اعتماد با جعفر توفیقی نخستین گزینه که نام او با وزارت علوم و دانشگاه، در دولت یازدهم گره خورده به گفتوگو پرداخت.
به گزارش جی پلاس، او در آموزش عالی یک وزنه است. زیر و بم مسائل دانشگاهها را میداند و دغدغه توسعه و کیفیت آموزش عالی را دارد. از همان روزهای اول شروع به کار دولت یازدهم توفیقی مسوول کارگروهی شد که وظیفهاش بررسی مطالبات دانشگاهیان بود.
بیش از یک سال از زمانی که شما به عنوان رییس کارگروه آقای روحانی برای بررسی مطالبات دانشگاهیان انتخاب شدید تا به بررسی مطالبات در جامعه دانشگاهی بپردازید، میگذرد، فکر میکنید بعد از گذشت این مدت و در آستانه روز دانشجو با تغییر و تحولاتی که در وزارت علوم با آن روبهرو بودیم، تا چه اندازه این مطالبات برآورده شده است؟
نزدیک یک سال و نیم از تشکیل دولت جدید میگذرد. وزارت علوم در این مدت با فراز و نشیبهایی برای انتخاب وزیر روبهرو بود. طبیعتا این فراز و نشیبها روی سرعت پاسخگویی دولت یازدهم به مطالبات دانشگاهیان تاثیرگذار است. من تصورم این است که دانشگاهیان در مجموع استنباط مثبتی از عملکرد دولت یازدهم و وزارت علوم در این مدت دارند اما طبیعتا با فراز و نشیبهایی که در این مدت وجود داشته ممکن است از سرعت تغییراتی که مدنظر جامعه دانشگاهی بوده، راضی نباشند. اما استنباطم این است که همه کسانی که در این یک سال و نیم گذشته آمدند و سرپرستی وزارت علوم را برعهده گرفتند و مسوولیت داشتند، با وجود همه فراز و نشیبها تلاش کردند به مطالبات دانشگاهیان پاسخ دهند تا حدی هم این اتفاق افتاده است ولی هنوز هم زمان بیشتری لازم است تا این مطالبات کاملتر پاسخ داده شود. ضمن اینکه تجربه خود من این است که صرف انتخاب دکتر روحانی به عنوان رییسجمهور و سیاستهایی که ایشان اعلام کرد، دانشگاهیان را امیدوار کرد که در ادامه تحولات عملی به وقوع بپیوندد. بنابراین خلاصه اگر بخواهم بگویم دولت یازدهم در مسیر پاسخگویی به مطالبات دانشگاهیان است اما سرعت پاسخگویی
به دلیل فراز و نشیبهای وزارت علوم کند بوده است ولی با استقرار وزیر جدید علوم من فکر میکنم این مطالبات سریعتر پاسخ داده شود.
پتانسیل آقای فرهادی برای حرکت و عمل در جهت مطالبات دانشگاهیان و سیاستهای دولت یازدهم را در زمینه دانشگاه چطور ارزیابی میکنید؟
آقای دکتر فرهادی از نظر فردی، اجتماعی و سوابق مدیریتی بسیار پربار و با تجربه هستند. ایشان سابقه مدیریتی بسیار خوبی بعد از انقلاب دارند. همچنین تجربه وزارت علوم و وزارت بهداشت را دارند. هم در مسائل تخصصی و علمی شخصیت برجستهیی هستند، هم سابقه مدیریتی ایشان نشان میدهد فردی معتدل است که میتواند با تمامی گروهها فعالیت کند. با اطلاعی که از تجربیات ایشان دارم، بسیار خوشبین هستم و معتقدم ایشان ظرفیت این را دارد که به مطالبات دانشگاهیان پاسخ دهد.
