به گزارش جی پلاس، داشتن تحصیلات عالی شهروندان یکی از معیارهای موفقیت کشورهای مرفه به شمار میآید؛ امکاناتی که زمانی تنها متعلق به قشر خواص بود و اکنون به پشتوانه حمایتهای دولتی جزئی از امتیازات طبقه متوسط جامعه درآمده است. حدود ۳٫۵ میلیون آمریکایی و ۵ میلیون اروپایی تابستان امسال فارغالتحصیل میشوند. در دنیای امروز دانشگاهها به سرعت گسترش یافتهاند: چین در ۲۰ سال اخیر ظرفیت دانشگاههای خود را نزدیک به ۳۰ میلیون نفر افزایش داده است. در حال حاضر نیز این تجارت تغییر چندانی نکرده است و دانشجویان جوان همچنان برای شنیدن سخنرانیها و درسهای اهل علم در مکان و زمان خاص گرد هم میآیند. اما سه عامل شامل هزینههای بالا، تغییر نیازهای بازار و فناوریهای لگام گسیخته، سیستم آموزش عالی را در آستانه یک انقلاب قرار داده است.
در موقعیتی که قیمت ماشین، کامپیوتر و بسیاری اجناس دیگر به شدت پایین آمد، دانشگاهها که با بودجه بخش خصوصی محافظت میشدند، توانستند برای ارائه خدماتشان حتی بیش از گذشته هزینه مالی کنند. در طول دو دهه هزینه شرکت در دورههای کالج در آمریکا هر ساله ۱٫۶ درصد بیشتر از نرخ تورم بوده است.
برای بیشتر دانشآموزان دانشگاه به منزله یک معامله بزرگ مطرح است؛ با یک حساب سرانگشتی اخذ یک مدرک کالج میتواند دستمزد فرد را در طول دوره کاریش، ۵۹۰ هزار دلار افزایش دهد. ولی این مدرک برای عده رو به افزایش آن دسته از دانشجویانی که برای شرکت در این دوره ها تا خرخره در قرض فرو رفتهاند به خصوص ۴۷ درصد در آمریکا و ۲۸ درصد در بریتانیا که دوره را تمام نکردهاند به وضوح ارزش مالی ندارد و مسئولین نیز تمایلی به پایان دادن این وضعیت ندارند. در آمریکا، بین سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۲ بودجه دولتی به ازای هر دانشجو ۲۷ درصد کاهش یافته در حالیکه متوسط هزینههای آموزشی همراه با نرخ تورم ۲۰ درصد افزایش یافته است.
عامل محرک دوم تغییر در بازار کار است. در مدل استاندارد تحصیلات عالی افراد در حدود بیست سالگی به دانشگاه میروند: مدرک دانشگاهی بلیت ورودی آنها به دنیای کار حرفهای است. ولی سیستمهای خودکار (اتوماسیون) همان طور که بر روند کاری کارگران یقه آبی اثر گذاشته است، در حال دگرگونی دنیای کارگران یقه سفید نیز هست. بر اساس مطالعهای که در دانشگاه آکسفورد صورت گرفته است ، ۴۷ درصد ظرفیت دانشآموختگان دانشگاهی در خطر جانشین شدن با سیستمهای خودکار در چند دهه آینده هستند. زمانی که ابداعات برخی مشاغل را از بین میبرند و برخی را تغییر میدهند، انسانها نیاز خواهند داشت تا تواناییهای خود را در طول دوره زندگی پیشرفت دهند.
این دو نیرو، به تنهایی چرخ تغییرات را به حرکت میاندازند و سومی یعنی فناوری آن را تضمین میکند. اینترنت، فناوریای که تجارتهایی مانند روزنامهها، موزیک و فروشگاههای کتاب را زیر و رو کرده است، تحصیلات عالی را نیز دگرگون خواهد کرد. در حال حاضر، «دورههای فشرده آموزشی اینترنتی (آنلاین)» دانشجویان را دعوت میکند تا به ازای پرداخت تنها قسمت کمی از هزینههای دورههای دانشگاهی، با شنیدن درس اساتید برتر دنیا از طریق اینترنت و دریافت مدرک، شانس خود را امتحان کنند.
