جی پلاس: با مشاهده و بررسی ورودیهای کارشناسی ارشد در رشتههای مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی، پدیدۀ تغییر رشته کاملاً جلب توجه میکند. گاهی بیش از ۷۰ درصد ورودیهای رشتههای مذکور را افرادی با کارشناسی غیر مرتبط پر میکنند. در برخی از سالهای کنکور کارشناسی ارشد، همه نفرات برگزیدۀ رشتههایی مانند علوم اجتماعی را افرادی از رشتههای دیگر و به ویژه رشتههای فنی و مهندسی اشغال میکنند. جالب آنکه تا به حال آمار رسمی از تغییر رشته در دورۀ کارشناسی یا کنکور کارشناسی ارشد منتشر نشده است. با اینکه سازمان سنجش این آمار را در اختیار دارد و به راحتی قابل انتشار است اما اقدام به انتشار آن نکرده است. شاید دلیل آن، هجم قابل توجه افراد تغییر رشتهای در دانشگاه است. برخی از آمارهای غیر رسمی از افزایش هفت برابری تغییر رشته دانش آموختگان مهندسی و علوم پایه به علوم انسانی از سال ۸۲ تا ۹۲ حکایت دارد. به بیان سادهتر اینکه در این بازه ۱۰ ساله، میزان اشتیاق دانشجویان فنی به تحصیل در رشتههای علوم انسانی افزایش پیدا کرده که در این بین، انتقال به رشتههای مدیریت و اقتصاد ـ با گرایشهای مختلف این دو رشته ـ سیر صعودی داشته است.با این وجود و با توجه به اطلاعات محدود در این حوزه، سعی میکنیم به برخی پرسش های مطرح در این حوزه بپردازیم و با تحقیقات میدانی به عمل آمده، به پاسخهای دانشجویان به این معضل نزدیک شویم. تغییر رشته؛ انتخابی دیر برای جبران انتخاب نکردن اولین بحث در این رابطه مربوط به انتخاب رشته در دورۀ ورود به دانشگاه است. رابطه عدم انتخاب در کنکور سراسری و تغییر رشته در کنکور کارشناسی ارشد چندان دور از ذهن نیست. با نگاهی ساده به فرآیند برگزاری و انتخاب رشته در کنکور سراسری به راحتی میتوان به عوامل ریشهای این پدیده نزدیک شد. بارها دانشجویان تغییر رشتهای اظهار کردند که انتخاب رشته کارشناسی آنها از سر اجبار یا بیاطلاعی بوده است که نتیجۀ آن بیعلاقگی در دوره کارشناسی و مشکلات متعدد بعد از آن بوده است. پس باید به کنکور کارشناسی برگشت. پرسش اصلی آن است که چرا بین رتبههای کنکور سراسری و انتخاب رشته دانش آموزان، رابطه همبستگی بسیار زیادی برقرار است به طوری که مؤسسات مشاورۀ کنکور از همین رابطه به سودهای فراوان میرسند. به عبارت دیگر آنها بر اساس جدول های سالهای قبل کنکور سراسری، توان تشخیص رشته و حتی دانشگاه مورد نظر شما را دارند. ای کاش این پدیده فقط در رتبههای ضعیف دانشگاه قابل پیگیری بود. متأسفانه رتبههای خوب و بالای کنکور نیز چندان تن به انتخاب رشته نمیدهند و بر اساس رتبه کنکور سراسری، رشته و حتی دانشگاه خود را انتخاب یا بهتر بگوییم تعیین میکنند. شاید برخی از آنان برای رسیدن به رشته مورد نظر سالها تلاش کردهاند و معطوف به آن خود را در این راه قرار دادهاند؛ اما به واقع چند درصد آنان این انتخاب را آگاهانه و با اطلاع کامل و از پیش انجام میدهند؟ چرا دانشگاههای کشور محیطی برای تغییر رشته به وجود میآورد؟ پرسش دیگری که قابل بحث و بررسی است، این است که چرا در دانشگاه تصمیمهای سرنوشت ساز گرفته میشود. مثلاً متعدد با دانشجویان خوب مهندسی مواجه هستیم که در همان سالهای ابتدایی ورود به دانشگاه رشتۀ خود را تغییر میدهند و به رشتهای مانند فلسفه یا جامعه شناسی روی میآورند. کسانی که تا سال قبل زیر نظر خانواده، اقدام به انتخاب رشتهای با آینده روشن میکردند، امروز تصمیم به تغییر ناگهانی رشته خود بدون در نظر گرفتن آینده آن میکنند. در این دوران حضور کوتاه در دانشگاه، برای آنان چه اتفاقی افتاده است که ناگهان به گرفتن چنین تصمیم های سرنوشت ساز و پردردسری جرأت میکنند. این تصمیم را باید به فضای دانشگاه نسبت داد. آزادی نسبی فضای دانشگاه مسئولیت زندگی افراد را متوجه خودشان میکند. البته در سالهای اخیر میل شدید برای از بین بردن اینگونه احساسها در جریان است. گویی فرآیند بلوغ فکری افراد نباید حتی در سنین نزدیک به بیست و اندی سال اتفاق بیفتد. در حالیکه در سالهای نه چندان دور، افراد جامعۀ ما قادر به تصمیم گیری برای خود در سنین نوجوانی بودهاند، اما امروز به سختی در سنین جوانی قادر به تصمیم گیریهای شخصی هستند. متأسفانه فضای بسته و رقابتی مدارس (عموماً نیز مدارس غیرانتفاعی) مانع از رشد فکری دانشآموزان میشود. دانشگاه برای دانش آموزان سابق، تبدیل به محلی برای بروز خود به صورت مستقل و به عنوان دانشجو است و جای تأسف دارد که این ابراز وجودها گاهی مخرب هستند اما بیشتر در کارهای سادهای مانند نرفتن سر کلاس، خود را بروز میدهند. چرا تغییر رشته به رشتههای مدیریت و اقتصاد روبه افزایش است؟ معمولاً یکی از مهمترین عوامل انتخاب رشته، آینده شغلی و میزان درآمدی است که میتوان به آن رشته نسبت داد. آیا رشته شما به اصطلاح آینده خوبی دارد و از پس مخارج آینده شما بر میآید؟ پرسش مذکور پرسشی است که با آن بسیاری از جوانان ما از خیر علاقه خود گذشته اند و به سمت بازار کشیده شدهاند. پاسخهایی که در برابر مقاومت برخی از آنها شنیده میشود این است که شما فعلاً جوانید و آینده خود را در نظر نمیگیرید؛ برای لحظه حال خود و علاقه زود گذر نباید آینده خود را خراب کنید. این آینده آنچنان مهم است که سایۀ سنگین خود را بر سر زمان حال زندگی انداخته است. یکی از دانشجویان نقل میکرد که در سال کنکور اینطور به او القا شده بود که نتیجه ۱۲ سال گذشتۀ خود و همچنین ۴۰ سال آینده او، به چهار ساعت امتحان کنکور بستگی دارد. حال تبعات روانی این فشار را نیز در نظر نگیریم اما زمانکه تصمیم در این ابعاد سرنوشت ساز مطرح میشود، قدرت هر کدام از ما برای مقابله با آن و تبدیل آن به انتخاب شخصی بسیار محدود است بنابراین ترجیح میدهیم همان کاری را انجام دهیم که مرسوم و معروف است. اما همین منطق بازار امروز در رشتههای فنی و مهندسی به مشکل خورده است. آیا با منطق سود بیشتر در آینده رشتههایی مانند مهندسی سود مناسب را دارند یا خیر؟ علاقۀ رو به افزایش به رشتههایی مانند مدیریت و اقتصاد را شاید بتوان از این منطق استخراج کرد. منطقی که اگر به واقع به آن وفادار بمانیم انتخاب رشتههای مهندسی چندان قابل دفاع نیست. از این رو شاید یکی از رقابتیترین رشتههای موجود در کنکور کارشناسی ارشد، رشته MBA باشد که با واژههای مختلفی به مدیریت اجرایی و مدیریت کسب و کار ترجمه شده است. اما پرسش اساسی این است که اگر منطق بازار حاکم باشد آیا خود نفس دانشگاه رفتن نیز خطا نیست؟ آیا برای به دست آوردن شغل های پردرآمد، حتماً باید از دانشگاه مدرک گرفت. در مجموع هر آنچه که دربارۀ تغییر رشته در دانشگاه باید جستجو کرد، پیوند ناگسستنی با دورۀ دانش آموزی دارد. ای کاش سازمان سنجش آمارهای خود را در اختیار افکار عمومی قرار میداد تا مطالبۀ افکار عمومی به اصلاح سیستم فرسوده آموزشی کشور کمک میکرد. شاید اولین قدم برای اصلاح این سیستم قبول معضل باشد که ما امروز آن را نادیده میگیریم.
نقطه سر خط؛ پدیدۀ تغییر رشته در دانشگاه
کد خبر:
۳۵۳۵۷۱