جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

نخبه برتر کشوری سال ۹۲ در گفت و گو با جی پلاس؛

کمبود امکانات، مهمترین دلیل فرار مغزهاست

کد خبر: ۳۵۳۵۳۶
کمبود امکانات، مهمترین دلیل فرار مغزهاست

«آرمین آقارضی»، جوان بیست ساله ای که با اختراع طرح سامانه هوشمند تفکیک زباله در مبدأ و کسب مقام چهارم کشوری در جشنواره جوان خوارزمی موفق به کسب عنوان نخبه برتر این جشنواره شد؛ همچنین موفق شد در مسابقات بزرگ علمی بین المللی مانند جشنواره جهانی اختراعات ژنو سوییس، iranopen 2012 و Tehranopen 2011 افتخارآفرینی کند. روز دانشجو، بهانه ای شد برای گفت و گو با این افتخار ملی و پژوهشگر برتر که به تولید علم در کشور کمک می کند تا دریچه ای گشوده شود به چالش ها و مشکلات جوانان نخبه و دانشجویان ایران و بررسی مسیری که باید طی کنند.

ـ چه سالی شروع به فعالیت علمی کرده و چه پستی بلندی هایی را تجربه کردید تا به اینجا رسیدید؟

فعالیت علمی خودم را با کارهای پژوهشی و در دبیرستانی که مشغول به تحصیل بودم، شروع کردم تا اینکه از ایده‌های کوچک به فکر ساخت دستگاهی برای تمیز کردن خانه و جداسازی زباله ها افتادم. تصمیم گرفتم این دستگاه را به صورت رُبات بسازم. به این شکل به جشنواره خوارزمی وارد شده و سال اول به علت سوختن دستگاه در مرحله داوری، از جشنواره حذف شدم و سال بعد هم همینطور تا سال سوم که با ساختن نمونه بهتر به مرحله استانی رسیده و منتخب کشوری شدم. هم‌زمان در مسابقات جهانی اختراعات در ژنو سوییس که حدود ۲۷۰۰ مخترع از کل جهان در آن حضور داشتند، نیز شرکت کردم. در این مسابقه هم از نظر سنی و هم به لحاظ علمی از دیگر شرکت کنندگان پایین تر بودم ولی با این حال موفق به کسب مدال نقره شدم. دیپلم افتخار دانشگاه پلی تکنیک هنگ کنگ نیز کسب رتبه دیگری در کارنامه علمی ام بود. پروژه دیگری نیز با موضوع تأثیر رنگها در شهرسازی در حوزه معماری به مسابقات ژنو ارائه دادم که در همان سال موفق به دریافت مدال برنز شدم.

فضای پژوهش، فضای آسانی نیست و حرف تازه زدن جسارت می خواهد چرا که طرف مقابلت اساتید دانشگاهی هستند که سطح علمی‌شان اجازه نمی دهد که حرفی روی حرفشان زده شود. رزومه ای که من برای خودم در دبیرستان ساختم باعث شد تا وقتی که وارد دانشگاه شدم، از نظر تجربه کار علمی از سایر دوستانم بالاتر باشم. از طرفی وقتی با امکانات آزمایشگاهی دانشگاه مواجه شدم دقیقاً می دانستم که چه کار می خواهم بکنم تا به نتیجه برسد. برای همین هم در بسیاری از تیم های تحقیقاتی و علمی دانشجویی شرکت دارم.

آیا اختراعات شما به مرحله اجرا هم رسیده است؟

فقط ثبت اختراع شده ولی به دلیل مشکلات مختلف اداری، متأسفانه در سطح تولید اجرایی نشده است.

آیا از مزیت های بنیاد ملی نخبگان استفاده کردید؟

مشکلی که وجود داشت این بود که تا سال ۹۱ آیین نامه ای در وزارت علوم وجود داشت که استعدادهای درخشان و کسانی که خارج از ایران مدال می گیرند، از سربازی معاف و بدون کنکور وارد دانشگاه بشوند و نیز مزیت های دیگر؛ اما از سال ۹۲ این قانون برداشته شد و من از بهمن ماه سال پیش دانشگاهی شروع به مطالعه برای کنکور کردم. در مشاوره هایی که به بچه ها می دهم می گویم که کارهای پژوهشی مزیت مادی و معنوی را توأم دارد یعنی اینکه شما جلوی اساتید و صاحبنظران، حرفی برای گفتن داشته باشی و این تأثیر و ماندگاری بسیار بیشتری از مزیت مادی دارد و هرکجا هم که بخواهی کار کنی یا حتی خارج از کشور هم درس بخوانی باز هم این جنبه معنوی کار است که به درد می خورد و می گویند تو نخبه هستی و من به هر دو رسیدم.