این دورههای مجازی در سال ۲۰۰۸ شروع به کار کردند اما مزایایی که وعده میدهند مانند سایر فناوریهای پیچیده بسیار دور از واقعیت مینماید. به خصوص به دلیل نبود سیستم رسمی اعطای مدرک، تعداد افرادی که این دورهها را نیمهکاره رها میکنند، زیاد است. ولی این جریان با مشتاق شدن سرمایهگذاران خصوصی و دانشگاههای موجود در حال رونق گرفتن است. یکی از تامینکنندگان دورههای مجازی با نام کورسرا ادعا میکند که بیش از ۸ میلیون کاربر دارد. اگرچه دورههای او مجانی است، از سال گذشته گزینهای به سیستم خود اضافه کرده است که به موجب آن، کاربر میتواند با پرداختی بین ۳۰ تا ۱۰۰ دلار مدرک پایان دوره دریافت کند. این گزینه تا کنون ۱ میلیون دلار برای او درآمد داشته است. تامین کننده دیگری با شرکت مخابرات ایتیاندای (AT&T) و جورجیا تک، گروهی تشکیل دادهاند که دوره های کارشناسی ارشد مجازی در رشته کامپیوتر ارائه میدهد و قیمت آنها یک سوم دوره سنتی مشابه است. مدرسه بازرگانی هاروارد به زودی دورههای مدیریت مقدماتی را به صورت اینترنتی و با شهریه ۱۵۰۰ دلار آغاز خواهد کرد. مدیریت کافی شاپهای زنجیرهای استارباکس، پرداخت قسمتی از مخارج کارکنانش را که در دورههای مجازی دانشگاه ایالت آریزونا شرکت میکنند، برعهده گرفته است.
«دورههای فشرده آموزشی اینترنتی» دانشگاههای مختلف را به شکلهای مختلف تحت تاثیر قرار داده است. همه آنها آسیب ندیدهاند و حتی برخی مانند آکسفورد و هاروارد سود هم بردهاند. آدمهای بلندپرواز همیشه خواهان رفتن به بهترین دانشگاهها هستند تا همدیگر را ملاقات کنند و اقتصاد دیجیتال هم تمایل دارد توجه تعدادی از این مراکز کاربردی بزرگ را جلب کند. پس نامهای بزرگ به راحتی میتوانند دورههای مجازی خود را در سراسر دنیا به فروش برسانند. ولی شاید دانشگاههای متوسط مانند بسیاری از روزنامهها در دو دهه گذشته آسیب ببینند. در چنین بازاری، درآمد دانشگاهها به نصف یا کمتر میرسد، اشتغال در صنعت نزدیک به ۳۰ درصد کمتر شده و بیش از ۷۰۰ آموزشگاه بسته میشود. سایرین نیز برای بقا نیازمند ایجاد تغییرات مبتکرانه خواهند بود.
مانند هر انقلابی، انقلاب تحصیلات عالی نیز قربانیانی خواهد داشت. شهرها و شهرکهای دانشگاهی یکی از آنهاست. از طرف دیگر، سیستم آموزش مجازی نابرابریهایی را میان دانشجویان (به نفع استعدادهایی که خارج از محیطهای سازمانیافته دانشگاهی راحتتر هستند) و اساتید (به نفع آنهایی که سخنرانان شناخته شدهتری نسبت به همکارانشان هستند) به وجود میآورد.
سیاستمداران بدون شک برای توقف این انقلاب تحت فشار قرار میگیرند. اما آنها باید به خاطر داشته باشند هزینههای دولتی باید به نفع کل جامعه خرج شود نه فقط برای دور نگه داشتن اساتید دانشگاهی از رقابت. تعداد افرادی که از نوسازی سیستم دانشگاهها سود میبرند، بیش از افرادی است که از آن آسیب میبینند؛ علاوه بر آن که در این سیستم دانشجویان با قیمت پایینتر و آسانتر به آموزش عالی دسترسی دارند، افراد مسنتری هم که نیازمند به روزرسانی اطلاعاتشان هستند، قادر به استفاده از این امکانات خواهند بود.
دولت باید به جای تلاش برای سرپا نگه داشتن الگوی قدیمی، به سیستم جدید کمک کند تا بهتر کار کند مثلا با برگرداندن سیستم استاندارد اعطای مدرک. برای نمونه در برزیل، دانشجویانی که این دورهها را میگذرانند برای دریافت مدرک در یک امتحان جامع دولتی شرکت میکنند. نوسازی آموزشهای سنتی آسان نخواهد بود ولی افراد زیادی را به داشتن تحصیلات بهتر امیدوار میکند.