به گزارش خبرنگار جی پلاس، حدود دو سال است که از طراحی جایزه «ایسپا» می گذرد. این جایزه به افرادی اهدا می شود که در سطوح مختلف نقش شاخصی در افکارسنجی داشته اند. امسال نیز این جایزه به دکتر منوچهر محسنی اهدا شد. دکتر منوچهر محسنی از افراد شناحته شده در عرصه پژوهش کشور است. او در سال های ۱۳۴۴ - ۱۳۴۳ به عنوان پرسشگر و مصاحبه کننده در سطح تهران فعالیت خود را آغاز کرد، در سال ۱۳۵۳ و ۱۳۵۸ با موسسه پژوهش در علوم اجتماعی و توسعه ایران، طرح پیمایش ملی را بر عهده گرفت و در سال ۱۳۷۳ مسئولیت این طرح به صورت مستقیم به او واگذار شد.
دین برای رسیدن به هویت باید به مقبولیت اجتماعی برسد
در این مراسم دکتر مهدی فیض معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی، در ابتدا از اهمیت افکار عمومی نزد امام خمینی(س) گفت و تاکید کرد: مقوله افکار عمومی بیش از ۹۰ بار توسط امام خمینی(س) بیان شده است. او تاکید کرد: اگر مردم بخواهند در جامعه عدل را حاکم کنند باید نسبت به دین و حکومت اقبال داشته باشند. نقش افکار سنجی در آموزه های دینی از همین جا نشات می گیرد. فیض دو شرط را لازمه انتشار افکار عمومی در جامعه خواند و گفت: نخست باید اطلاعات سریع انتقال یابد و دیگر اینکه اطلاعات حاصل از افکارسنجی باید شفاف باشد و درحقیقت متاثر از خواست ما نباشد.کشورهای توسعه یافته فرهنگ را بنیان حرکت خود قرار داده اند
در ادامه محمد آقاسی، رییس مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران گفت: آنچه باعث تجلیل از دکتر محسنی شد، این بود که چه طور یک شخصیت می تواند تا این حد نزد کسانی که در عرصه افکارسنجی فعالیت می کنند، محبوب باشد. او با تاکید بر اینکه کشورهای توسعه یافته فرهنگ را بنیان حرکت خود قرار داده اند، گفت: کشورهای توسعه یافته در بحث فرهنگ به پیشگامان علم و مبارزان ملی توجهی خاص مبذول داشته اند؛ خوشبختانه مورد دوم بیشتر از علم و عالم در کشور ما مطرح بوده است. از طرفی ما اعتقاد داریم تکریم علم خود باعث توسعه آن است. آقاسی در پایان تاکید کرد: عنوان این جایزه گرامی داشت مرحوم دکتر اسدی است که ۱۴ سال پیش و در سال ۷۵ اولین پیمایش را انجام دادند و در سال ۷۶ آن را منتشر کردند. شاید اگر دکتر اسدی این کار ارزشمند را انجام نمی دادند الان ایسپا و نسل سوم علوم اجتماعی به این صورت مطرح نبود.جامعه پژوهش مدیون دکتر محسنی است
در ادامه این مراسم دکتر محسن گودرزی، محقق و پژوهشگر با تاکید بر اینکه پیمایش بعد از انقلاب مدیون دکتر محسنی است، گفت: اگر استاد آن روزها برای انجام پروژه های پیمایش ایستادگی نمی کردند ما الان با این منزلت، آن را دنبال نمی کردیم. او یادآور شد: زمانی که در سال ۱۳۷۴ دکتر محسنی پیشنهاد پیمایش را مطرح کردند، عده ای با آن مخالفت کردند. آنها بر این باور بودند که فرهنگ را نمی توان به صورت کمی اندازه گیری کرد و بسیاری در برابر این موضوع ایستادگی کردند. در کمیسیونی که این طرح بررسی شد، هم طرح تفصیلی قرارداد و هم چگونگی اجرای طرح بررسی شد؛ این یعنی کسی امیدی برای به انجام رسیدن این پروژه نداشت. بعدها اگر می خواستیم کاری را با سختی انجام