آقای فرهادی چه ویژگیهایی داشت که سایر وزرای پیشنهادی نداشتند یا چه ویژگیهایی نداشت که دیگر گزینهها داشتند که توانستند بالاخره رای اعتماد را از مجلس نهم بگیرند؟
این سوالی است که نمایندگان مجلس پاسخ میدهند. تا جایی که بنده در جریان بودم در جلسه تودیع آقای دکتر نجفی و معارفه آقای دکترفرهادی، بهترین عبارت را آقای دکتر جهانگیری استفاده کردند که گفتند ایشان از جنس همان سرپرستان قبلی است و تاکید کردند برنامه آقای فرهادی ادامه سیاستهای دولت است. ویژگیهایی که آقای فرهادی دارند، سرپرستان قبلی نیز واجد آن بودند. چه از نظر توان مدیریتی و چه از نظر تعهد به ارزشهای نظام و برنامههای دولت. در نتیجه شاید این سوال بسیاری از دانشگاهیان باشد که چرا نامزدهایی که قبل از ایشان معرفی شدند، رای نیاوردند.
با توجه به سابقه مخالفتهای مجلس و یکسری گروههای تندرو و خواستههایی که در این زمینه دارند، به نظر شما وزیر علوم جدید در راستای حرکت در جهت مطالبات و اهداف دولت یازدهم در دانشگاهها با چالشی در ارتباط با مجلس روبهرو نخواهند بود؟
در شرایط فعلی ما چند سند مهم در وزارت علوم داریم؛ یکی برنامه پنجم توسعه است که هنوز در میانه راه اجراست. مسائل دیگری هم مانند نقشه جامع علمی کشور، سند دانشگاه اسلامی و سیاستهای کلی علم و فناوری که از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ شده است هم وجود دارد. قبلا هم گفتهام که استنباط من این است که اگر همه خود را متعهد به فعالیت در چارچوب اسناد بالادستی کنند، چه وزیر علوم که مسوول اجرای این اسناد است، چه مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی که این اسناد را تصویب کردهاند و بر اجرای آن نظارت میکنند، چالش خاصی در آینده نخواهیم داشت.
فکر میکنید در حال حاضر حساسیتهایی که پیش از انتخاب وزیر علوم در مورد دیگر گزینهها مطرح بود، برطرف شده است؟
برنامهها و فعالیت وزرا و سرپرستان قبلی وزارت علوم نیز منطبق بر همین برنامههای مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجلس بود. اما شما ملاحظه کردید که در جریان استیضاح دکتر فرجی دانا یا معرفی دکتر نیلی و دکتر دانش، هیچ صحبتی از برنامههای آنها نبود و بیشتر سوالاتی که از این افراد میشد، عمدتا سیاسی بود. در حالی که اگر صحبت از این میشد که نامزد معرفی شده چه برنامههایی دارد، متوجه میشدند که برنامههای همه آنها یکسان است. هم آقای فرجیدانا، هم آقای دانش و آقای نیلی برنامهیی به مجلس ارایه کردند که بر اساس اسنادی بود که مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب کرده است. برای همین در حوزه قوانین و مقررات تصور نمیکنم دکتر فرهادی در حال حاضر با چالش خاصی مواجه شوند. اگر مجلس از داخل همین برنامههایی که تصویب میکند از وزیر سوال کند و اگر سوالی که از وزیر میشود این باشد که آیا آن برنامهها اجرا شده یا خیر و در یک کلام ملاک قانون و برنامههای مصوب باشد و وزیر نیز خود را متعهد به اجرای برنامههای مصوب بداند، فکر نمیکنم چالشی به وجود بیاید.
منظور از چالش این است که مثلا مجلس و کمیسیون آموزش بخواهد نظارت یا انتظارات خاصی داشته باشد و دکتر فرهادی در دوراهی مطالبات دانشگاهیان در زمان انتخابات و نظارت مجلس و کمیسیون آموزش باشد.
