حدود دو هفته به سوم آذرماه و پایان مهلت تعیینشده برای رسیدن به توافق جامع، زمان باقی است؛ مدت زمان باقیمانده اندک از یک سو و برنده شدن حزب جمهوریخواه در انتخابات میان دورهای کنگره امریکا از سوی دیگر بر اهمیت نشست مسقط بیش از پیش افزوده است.
به گزارش جیپلاس، زمان زیادی به سوم آذرماه (۲۴ نوامبر) باقی نمانده است و ایران و گروه ۱+۵ (شامل روسیه، امریکا، چین، فرانسه، انگلیس و آلمان) مسقط پایتخت عمان را به عنوان محل جدید مذاکرههای خود برگزیدهاند. ایران و شش قدرت جهان تلاش دارند در این مدت باقیمانده موضوع هستهای را که بیش از ۱۰ سال حل نشده است، حل و فصل کنند. به منظور نایل شدن به این هدف، روزهای یکشنبه و دوشنبه (۱۸ و ۱۹ آبان) نشست سه جانبهای میان «محمدجواد ظریف»، «جان کری» و «کاترین اشتون» وزرای خارجه ایران، امریکا و هماهنگکننده مذاکرات هستهای با ایران در گروه ۱+۵ در مسقط برگزار میشود و این شهر سه شنبه ۲۰ آبانماه نیز پذیرای نهمین نشست رسمی وزیران امور خارجه همه کشورهای گروه ۱+۵ و ایران خواهد بود. «توافق ژنو» یا همان «طرح اقدام مشترک» از سوم آذر ماه پارسال میان ایران و قدرتهای بزرگ شکل گرفت و از ۳۰ دی ماه نیز به اجرا درآمد. نشست مسقط و اهمیت آن همان طور که اشاره شد مسقط درست زمانی برای این دور از گفتوگوها انتخاب شد که دو هفته بیشتر به پایان فرجه دوم باقی نمانده است. اینکه چرا در برهه حساس کنونی، عمان به عنوان میزبان
گفتوگوها انتخاب شده است جای بحث و بررسی دارد. حسن بهشتیپور، تحلیلگر مسائل بینالمللی در یادداشتی با عنوان «عمان پل توافق هستهای؟» در روزنامه «ایران» چهارشنبه گذشته (۱۴ آبانماه) به نقش و جایگاه ویژه کشور عمان اشاره کرد. وی در این باره نوشت: عمان به عنوان یک کشور بیطرف منطقهای در سالهای گذشته به شروع مذاکرههای مستقیم بین ایران و امریکا کمک بسیاری کرده است. مذاکرههایی که در دولت دهم شروع شد و در دولت یازدهم نیز پس از سفر سلطان قابوس به تهران و با کسب اجازه مسئولان سیاست خارجی کشورمان از رهبر معظم انقلاب به مذاکرههای مستقیم میان معاونان وزارت امور خارجه ایران و امریکا در عمان منجر شد. این همه در حالی بود که عمان با فشارها و مخالفتهای برخی از کشورهای منطقه مواجه بود. اما از آنجا که این کشور هم مورد اعتماد امریکا بود و هم مورد قبول طرف ایرانی قرار داشت توانست این مذاکرهها را به نتیجه برساند و سبب برگزاری مذاکرهها و توافقنامه ژنو شود. مدیر پیشین شبکه العالم در ادامه یادداشت خود افزود: به نظر میرسد ایران و امریکا به دلیل سوابق مثبت مسقط در روند گفتوگوهای دوجانبه و همچنین کمک به ازسرگیری مذاکرههای
هستهای ترجیح دادهاند یک دور از گفتوگوها در عمان برگزار شود؛ اقدامی که نشاندهنده قدردانی از تلاش صادقانه عمانیها با هدف فراهم آوردن فضای مناسب برای مذاکره و قدردانی با وجود فشارها و مخالفتهای موجود است زیرا حتی اگر این دور از مذاکرهها به توافق کلی منتهی شود، باز هم مذاکره درباره جزئیات و برداشتن پرانتزها به گفتوگوهای وین موکول خواهد شد. علی خرم، تحلیلگر مسائل بینالمللی و نماینده پیشین ایران در مقر اروپایی سازمان ملل متحد نیز در پاسخ به چرایی انتخاب عمان برای این دور از گفتوگوها و همچنین پیامدهای این نشست گفت: در این ارتباط میتوان به چند نکته اشاره کرد. اول اینکه پیشتر نیز استانبول، آلمآتی و... بدین منظور انتخاب شده بودند و این انتخاب خیلی شگفتانگیز و جدید نیست. دوم اینکه مسقط اولین شهری بود که مقامهای ایران و امریکا در زمان دولت احمدینژاد در آن درباره موضوع هستهای به بحث و گفتوگو نشستند. پس مسقط پیشینهای تاریخی در ارتباط با این گفتوگوها دارد. سوم اینکه مسقط به لحاظ دارا بودن روابط خوب با امریکا و ایران همیشه نقش میانجی را ایفا کرده است. چهارم اینکه ایران و عمان برای یکدیگر ارزش و احترام
