. از آنجایی که مأموران ساواک، تمام حرکات حاج آقا مصطفی را از لحظه آزادی زیر نظر داشتند و به جهت نزدیکی ماه مبارک نگران این موضوع بودند که تبلیغات وسیعی در آن ایام به نفع مبارزه و حضرت امام صورت گیرد، تمام تلاش خود را برای متقاعد کردن وی برای سفر انجام دادند ولی آن هنگام که به نتیجه ای نرسیدند در سیزدهم دی ماه یعنی تنها پس از پنج روز آزادی از زندان، دوباره او را دستگیر و به تهران انتقال دادند. او شب را در باشگاه نخستوزیری گذراند و و فردا عصر به استانبول و از آنجا به بورسا، نزد پدر منتقل شد. امام به محض دیدن او، پرسیدند: با پای خود آمدی یا شما را آوردند؟ و پاسخ شنیدند که مرا آورده اند. و امام فرمودند: اگر با پای خود آمده بودی، همین الآن شما را برمیگرداندم. دوری از وطن و گذراندن تمامی لحظات در محضر پدر و یار و همنشین او بودن، فصل نوینی در زندگی اش ایجاد کرد. چند ماهی از این تبعید گذشت که مسأله پرکردن خلأ وجودی امام (س) در کشور به وسیله سید مصطفی خمینی و حفظ ارتباط با مبارزان داخل مطرح شد و امام نیز با این کار موافق بودند و از آنجایی که رژیم نیز تحت فشارهای فزاینده افکار عمومی قرار داشت، به دنبال راه حلی برای این بحران بود؛ بنا بر این در ابتدا با پیش کشیدن شرایطی با این موضوع موافقت کرد. سید مصطفی نیز برای پیشبرد اهداف نهضت اسلامی و منویات رهبری آن، برای بازگشت به ایران با برخی از شرط ها کنار آمد. ساواک شرایط بسیار سخت تری را نسبت به شروط قبلی وضع کرد ولی دست آخر با مطالعه همه جانبه موافقت با بازگشت او به ایران و عواقبی که در پی داشت، از این مسأله منصرف و ورود وی را تحت هر شرایطی به کشور ممنوع اعلام کرد. منابع: مؤسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی مرکز اسناد انقلاب اسلامی پرتال امام خمینی (س) تاریخ ایرانی
نیم قرن گذشت
سید مصطفی خمینی به ترکیه تبعید شد
کد خبر:
۴۵۲۶۸۶