چالش زمانی پیش میآید که هرکس بخواهد از حوزه اختیارات خود خارج شود. اگر میخواهیم بین دولت و مجلس چالشی وجود نداشته باشد، باید مبنای قضاوت را اسناد مصوب مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی بدانیم، وزیر خود را متعهد به اجرای همان اسناد بداند و مجلس هم در حیطه اختیارات خود عمل کند. چالش زمانی پیش میآِید که مسوولان اجرایی و مقننه بخواهند در امورات یکدیگر دخالت کنند. به نظر من باید ببینیم چه چیزهایی منشا چالش است و آنها را برطرف کنیم. همان طور که گفتم چالش زمانی است که بنده یا هرکس دیگری بخواهیم از حدود اختیارات خود خارج شویم، مجری برنامهها را اجرا نکند یا قوه مقننه بخواهد در کار اجرا دخالت کند. اگر کسی در حیطه وظایفی که قانون برایش تعیین کرده است عمل کند، مشکلی پیش نخواهد آمد.
پیشبینی شما از تغییر و تحولات وزارت علوم در آینده چیست؟ دکتر فرهادی از قبل از جلسه رای اعتماد گفتند که با تیم مدیریت جدید میآیند به نظرتان تغییر و تحولات گسترده خواهد بود؟
دقیق نمیتوانم بگویم. آقای دکتر فرهادی گفته بودند که هر وزیر میتواند تیم خود را داشته باشد. پیشبینی میکنم ایشان تغییراتی را در ستاد وزارت علوم در بعضی از معاونتها ایجاد کنند.
در این مدت وزارت علوم با حاشیههای زیادی همراه بود، بعد از شما سه گزینه دیگر هم آمدند اما ماندگار نشدند، شما بعد از سرپرستی نجفی و استیضاح فرجی دانا از وزارت علوم رفتید، جریان آمدن و رفتن خود شما به وزارت علوم چه بود؟
زمانی که بنده سرپرستی وزارت علوم را برعهده گرفتم تمام تلاشم این بود که برنامههایی که دکتر روحانی در دوران انتخابات ریاستجمهوری مطرح کرده بودند و دغدغههایی را که ایشان
نسبت به دانشگاه و نظام دانشگاهی به عنوان یک منتقد برخی سیاستهای دولت نهم و دهم در حوزه دانشگاه داشتند پیگیری و در واقع یک تغییر و تحولی در مدیریت دانشگاه ایجاد کنم. به همین منظور در مدت سه ماهی که سرپرست بودم موفق شدم بعضی از سیاستها را دنبال کنم. هرچند برخی کوتاهمدت بود و بخشی هم پایهگذاریاش برای سالهای آینده صورت گرفت. بعد هم که آقای دکتر فرجیدانا آمدند قرار شد به عنوان مشاور به ایشان کمک کنم. در آن زمان با توجه به آشنایی که با دکتر فرجیدانا داشتم این مسوولیت را پذیرفتم و در مدت ٩، ١٠ ماهی که به عنوان مشاور کار میکردم سعی کردم سیاستهای دولت یازدهم را ادامه بدهم.
البته آقای دکتر فرجی دانا هم متعهد بودند برنامههای آقای دکتر روحانی در حوزه دانشگاه را پیگیری کنند و با توجه به سابقهیی که ایشان در مدیریت دانشگاه تهران داشتند این سیاستها را دنبال کردند. لذا از این نظر هماهنگی کاملا برقرار بود. بنده هم توانستم کمک کنم.
بنابراین با رفتن دکتر فرجیدانا در مرداد ٩٣ و آمدن دکتر نجفی بنده جمع بندیام این بود که مسیر همان مسیری خواهد بود که بعد از خرداد ٩٢ در وزارت علوم پایهگذاری شده است. خوشبختانه در جریان استیضاح و چه قبل و چه بعد از آن رییسجمهور تاکید کردند سیاستهای وزارت علوم ادامه پیدا خواهد کرد و تغییری در آن سیاستها ایجاد نخواهد شد. ایشان بارها از سیاستهای اعمال شده چه در دوران سرپرستی من و چه در دوران فرجی دانا بارها حمایت کرده بودند.
