امام حسین(ع) سال ها نسبت به این قیام برنامهریزی کرده و منتظر فرصتی بود تا به این وظیفهاش عمل کند. لذا حضرت دو سال قبل از مرگ معاویه و روی کار آمدن یزید، در مِنا خطبهای را با کیفیتی خاص، ایراد کردند. این خطبه سه بخش داشت و هر سه بخش آن به یک معنا در ارتباط با بخشنامههای معاویه به کارگزارانش در سراسر قلمرو حکومت اسلامی بود. چه مساله ای اگر رعایت نشود، دین در جامعه از بین می رود؟ بخشی از این خطبه امام حسین(ع) راجع به مسألهای است که اگر این مسأله در هر اجتماع دارای آئین رعایت نشود، آن دین و آئین به طور کلّی از آن جامعه رخت برمیبندد و جامعه به یک جامعه بیدین تبدیل میشود. یعنی برای پایداری هر دینی در هر جامعهای، باید از این مسأله مراقبت شود. دقت کنید که در اینجا صحبت اسلام مطرح نیست؛ هر دینی در هر جامعهای باشد، اگر از این مسأله ای که امام حسین میفرماید، مراقبت نشود، دین از آن جامعه میرود و محو میشود. این یک بحث کلّی است که حضرت بیان میکند. حالا اگر ما بخواهیم این مساله را در قالب اصطلاحات اسلامی بیان کنیم، از آن به «امر به معروف و نهی از منکر» تعبیر میکنیم. آن قدر مراقبت از امر به معروف و نهی از منکر اهمیت دارد که حتی در روایات داریم کسانی که در جامعه نهی از منکر نکنند، افرادی بیدین هستند. روایت از پیغمبر اکرم است که فرمودند: «خداوند مؤمن ضعیفی را که دین ندارد، مبغوض میدارد!» ممکن است سؤال پیش بیاید که آیا ظاهر این حرف، تناقض نیست؟! چون اگر مؤمن است، باید دین داشته باشد و اگر دین ندارد، پس دیگر مؤمن نیست!؟ سؤال کردند: مؤمن ضعیفی که دین ندارد، کیست؟ فرمود: آن مؤمنی که چه بسا خودش مرتکب منکر نمیشود، مال مردم را نمیخورد، به کسی ظلم نمیکند، همه اینها را رعایت میکند، از نظر فردی هم مؤمن است، امّا به احکام اجتماعی اسلام که از اهمّ واجبات است، عمل نمیکند. لذا اینجا میفرماید: «لا دینَ لَه» او که میبیند افرادی دارند در جامعه مرتکب منکر میشوند و هیچ چیزی نمیگوید، لب از لب باز نمیکند، اصلاً دین ندارد! چرا تا این حد به امر به معروف در آیات و روایات سفارش شده است؟ حالا بحث این است که چه چیزی موجب شده است تا این حد روی امر به معروف و نهی از منکر، به خصوص نهی از منکر، در آیات و روایات سفارش شده است؟! در این حد که اگر نهی از منکر نکنید، اصلاً دین ندارید. جهتش در روایات ما هست که من به آن اشاره میکنم؛ اگر امر به معروف و نهی از منکر نشود، به تدریج احکام اسلامی مندرس و کهنه میشوند، از بین میروند و به دست فراموشی سپرده میشوند. شما بی تفاوت میشوید و هر کسی هر کاری که میخواهد، می کند و اینجا است که میبینید منکر تبدیل به معروف و معروف تبدیل به منکر میشود. اصلاً دین یعنی چه؟ آیا شما تا به حال فکر کردهاید که دین چیست؟ میگویند که دین مجموعهای از اعتقادات و اعمال است. در اصطلاح عرف، دین یکسری اعمال قلبی و قالبی است؛ در اصطلاح علمای اخلاق، اعمال جوانحی و جوارحی، یعنی کارهای درونی و بیرونی است. اعتقادات همان بُعد درونی و اعمال ما هم بُعد بیرونی دین است. ما که از درون همدیگر خبر نداریم که بدانیم درون دل و در اعتقاد دیگری چه خبر است؛ لذا نمیتوانیم بگوییم چه کسی حقیقتاً دین دارد یا ندارد. پس آنچه که مشخص کننده این است که فرد دین دارد یا دین ندارد، چیز دیگری است. انسان از کجا میفهمد که دیگری دیندار است یا نه؟ مثلاً تو از کجا میفهمی من دین دارم یا ندارم؟ آیا راهش غیر از این احکام عملی است؟ مثلاً اگر دیدی من نماز میخوانم، روزه میگیرم، دروغ نمیگویم، مال مردم را نمیخورم، ظلم نمیکنم و در یک کلام «به واجبات عمل میکنم و محرّمات را ترک میکنم»، میگویی که من آدم متدیّنی هستم. آن چیزی که مشخص کننده این است که انسان دین دارد یا ندارد، احکام عملی اسلام و عمل به احکام ظاهری است. اگر کسی به این احکام عمل نکرد، میگویند: «دین ندارد». این مطلب خیلی روشن است و اصلاً پیچیدگی ندارد. شیوه ای که امام حسین برای مقابله با معاویه و یزید برگزید ببینید امام حسین روی چه مطلبی دست گذاشته است! ببینید حضرت چگونه میخواهد با معاویه و یزید مقابله کند! آنها داشتند به تدریج فساد و منکرات را رواج میدادند، یعنی میخواستند به تدریج دین اسلام را از بین ببرند و امام حسین با آنها مقابله کرد. هدف آنها اسلام بود، خود امام حسین در باب حرکتش، در وصیت نامهاش که در مدینه به محمّد حنفیه برادرش نوشت و از آنجا به سمت مکّه حرکت کرد، فرمود: «من میخواهم امر به معروف و نهی از منکر کنم و نگذارم که دین از بین برود.» حضرت با چه چیزی میشود جلوی از بین رفتن دین را گرفت؟ با امر به معروف نهی از منکر. روایتی از امام باقر(ع) است که فرمودند: «راه و روش انبیا همین است. چون آنها میخواستند جامعه را دیندار کنند، امر به معروف و نهی از منکر میکردند.» منظور ما هم از دین فقط اسلام نیست، بلکه مطلق دین مورد نظر است. این یعنی اینکه حتی اگر یهودیت هم بخواهد در جامعهای باقی بماند، باید به دستورات حضرت موسی عمل شود. اگر نصرانیت بخواهد باقی بماند، مردم باید به دستورات حضرت عیسی عمل کنند. بحث ما مربوط به اسلام نیست. اگر این مسأله بود، دین میماند، امّا اگر این واجب الهی از بین رفت، دین هم از دست خواهد رفت. امام حسین هم میگوید من میخواهم دین اسلام را حفظ کنم. امام حسین از مردم خواست تا روحانیت دین را امر به معروف کنند امام حسین(ع) در ادامه این خطبه فرمود: «ای مردم از پند و موعظهای که خداوند به اولیا و دوستانش به صورت نکوهش از علمای یهود داده است، عبرت بگیرید، آنجا که میفرماید: چرا علمای دینی و احبار یهودیان از سخنان گناه آمیز و خوردن حرام نهی و جلوگیری نمیکنند و آنها که از بنی اسرائیل کافر شدند، مورد لعن و نفرین خدا قرار گرفتند، آنها یکدیگر را از اعمال زشتی که انجام میدادند، نهی نمیکردند و چه کار بدی را مرتکب میشدند.» یک بحث این است که نعوذ بالله منِ روحانی میبینم که در جامعه معصیت، فساد و گناه میشود، امّا سکوت میکنم و هیچ چیز نمیگویم، اینجا خدا شما را نکوهش میکند! میگوید: ای مردم مگر شما لال شده اید؟! چرا به این آقای روحانی تذکر نمیدهید که به وظیفه خود عمل کند؟! خدا مردم را مؤاخذه میکند که چرا به رهبران دینی خود نگفتید که وظیفه دینی خود را انجام دهند! وقتی من روحانی با دیدن گناه یک عده نهی از منکر نکنم، خودم معصیت کردهام؛ شما هم اگر مرا امر به معروف نکنید که به وظیفهام عمل کنم، گناه کردهاید. چون شما وظیفه دارید که من را از این گناه باز دارید؛ لذا باید به من بگویید که «نهی از منکر کن»! پس شما هم خلاف شرع میکنید. چون میبینید که من دارم خلاف شرع میکنم ولی چیزی به من نمیگویید. شما باید به من تذکر بدهید که وظیفه تو نهی از منکر است. امام حسین این مطلب را مطرح کرده است: ای مردم عبرت بگیرید! ناس یعنی همه شما. از آن پند و موعظهای که خداوند به اولیا و دوستانش به صورت نکوهش از احبار داده است، عبرت بگیرید! احبار کسانی بودند که در دین یهود یا نصاری رهبری مذهبی جامعه را داشتند. پند بگیرید از این مؤاخذه که چرا ربانیون و احبار یعنی علمای نصاری و یهود، گناهکاران را از «گفتارهای حرام» نهی نمی کردند؟ پس هم علما وظیفه مقابله با منکر را دارند و هم مردم موظّف هستند که علما را نسبت به انجام این وظیفه امر به معروف کنند. اگر مردم نقشی نداشتند و وظیفهای متوجه آنها نبود، عبرت گرفتن مردم از این آیه هیچ وجهی نداشت. حالا شما خیال کردهاید که «گفتار اثم» یک گناه شخصی است؟ مثلاً آیا دروغ و تهمت، گناهی شخصی هستند؟ آیا مثل شرب خمر هستند؟ این گناهان دودش به چشم همه جامعه میرود. سخنان امام حسین کمال ارتباط را با این قضیه دارد که آنهایی که در ردههای بالای جامعه قرار گرفتهاند، دارند به علی(ع) تهمت میزنند، احادیثی جعل میکنند، سبّ و لعن علی(ع) را رواج دادهاند، بعد هم بخشنامه کردهاند که از عثمان تعریف کنید. حضرت میگوید: ای مردم از این آیه عبرت بگیرید و از زعمای قوم خود بخواهید که جلوی این گفتارهای حرام را بگیرند! چرا روحانیان زمان امام حسین در برابر تحریف ها سکوت کرده و حرف معاویه را پذیرفتند؟ چرا مردم چیزی به آنها نگفتند که چرا سکوت کردید؟! امام حسین چراهایش را هم میگوید. علتش یکی از این دو چیز است: یا تطمیع یا تهدید. خدا از این جهت سکوت آنها را عیب میشمارد که آنها میدیدند ستمکاران پیش رویشان در جامعه ستم می کنند، منکر را در سطح جامعه میدیدند و از فسادهای علنی اطّلاع داشتند ولی اینها را نهی نمیکردند. به همین جهت خدا اینها را نکوهش کرد. دلیل سکوتشان هم همان بحث تطمیع است. اینها به جهت علاقه به مالی که از ستمکاران دریافت میکردند، سکوت میکردند. معاویه به چه کسانی بخشنامه داد؟ به تمام کسانی که سر کار بودند و به افرادی که مردم حرف آنها را گوش میدادند. به تعبیری معاویه به چهرههای مذهبی، امام جماعت ها و امام جمعه ها بخشنامه کرد. چرا اینها حرفهای او را گوش میدادند و هر چه او میخواست انجام می دادند؟ یک؛ برای اینکه این شخصیتهای مذهبی و دارای نفوذ در جامعه به مالی که از دستگاه معاویه دریافت میکردند، علاقه داشتند؛ همین باعث سکوتشان در برابر گفتارهای حرام آن موقع شد. دو؛ سکوتشان به خاطر ترسی بود که از آزار و تعقیب آنها به دل راه میدادند، چون معاویه تهدید کرده بود که هر کس فضایل ابوتراب، یعنی علی را بگوید، سرش را زیر آب کنید! لذا اینها هیچ اعتراضی نمیکرند. پس معاویه هم همان دو عامل و اهرمی را که نظام های فاسد شیطانی به عنوان ابزار برای خفقان جامعه از آن استفاده می کنند، به کار گرفته بود. امام حسین هر دو عامل را بیان میکند، سپس میفرماید: «این در حالی است که خدای متعال میگوید: از این بیدین ها که سر کار هستند، نترسید! بلکه از من بترسید! باز خداوند میفرماید: مؤمنان بر یکدیگر ولایت دارند و باید یکدیگر را امر به معروف و نهی از منکر کنند.» نگاه کنید امام حسین چه قدر مسایل را دقیق، ظریف و مستدل بیان می کند! وسط صحبتهایش آیات قرآن را مطرح میکند. مخاطبین امام جمع زیادی از صحابه و تابعین هستند. حضرت در این قسمت از خطبه به مردم خطاب میکند و میگوید درست است که نهی از منکر در این موارد خاص وظیفه افراد سرشناس است ولی شما هم وظیفه دارید که به ایشان تذکر داده و به آنها اعتراض کنید. نباید اینها به طمع مال معاویه، یا از ترس تهدید او وظیفه شرعیشان را کنار بگذارند و نهی از منکر نکنند و بعد همین موجب شود که اسلام از بین برود. در قاموس و لغتنامه حسین(ع هدف، دین است. او میگوید: باید همه چیزتان را بگذارید، برای اینکه این هدف بماند. امیرالمؤمنین علی(ع) هم در روایتی فرمود: «مال را فدای جان و جان را فدای دین کن!» نترس! از چه میترسی؟ اگر انسان بخواهد اینها را با مسایلی که در عاشورا پیش آمد تطبیق دهد، می بیند که واقعا حسین(ع) غوغا کرده است. منبع:خبرآنلاین انتهای پیام
درس های عاشورایی آیت الله آقا مجتبی تهرانی:روحانیون ساکت حرف معاویه را پذیرفته بودند
کد خبر:
۴۵۱۸۳۹