در کودکی چه آینده ای را متصور بودید و فکر می کنید اگر نخبه نمی شدید، چه مسیری را طی می کردید؟

من به مسائل درسی به دید کمی نگاه کرده و بیشتر، نگاهم را معطوف زمان های خالی ام می کنم یعنی این برای من یک تفریح سالم است که زمانم با انجام فعالیت های علمی سپری شود که همین عامل موفقیتم بود در حالی که بسیاری از بچه های هم سن و سال من، اوقاتشان را خیلی بیهوده می گذرانند.

علاقه به کارهای فنی و الکترونیکی از کودکی در من بود و تحصیل در رشته برق یکی از هدف هایم بود که محقق نشد اما اکنون بر روی پروژه ای میان رشته ای که میان مهندسی مواد و برق است متمرکز شده ام.

آیا با این مسأله موافقید که درسخوان ها نخبه می شوند؟

هیچ اعتقادی به این موضوع ندارم. در این زمینه مثال های جهانی مانند بیل گیتس یا مارک زاکربرگ را داریم و در داخل هم کسانی را می شناسم که درسخوان نبوده اند ولی وقتی وارد این فرآیند می شوند، جزء تاپ ترین‌ها قرار می گیرند. دلیلش هم این است که خصوصیت پژوهشگری و اینکه من اگر شکست بخورم دوباره بلند می‌ شوم، در هر آدمی وجود ندارد و شاید بشود گفت کسی که درسخوان تر است، گیرایی بیشتری دارد ولی نمی شود گفت که پژوهشگر بهتری هم هست.

سطح پیشرفت علمی کشور را چگونه می بینید؟

مسأله ای که گریبانگیر من و امثال من هست این است که با وجود امکانات تفریحی زیادی که برایمان وجود دارد نمی توانیم خودمان را خوب مدیریت کنیم و این قضیه بین جوانان و در دانشگاه ها بیشتر به چشم می خورد. سطح پیشرفت ما خیلی خوب است ولی صنعت ما قوی نیست و چون پیشرفت های علمی مان را وارد صنعت نمی کنیم طبیعتاً صنعت ما هم پیشرفت نخواهد کرد در حالی که در کشورهای خارجی اینطور نیست.

کم و کاستی زیادی وجود دارد و به دانشجویان مقطع کارشناسی بها داده نمی شود و فقط دانشجویان ارشد و دکترا به چشم می آیند در صورتی که خیلی از بچه های کارشناسی هستند که طرح های خوبی دارند و متأسفانه بیشتر آنها بعد از اتمام این دوره به خارج از کشور مهاجرت می کنند.

به نظر شما مشکل دقیقاً کجاست؟

مشکل عدم توجه مسئولان و استادان است. مثلاً وقتی کسی به جشنواره خوارزمی راه پیدا می کند بعد از اتمامش دیگر به او بهایی داده نمی شود و طرحش بلاتکلیف می ماند و همین دیده نشدن ایده و طرح های بچه ها آنها را سرخورده می کند و همین فرصت را برای خارجی ها فراهم کرده و به خوبی از آن استفاده می کنند.

آیا فقط دلیل همین است؟

یکی از اصلی ترین دلیل هایش این است. در خیلی از دانشگاه ها حتی آزمایشگاه و کمترین امکانات هم نیست.

وضعیت کنکور و سطح علمی آن را چگونه می بینید؟ آیا می تواند محک خوبی برای ورود به دانشگاه باشد؟

کنکور، از نظر درسی معیار خوبی است اما به نظر من معیار فقط درس نباید باشد و می بینیم که در دانشگاه های غیر سراسری، خیلی اتفاق های بزرگی رخ می دهد. مثلاً دانشگاه آزاد واحد شهرستان، می آید کاری را می کند که دانشگاه شریف نمی تواند بکند. به نظرم معیار درسی یا پژوهشی، فقط با یک شاخصه های خاصی نباید صورت گیرد؛ به نظرم کنکور از لحاظ درسی معیار خوبی است ولی کافی نیست.