آقای دکتر نجفی هم بعد از اینکه به وزارت علوم آمدند مجددا تاکید کردند این سیاستها را ادامه خواهند داد. هر چند در برخی روشها سلیقههای مختلفی داشته باشند، اما اعلام کردند سیاستهای اصلی همان سیاستهایی است که در یک سال گذشته اعمال شده است.
با توجه به جمیع این جهات بنده احساس کردم کار به خوبی دارد دنبال میشود. من هم برنامههای دیگری داشتم که عقب افتاده بود. لذا ترجیح دادم به برنامههای علمی خودم برسم. بنده در هر مسوولیت رسمی و غیر رسمی که باشم به وزارت علوم کمک خواهم کرد.
در حال حاضر کدام بخش از مطالبات دانشگاهیان در خرداد ٩٢ از نظر شما بیشتر مغفول مانده و اولویت دکتر فرهادی باید در کدام بخش باشد؟
در بخشهای مختلفی میشود این را مطرح کرد. در حوزه مسائل مدیریت دانشگاهها، هم قانون برنامه چهارم و هم قانون برنامه پنجم الزام میکرد که اختیارات هیات امنا افزایش پیدا کند و دانشگاهها با اختیارات و مصوبات هیات امنا اداره شوند و ما یک مدیریت غیرمتمرکز را در دانشگاهها تجربه کنیم. در هشت سال گذشته یک نظام مدیریت متمرکز حاکم شد. در برنامههای دکتر روحانی هم تمایل به افزایش اختیارات دانشگاهها بود. به خصوص اینکه این موضوع قانون برنامه پنجم بود که مصوبه همین مجلس است. بنابراین یکی از انتظارت دانشگاهیان این است که اختیارات دانشگاهها به آنها بازگردانده شود و اختیارات وزارت علوم به خود وزارت علوم بازگردانده شود تا بشود دانشگاه را با چالاکی و چابکی بهتری و با کیفیت بالاتری مدیریت کرد.
یک مساله هم بحث ساماندهی به کیفیت آموزش عالی بود. در دولت گذشته ما شاهد بودیم ظرفیتهای دانشجویی در بخش دولتی و غیر دولتی افزایش بیرویه پیدا کرده است و وزارت علوم هم در برنامههایش این را قرار داده است که ساماندهی کند اما به شکل مطلوبی محقق نشده است. اینها از جمله مسائلی است که باید دنبال شود.
راهکار شما برای افزایش سطح کیفی چیست؟
مهمترین راهکار این است که باید زیرساختهای آموزشی و پژوهشی دانشگاهها متناسب با جمعیت دانشجویی تقویت شود. جذب هیات علمی با کیفیت بالاتری صورت گیرد. اینها عوامل تاثیرگذار در کیفیت است. باید تناسبی بین توسعه کمی و منابع و زیرساختها مانند آزمایشگاهها، کارگاهها، کتابخانه و مجلات علمی برقرار شود. به خصوص در جذب هیات علمی که به دلیل افزایش شدید جمعیت دانشجویی هنوز متناسب نیست. به خصوص کیفیت هیات علمی نقش عمدهیی دارد. همکاریهای بینالمللی به خصوص میتواند در بهبود کیفیت و استانداردهای آموزش عالی بسیار تاثیرگذار باشد که ما توفیق چندانی در دولت گذشته در اینکه دانشگاههای داخل مراودات علمی داشته باشند و همکاریهای پژوهشی و پروژههای مشترک انجام دهند و مدرک مشترک صادر و هیات علمی مبادله کنند نداشتهایم. به نظر من ورود به فضای بینالمللی در عرصه علم و پژوهش فوقالعاده میتواند در افزایش کیفیت موثر باشد. به نظر من در کنار اینها یک فضای انگیزشی قوی در اعضای هیات علمی و دانشگاهها و امید به آینده بسیار موثر در کیفیت تحصیل است. الان شاهدیم بعضا نگرانیهایی که دانشجویان در مورد اشتغالشان در آینده دارند، بازخورد منفی
در کیفیت تحصیلشان دارد. ممکن است از انگیزه کافی استاد و دانشجو برای انجام وظایف علمی برخوردار نباشند. اگر فضای دانشگاهها، یک فضای انگیزشی مثبت باشد و امید به آینده تقویت شود و شور و نشاط به دانشگاهها برگردد بسیار موثر است.