زیادی قائلند. ایران و عمان دو کشور در دو طرف تنگه هرمز هستند و از آبراهی حفاظت میکنند که روزانه ۶۰ درصد از نفت غرب از این آبراه میگذرد. پس هر گونه سرمایهگذاری ایران بر روی عمان میتواند مثبت و نتیجهبخش تلقی شود. در کنار اهمیت میزبانی مسقط و همچنین زمان بسیار اندک باقیمانده تا پایان زمان تعیین شده، موضوع دیگری نیز وجود دارد که این نشست میتواند به شدت از آن تأثیر پذیرد و آن انتخابات میان دورهای کنگره ی امریکاست که هفته گذشته با پیروزی جمهوریخواهان پایان یافت. انتخابات امریکا و تأثیر آن بر گفتوگوهای پیش رو تا پیش از هفته گذشته، باوجود اینکه حزب جمهوریخواه بیشتر صندلیهای مجلس نمایندگان امریکا را در اختیار خود داشت اما حزب دموکرات اکثریت مجلس سنا را تشکیل میداد. انتخابات میان دورهای هفته گذشته کنگره بر این توازن پایان داد. حزب جمهوریخواه اکثریت هر دو مجلس را از آن خود کرد و راه را برای سیاستگذاریهای دموکراتها که دولت کنونی این کشور را در اختیار دارند دشوار کرد. اینکه آیا انتخابات هفته گذشته در امریکا، روند رو به جلوی مذاکرهها را با چالش مواجه خواهد کرد یا خیر، مورد بحث و بررسی
مختلفی از سوی صاحبنظران در این عرصه قرار گرفته است. بهشتی پور طی یادداشت خود در روزنامه ایران، دشوار شدن کار اوباما در این مسیر را انکار نکرد ولی این موضوع (انتخابات امریکا و پیروزی جمهوریخواهان) را کمتر از آن دانست که روند گفتوگوها را با مشکل مواجه کند. او نوشت: نتیجه انتخابات هر چه باشد به دلیل همکاری ایران و تأیید این همکاریها به وسیله آژانس بینالمللی انرژی اتمی، فضای مثبتی ایجاد شده است که از تأثیر کارشکنی لابی اسرائیل در کنگره امریکا میکاهد. این کارشناس مسائل بینالمللی تأکید کرد که رئیس جمهوری امریکا میتواند بر اساس اراده و اختیارهای خود با تمدید مهلت توافق، زمان لازم برای متقاعد شدن کنگره و تصویب توافق جامع احتمالی را فراهم کند. خرم نیز به واکاوی رویکردهای متفاوت دو حزب اصلی امریکا یعنی دموکرات و جمهوریخواه پرداخت و گفت: تجربه نشان داده است که حزب جمهوریخواه به دنبال حل و فصل موضوع هستهای از راه دیپلماتیک نبوده است و نیست. این حزب به دنبال آن است که با اهرمهای فشار از جمله تهدید نظامی، ایران را متوقف کند. از این رو بود که این حزب در دوره بوش موفق نشد رمز پرونده هستهی ایران را باز کند. این
کارشناس مسائل بین المللی ادامه داد: جمهوریخواهان به دنبال یافتن راهها و روشهای مسالمت آمیز نیستند. در حالی که اوباما از همان روزهای اول رئیس جمهوری خود بیان داشت که با استفاده از راههای مسالمت آمیز و دیپلماتیک باید این مسائل حل و فصل شوند. این رویکرد مورد استقبال ایران نیز واقع شد و تاکنون نیز پیشرفت قابل ملاحظهای حاصل شده است. این استاد دانشگاه در ادامه، پیروزی جمهوریخواهان در انتخابات امریکا را باعث جدیتر شدن گفتوگوها دانست و افزود: ایران به این امر توجه دارد که اگر حزب جمهوریخواه در امریکا قدرت را به دست بگیرد روابط به شکل دوره بوش بر میگردد. از سوی دیگر، اوباما هم از موضع حزب جمهوریخواه به خوبی آگاه است و تمایل دارد قبل از اینکه دیر شود، این موضوع را به نتیجه برساند و پرونده به دست آنها نیفتد. پس این تمایل از سوی دو طرف (ایران و امریکا) وجود دارد که قبل از ورود جمهوریخواهان به این پرونده، آن را حل و فصل کنند. خرم هر چند که پیروزی جمهوریخواهان را موجب شتاببخشی دانست اما از این اتفاق تنها به عنوان «تلنگر» یاد کرد و اظهار داشت: اما این مسائل نمیتواند باعث شود تا یکی از دو طرف برای رسیدن به توافق