وضعیت کنونی انتخاب رشته بعد از کنکور را چگونه می بینید؟ اینکه شخص در مدت ۱۰-۱۵ روز بتواند آینده اش را انتخاب کند را چگونه ارزیابی می کنید؟ و اینکه خودتان چطور عمل کردید؟

ما در دبیرستان، به بچه ها اصلاً فضای علمی دانشگاه را معرفی نمی کنیم و صرفاً می گوییم که درس بخوانید تا در دانشگاه قبول شوید و هیچ وقت نمی پرسیم که تو برنامه ات برای آینده چیست. به عنوان مثال من به خاطر علاقه ام به مهندسی برق دوست داشتم در همین رشته ادامه تحصیل بدهم ولی مواد قبول شدم در صورتی که تا مدت ها نمی دانستم چه هست و من می خواهم چکاره شوم. هیچ وقت این معرفی رشته ها صورت نمی گیرد حتی در در دوره تحصیل.

من همیشه به بچه های پژوهشگر می گویم که بروید و در این مدت، روی زمینه مورد علاقه تان تجربه کسب کنید. شاید متوجه شدید که به دردتان نمی خورد و دنبال رشته دیگری رفتید. این خیلی بچه ها را جلو می اندازد. خیلی می گویند ببین پدرت چکاره است و تو هم آن را ادامه بده. این معرفی های دم کنکوری هم که بعضی دبیرستان ها ارائه می دهند کافی نیست و پرسش بچه ها را پاسخ نمی دهد. من خودم انتخاب اولم فیزیک بود. یک روز با یکی از آشنایانم به دانشکده فیزیک دانشگاه شریف رفتیم و با یکی از دانشجویان صحبت کردم و فهمیدم که به دردم نمی خورد. به نظرم باید حتی یک روز، در دانشگاه را باز گذاشت تا دانش آموزان بیایند و با دانشجویان، استادان و محیط دانشگاه آشنا بشوند. در خارج از کشور این روش وجود دارد.

به عنوان یک نخبه ایرانی، مسیر پیشرفت کشور را چطور می بینید؟ یعنی به کجا داریم می رسیم و در این راه چه امکانات و ظرفیت هایی داریم که می توانیم از آنها استفاده کنیم؟

ما تعداد مقالات علمی کشورمان خیلی خوب است ولی به دلیل ضعف شدید صنعت این علم به عمل تبدیل نمی شود. ما از دانشجویانی که کار پژوهشی و علمی می کنند و مقاله می نویسند استفاده نمی کنیم و در سمتی دیگر، باید اختلاف فضای بین دانشگاه و صنعت را کم کنیم. الآن بعضی دانشگاه ها مثل دانشگاه شریف یا خواجه نصیرالدین طوسی، دفتر ارتباط با صنعت دارند و تبادل فناوری می کنند. به نظرم باید این اختلاف را کم کنیم تا دانشجو حاصل کارش را ببیند. کاری که الآن ژاپن و امریکا می کنند که تعداد مقالالتشان از ایران خیلی کمتر است ولی پروژه ها را بورسیه می کنند تا به جای اینکه مقاله بشوند، به صنعت برود و از آن استفاده شود.

وضعیت رسیدگی مسئولان و اهمیت دادن به نخبگان و طرح هایشان را چگونه ارزیابی می کنید؟

بنیاد ملی نخبگان در چند سال اخیر به نخبگان خیلی کمک ها کرده است و امکانات زیادی را فراهم آورده است. اما اگر کار بنیاد خیلی خوب بوده چرا اینقدر بچه های ما از ایران می روند؟! دلیلش هم این است که شرایطی که بنیاد می گذارد برای ارزیابی اختراعات، حدود یک سال و نیم طول می کشد. زمانی که می توانیم حتی کارهای دیگری را اجرا کنیم. خب کسی که در کشور های دیگر هم کارش را به ارزیابی گذاشته، می داند که مدت استاندارد ارزیابی چقدر است. بنیاد می آید می گوید، یا باید بروی در جشنواره هایی که من قبولشان دارم و مقام بیاوری، یا بیایی و ما طرحت را ارزیابی کنیم را و اگر قبول کردیم تسهیلاتی را در اختیارت می گذاریم. به جرأت می گویم که از بین ۲۰ تا ۳۰ اختراع، یک اختراع را قبول می کنند. این باعث می شود خیلی از بچه ها وارد این فضا نشوند. خود من این ریسک را نکردم و طرحم را به بنیاد نبردم. خیلی ها می گویند من این طرحم را ارائه می کنم و با یک کمپانی قرارداد می بندم و کسب درآمد هم می کنم و این باعث می شود در ایران بماند. خیلی ها هم می گویند من می روم و استخدام می شوم و نیازی هم به این کارها ندارم. به نظرم این کارهایی که بنیاد کرده است کم است و باعث نمی شود که نخبگان را در کشور حفظ کند. خیلی کارها می شود کرد، مثل مراکز علمی و آزمایشگاه هایی که بخواهند شرکت های دانش بنیان بزنند. ما الآن در کشور تعداد زیادی شرکت دانش بنیان داریم اما فقط تأسیس آنها مهم نیست بلکه مهم این است که این شرکت ها چقدر می توانند کار ها را به محصول و صنعت تبدیل کنند.