این مطالباتی که مطرح کردید بیشتر مطالبات مدیریتی و اساتید دانشگاهها بود، در جهت پاسخگویی به مطالبات و خواستههای جامعه دانشجویی وزارت علوم دولت یازدهم چه وضعیتی دارد؟
یک بخشی از مطالبات هم، مطالبات دانشجویی بود. به نظر من دانشجوها انتظار داشتند تشکلهای دانشجویی شکل بیشتری به خودش بگیرد. تشکلهایی که تعطیل شده بود، بازگشایی شود و وزارت علوم با سرعت بیشتری مجوز تاسیس این تشکلهای دانشجویی را بدهد. بارها هم مسوولان وزارت علوم و هم مسوولان دولت اعلام کردهاند، خواهان حذف فضای امنیتی و حراستی از دانشگاهها هستند. جناب دکتر روحانی بارها این موضوع را در صحبتهایش اعلام کردهاند. به نظر من در این زمینه هم جا دارد بیشتر کار شود. تا اینکه دانشجویان آزادانهتر به فعالیت در تشکلها ادامه دهند و ما شاهد باشیم تشکلهای مختلفی با سلیقههای سیاسی مختلف در دانشگاهها هستند و آزادانه میتوانند فعالیت و ابراز عقیده کنند. این یک تصویر ایدهآلی بود که همه انتظارش را داشتند. تا حدی قدمهایی برداشته شده اما امیدوارم در ادامه با سرعت بیشتری مطالبات دانشگاهیان در این زمینه دنبال شود.
نفع آزادی تشکلهای دانشجویی و فرصت ابراز عقیده آزاد در فضای دانشگاهی برای مسوولان، دولت و فضای کشور از نظر شما چیست؟
اساسا اینکه دانشگاهها باید از یک محیط آزاد و باز برای ابراز عقیده، آزادی بیان و تضارب افکار برخوردار باشند در واقع جزو اسناد بالادستی نظام و مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی است هم در سند دانشگاه اسلامی و هم در نقشه جامع علمی کشور و اسناد مرتبط و حتی در سند کرسیهای آزاداندیشی میبینید که این موضوع تشویق و تایید شده است. مسوولان نظام این را به عنوان یک ارزش پذیرفته و در مهمترین اسناد کشور نیز منعکس کردهاند که دانشگاهها باید یک محیط آزاد و امنی برای ترویج گفتوگو، آزادی بیان و ابراز عقیده و تضارب آرا و افکار و تلاقی اندیشهها باشد. فقط بحث دولت نیست. این به نفع نظام است. تجربه نشان میدهد اگر چنین فضایی در دانشگاهها حاکم باشد، توسعه علمی در بستری از آزاد اندیشی و آزادی بیان و تضارب افکار و عقاید رشد پیدا میکند. دانشجوها در چنین فضایی است که استعدادهای خود را پرورش، توسعه و بروز میدهند. در همین فضاست که دانشگاهیان میتوانند با راستی و صداقت با یکدیگر برخورد و از افکار و عقاید یکدیگر استفاده کنند. در این فضا تفکر انتقادی رشد پیدا میکند. وجود فضایی امن و باز برای گفتوگو در راستای تضارب افکار و
اندیشهها مهمترین بستر برای توسعه علم و پرورش قابلیتها و استعدادهای دانشجویان است. همه اینها به نفع دولت است. نه فقط دولت به معنای قوه مجریه. بلکه منظور تمام نظام است. این فضا باعث میشود دانشجوها با امید و انگیزه بیشتر، برای اثربخشی اجتماعی آماده شوند. دانشجویان در این فضا کارآفرین، متفکر و منتقد تربیت میشوند. هدف این است که شهروندانی در دانشگاهها تربیت شوند که با بالاترین قابلیت و استعدادها و تعهد وارد جامعه شوند و به مردم خدمت کنند.