جامع، منافع خود را نادیده بگیرد. پیروزی جمهوریخواهان در به دست گرفتن کنگره تنها میتواند دو طرف را در رسیدن به توافق نهایی مصممتر کند ولی ایران بر اساس شرایط و منافع ملی خود عمل میکند حال آنکه امریکا نیز به منافع خود نظر دارد. پیروزی حزب جمهوریخواه در انتخابات میان دورهای کنگره تنها نقش تلنگر را دارد تا دو طرف با ارادهای قویتر این مذاکرهها را به جلو ببرند. در حالی تحلیلگران و رسانههای داخلی بر این امر اتفاق نظر دارند و آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهند که رسانههای غربی نیز فرصت باقیمانده را یک فرصت طلایی برای اوباما قلمداد میکنند که باید به سرعت کار ناتمام خود را تمام کند. به تازگی رسانههای تصویری «فرانس ۲۴» و «یورو نیوز» نیز گزارش دادند که با تسلط جمهوریخواهان بر هر دو مجلس سنا و نمایندگان، اکنون کار دولت باراک اوباما برای پیشبرد اهدافش در دو سال بعد دشوارتر خواهد شد. به گزارش این رسانهها، ناظران سیاسی در پاسخ به این پرسش که پیروزی جمهوریخواهان در انتخابات میان دورهای امریکا چه تأثیری بر روند گفتوگوهای هستهای با ایران خواهد داشت، عنوان کردهاند که اوباما تا زمان فعالیت نمایندگان جدید که
دو ماه دیگر خواهد بود، فرصت طلایی در اختیار دارد تا توافق نهایی و بلندمدت را با ایران امضا کند. مذاکرههای آتی و سناریوهای پیش رو در نگاه به آینده گفتوگوها سه سناریو مطرح است که هر یک از این سناریوها، پیامدهای خاص خود را به همراه خواهد داشت. - سناریوی نخست؛ شکلگیری توافق نهایی در موعد مقرر بر اساس این سناریو، توافق نهایی در زمان تعیین شده -یعنی سوم آذرماه- شکل خواهد گرفت. در این سناریو پیامدهای مثبت و مهمی برای هر دو طرف متصور است. در این ارتباط اوایل مهر ماه امسال وبسایت «ایران پرایمر» وابسته به مؤسسه صلح امریکا در گزارشی به ارزیابی پیامدهای منطقهای این توافق (در صورت شکلگیری) و همچنین پیامدهای حاصل از شکست آن پرداخت. این مؤسسه گزارشی را منتشر کرد که بر اساس آن ۳۱ نفر از مقامهای برجسته امنیتی، نظامی و سیاست خارجی امریکا از توافق هستهای حمایت کرده بودند. از چهرههای مشهور حامی توافق میتوان به «رایان کراکر، زبیگنیو برژینسکی، ریچارد مورفی، استفن چنی، جوزف نای، گری سیک و جان لیمبرت» اشاره کرد. از گزارش ایران پرایمر میتوان این نکته را دریافت که توافق هستهای سبب افزایش قدرت و اهرم فشار
امریکا در خاورمیانه خواهد شد و شکست آن بیشتر به زیان امریکاست. طرف غربی به این نکته واقف است که توافق نهایی برای آنها از اهمیت بالایی برخوردار است. از این رو بود که روز جمعه «مارتین شفر» سخنگوی وزارت امور خارجه آلمان با اشاره به افزایش ۳۳ درصدی تجارت اقتصادی آلمان با ایران در یک سال گذشته، اظهار داشت: ما در مرحله بسیار تعیینکنندهای قرار داریم و در صورت به نتیجه رسیدن مذاکرهها تا ۲۴ نوامبر بیش از این شاهد گسترش روابط اقتصادی و تجاری با ایران خواهیم بود. «داوود هرمیداس باوند» استاد حقوق و روابط بین الملل نیز تأکید کرد که امروزه اروپاییها از نظر اقتصادی، مالی و تجاری در شرایط مطلوبی به سر نمیبرند. آنها به شدت تمایل دارند که هر چه زودتر زمینه برای سرمایهگذاری در ایران فراهم شود و همچنین میزان مبادلههای اتحادیه اروپا با کشور ما افزایش یابد. در نهایت همان طور که اشاره شد سرنوشت توافق هستهای با سرنوشت انتخابات ریاست جمهوری امریکا نیز گره خورده است. به باور بسیاری از ناظران، هر چند که هفته گذشته جمهوریخواهان اکثریت مجلس سنا و نمایندگان را به خود اختصاص دادند اما پیروزی اوباما در حل و فصل موضوع هستهای با