آیا خودت یا مجموعه ای از بچه ها تلاش کردید که این حرف ها و نظراتتان را به گوش مسئولان برسانید؟

جلسه های مختلفی برگزار می شود که هر کسی انتقاداتش را به گوش مسئولان بنیاد و دانشگاه ها برساند. ولی نه اینکه مسئولان مقصر باشند ولی بیشتر این جلسه ها بی فایده است چون بودجه ما محدود است. در کشور های پیشتاز علمی بودجه های زیادی را به پژوهش اختصاص داده اند. الآن در کشورهای اروپایی شرط معدل به عنوان یک ملاک خیلی مهم مطرح نیست و برای بورسیه شدن، درخواست می کنند که در آزمایشگاه های خودشان مشغول به کار بشوی تا بورسیه را بگیری. حاصلش هم می شود محصول مشترک دانشگاه و دانشجو. از این طریق به صورت گسترده نخبه جذب می کنند و تولید علم می کنند. و این هم سبب جلوگیری از مهاجرت نخبگان می شود و هم باعث تولید علم و تبدیل آن به صنعت.

درباره مسأله فرار مغزها بیشتر صحبت کنیم! شما آیا کسی را در دوستانتان می شناسید که گرفتار این قضیه شده باشد؟

یکی از دوستانم رتبه یک بخش برق و الکترونیک جشنواره خوارزمی شد. همان سال در مسابقات ژنو مدال نقره گرفت. دانشگاه امیرکبیر به او پذیرش مستقیم داد و به خاطر مدالی که گرفته بود به وسیله دانشگاه پلی تکنیک لوزان بورسیه شد و رشته مهندسی برق خواند و الآن هم در دانشگاه ام آی تی امریکا فوق لیسانس می خواند. در مسابقات سوییس که او را دیدم و از او مشورت خواستم گفت که پولی که اینجا می گیرم مخارج زندگیم را تکمیل می کند؛ حقوق و شهریه ام هم کامل است. ما قدر این افراد را نمی دانیم. مثال این افراد هم زیاد است. اینکه ما نمی توانیم اینها را نگه داریم، می رود روی بحث کمبود امکانات، و مشکل اینجاست که اینقدر امکانات و مزایا خوب هست که طرف دیگر به کشور برنمی گردد و همان جا مشغول به کار هم می شود.

توصیه ات به جوانان، بخصوص کسانی که می خواهند وارد این عرصه بشوند یا هنوز نشده اند چیست؟

بحث درسی لازم است ولی کافی نیست. یعنی این درسی که من می خوانم، قطعاً کافی نیست و نیازهای ما را جواب نمی دهد و بحث کارهای پژوهشی باید بشدت گسترش پیدا کند. من توصیه ام به جوانان این است که بیایند و روی زمینه هایی که علاقه دارند کار پژوهشی و ایده پردازی کنند. باید بنگاه هایی را ایجاد کنیم تا اینها فقط ایده بدهند و یک سری کارشناس آن را ارزیابی و اجرا کنند. در کشورهای اروپایی، فقط یک یا دو کانال تلویزیون باز است چون دیدی که وجود دارد این است که اگر بیش از این کانال ها را باز کنیم نخبه ما یا استاد دانشگاه ما، استفاده هایی دیگر از آن می کند مثلاً بازی کرده و بیشتر لذت می برد تا اینکه جستجوی علمی کند و به طور قطع لذتی که در تفریح هست در کار علمی نیست. پس یاد گرفته اند که خودشان را مدیریت کنند. پیشنهاد می کنم که بتوانیم خوب برنامه ریزی کنیم و همه ابعاد زندگی مان را در آن بگنجانیم. من به عنوان یک دانشجو، باید زبانم و ورزشم خوب باشد، نویسندگی و پژوهش بلد باشم حتی موسیقی ام خوب باشد و... باید بتوانم برنامه ریزی جامعی داشته باشم تا همه ابعاد را در بربگیرد. وقتی چند بعدی بار بیایی فشار درسی را بهتر تحمل می کنی و همین باعث شد که من به سراغ موسیقی هم بروم و کسب مهارت کنم و دیگر اینکه فعالیت روی کارهای میان رشته ای باعث پیشرفت می شود.

انتهای پیام

دیدگاه شما