ما سابقه فضای آزاد در دانشگاه را داشتهایم. وجود گروههای تندرو باعث به تنش کشیدن این آزادیها در دانشگاهها برای نوعی مقابله با دولت نمیشود؟
همه باید به قانون احترام بگذارند. قانون تعیین کرده است که تشکلها در چه چارچوبی میتوانند فعالیت کنند. در همان آییننامهها مشخص شده که چه نهادهایی باید مجوز تاسیس و فعالیت تشکلها را صادر کنند. به نظر من در فضایی که همه به قانون متعهد هستند و از آن تمکین میکنند، تندروی و کندروی معنایی ندارد. تندروی زمانی معنا میدهد که ما بخواهیم از چارچوب قانون خارج شویم. تمام کسانی که این آییننامهها و قوانین مربوط به تاسیس و فعالیت تشکلها را تنظیم کردهاند، افراد باتجربه و معتقد به نظام بودهاند و قصد افراطیگری نداشتهاند. مجموعا فلسفه وجود این قوانین و مقررات این بوده که همه کسانی که در چارچوب قانون اساسی و ارزشهای نظام فعالیت میکنند، آییننامه و مقرراتی از پیش تعیین شده دارند. بنابراین اگر کسی بخواهد فراتر از این آییننامههایی که مربوط به تشکیل و فعالیت تشکلهاست، فعالیت و اقدامی کند در واقع به قانون بیاحترامی میکند. به نظرم مفهوم افراط این است که ما به قانون بیاحترامی کنیم. تا زمانی که قانون را رعایت میکنیم هرچیزی نظم خود را دارد و خبری از افراط و تفریط نخواهد بود.
امروز ١۶ آذر است، پیام ١۶ آذر از نظر شما برای دانشگاهیان چیست؟
دانشجویان ایرانی به سرنوشت و آینده سیاسی کشور خود علاقهمند هستند و مایلند به هر نحوی مشارکت داشته باشند و نقش مثبت ایفا کنند تا کشور ما واقعا به اهداف و آرمانهایی که ترسیم کرده است، برسد. این مساله حکایت از احساس مسوولیت و احساس تعهد به کشور و نظام توسط دانشجویان دارد. کسانی که همیشه پیشتاز و تحولآفرین در مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بودهاند. ١۶ آذر نمادی است از اینکه دانشجویان علاقه و انگیزه دارند که موثر باشند، نقش ایفا کنند و کشور را بتوانند در راه رسیدن به اهدافی که دارد یاری کنند. در این راه هم حاضرند هر هزینهیی را بپردازند و این نشاندهنده اوج علاقه و انگیزهیی است که به مردم کشورشان دارند. ١۶ آذر برای من این پیام را دارد که در عین حال که دانشجویان از چنین ظرفیت و استعدادی برخوردار هستند که اعتماد مردم را جلب کنند، در عین حال با بیشترین ظرفیت به فعالیتهای علمی خود میپردازند و تلاش میکنند که در عین داشتن احساس مسوولیت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی وظایف علمی خود را هم به بهترین نحو برای کشور انجام دهند. نمادی از این است که دانشجویان همیشه در صحنه، پیشگام تحولات و مورد اعتماد مردم هستند و در راه
خدمت به کشور خود هر زمان که لازم شده، هزینه پرداخت کردهاند.
منبع: تابناک