ایران میتواند امیدها را برای انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۶ این کشور افزایش دهد. ـ سناریوی دوم؛ نافرجام ماندن گفتوگوها هر چند با توجه به روند رو به جلوی مذاکرهها، نافرجام ماندن این گفتوگوها دور از ذهن مینماید اما برخی معتقدند با فرض شکست آن پیامدهای ناگواری نصیب هر دو طرف خواهد شد. اوباما از همان روز اول توافق، مورد هجمه مخالفان داخلی و خارجی قرار گرفت و در صورت وقوع این سناریو، شاهد موجسواری نیروهای تندرو در آن کشور خواهیم بود و البته در ایران نیز چنین وضعیتی حاکم خواهد شد. اما اگر این سناریو به وقوع بپیوندد مقصر کیست؟ چندی پیش «پیتر جنکینز» دیپلمات بازنشسته وزارت امور خارجه انگلیس در وبسایت «لوب لاگ» (وبسایتی که در آن کارشناسان و تحلیلگران مختلف به بررسی مسائل سیاست خارجه امریکا میپردازند) به بررسی این موضوع که در صورت شکست مذاکرهها چه کسی مقصر است، پرداخت. جنکینز در این باره اظهار داشت: اگر این مذاکرهها شکست بخورد، به خاطر تمایل نداشتن ایران به ارائه تضمینهایی در ارتباط با فعالیتهای صلحآمیز خود نیست بلکه به دلیل تلاش ایالات متحده برای تحمیل تفسیر افراطی از تضمینهای صلح آمیز بودن برنامه هستهای
ایران است. او که پیشتر نماینده انگلیس در آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز بوده است، فعالیتهای هستهای صلح آمیز ایران را تأیید کرد و در این ارتباط افزود: آژانس بینالمللی انرژی اتمی هیچ گونه مدرکی دال بر نقض وظایف ایران براساس «ان.پی.تی» و «پادمان» پیدا نکرده است. پس طبیعی است که حاصل نشدن توافق باعث میشود که برنامه هستهای ایران به حالت قبل باز گردد. ـ سناریوی سوم؛ تمدید گفتوگوها هرچند که امیدواری نسبت به توافق نهایی در موعد مقرر، بسیار بالاست اما برخی نیز احتمال تمدید گفتوگوها را دور نمیدانند. به باور ناظران اگر چنین سناریویی شکل بگیرد دو طرف با همان تلاش قبلی به حل و فصل اختلافهای باقیمانده اقدام خواهند کرد. اما در این مدت شرایط برای هر دو طرف دشوارتر از قبل خواهد شد چرا که مخالفان از هر فرصتی برای به شکست کشاندن مذاکرهها استفاده خواهند کرد و دگرگونیهای پارلمانی که هفته گذشته اتفاق افتاد، در چند ماه آینده اوباما را بیشتر از قبل زیر فشار قرار خواهد داد. تحلیل و پیش بینی همین سناریوها از جانب کارشناسان غربی است که باعث شده مقامهای این کشور بیش از پیش بر حل و فصل این موضوع تا سوم آذر ماه تأکید کنند.
به همین دلیل بود که چند روز پیش «جن ساکی» سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا در جمع خبرنگاران گفت: ما از ابتدای آغاز گفتوگوها با ایران و حتی پیش از آن اعلام کردهایم که نتیجهگیری از این مذاکرهها کار چندان آسانی نخواهد بود، اما امروز این مذاکرهها به چنان نقطه مهمی رسیده است که به اعتقاد ما میتوانیم تا موعد تعیین شده در ۲۴ نوامبر - سوم آذر - نتیجه خاصی را برای آن پیشبینی کنیم. البته با توجه به برخی از اختلافهای موجود، این خوشبینی در میان مقامها و تحلیلگران کشور ما نیز وجود دارد. در این ارتباط نماینده پیشین ایران در ژنو گفت: حل این موضوع به ایران و امریکا بر میگردد. این دو کشور طرحهای یکدیگر را شنیدهاند و در حال بررسی و تصمیمگیری هستند و سوم آذرماه نتیجه تصمیمهای خود را به اطلاع یکدیگر میرسانند. پس هنوز زود است که راجع به نتیجه گفتوگوها با قطعیت سخن گفت اما با توجه به شرایط من فکر میکنم که کمی بیش از ۵۰ درصد احتمال رسیدن به توافق نهایی تا سوم آذر وجود دارد. در مجموع، تکرار گزارشهای مثبت آژانس از آذرماه سال گذشته تاکنون مبنی بر همکاریهای سازنده ایران، مؤید این است که تهران پایبندی خود را در اجرای
تعهداتش به توافق ژنو به اثبات رسانده است و اکنون نوبت غرب و بخصوص امریکاست تا بر اساس اصل «اقدام متقابل» حُسن نیت خود را نشان دهد. منبع: ایرنا انتهای پیام