دهیم به استقامت استاد در این راه استناد می کردیم. این استاد دانشگاه در پایان با بیان اینکه جامعه پژوهش همواره مدیون استاد است، عنوان کرد: استاد برای ما همیشه در دو جنبه الگو بوده است؛ نخست از منظر اخلاق و دیگری وفاداری به اصول علمی به گونه ای که مانند یک دانشمند به مسائل بنگریم و آنها را پردازش کنیم. در ادامه مراسم نکوداشت آیین مقام علمی دکتر منوچهر محسنی، دکتر محمد امین قانعی راد از خودمانی تشکیل شدن جلسه ابراز خرسندی کرد و گفت: این جلسه از آن دسته جلساتی محسوب می شود که سعی برآن داشتم حتماً خودم را به آن برسانم و در یک محفل خودمانی بنشینیم و پیر مغان را ببینیم و لذت ببرم و فکر نمی کنم این محفل از سر تعارف یا رفع تکلیف تشکیل شده باشد، شما به عنوان یکی از پیشکسوتان حوزه جامعه شناسی در ایران مطرح هستید که در وهله اول در زمینه آموزش، پژوهش و تدوین کتب درسی و خدمای اجتماعی متعدد یک فرد شناخته شده هستید و در وهله بعد فضائل اخلاقی و متواضعی است که در رفتار و نگاه شما وجود دارد که از همه نکات مهم تر است، چرا که ما در عرصه آموزش عالی ایران وارد دوره ای شده ایم که بنا به دلایل متعددی، متاسفانه خصلت های اخلاقی و ویژگی هایی که مرتبط با روحیه و نگرش و فرهنگ علمی است کاهش پیدا کرده و درحال از بین رفتن است.مهمترین قضیه ارتباط استاد و دانشجو است
عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: بحث توده ای شدن آموزش عالی، زیاد شدن دانشجویان و متنوع شدن نهادهای آموزشی که حجم زیادی از دانشجویان را به خودش جذب کرده و در عین حال زیر ساخت های لازم اعم از استادان کافی که باید برای آموزش عالی وجود داشته باشد یا مهمترین قضیه ارتباط استاد و دانشجو است که استاد بتواند دانشجو پروری کند. دانشجو به اصطلاح سرخود پرورش پیدا نمی کند و باید در پرتو ارتباط با استاد و تلمذی که باید بکند و سال ها بتواند این ارتباط را از نزدیک داشته باشد و از این طریق پرورش پیدا کند که از این جهت خلائی در آموزش به وجود آمده است. او با بیان اینکه اساتید ما حقیقت را به ما یاد دادند گفت: ما انسان های سودجویی شده ایم و حالا ما به دانشجوها یاد می دهیم که کار آفرین، شخصی است که از منابع مختلف استفاده می کند برای تولید ثروت و تولید سود؛ پس اینها چه خواهند شد؟! اگر همه چیز سر جای خودش بود و در پیمایش های این کشور انقطاع به وجود نمی آمد و تداوم پیدا می کرد، از آنجایی که هدف آقای دکتر از شروع این پیمایش ها سودجویی نبود حتماً می شد به این مردم کمک کرد. هدف از این نظرسنجی ها این بود که مردم چطور فکر می کنند؟ ارزش ها چه چیزهایی است؟ نگرش مردم چه چیزی است؟ بنابراین، می شد به نتیجه رسید که چه خدمتی می توانستیم برای این مردم انجام دهیم که زندگی بهتری داشته باشند یا به دولت چه خدمتی می توان رساند که بتواند به نحو مناسب تری این مردم را مدیریت کند و به انتظاراتشان پاسخ دهد. در عین حال این حس حقیقت جویی، بازار کاری نیز برای دانشجوهای علوم اجتماعی فراهم می کرد تا در این پروژه ها شرکت کنند؛ اعم از پرسشگری گرفته تا مراحل مختلف. قانعی راد خاطر نشان کرد: به طور طبیعی ما می توانیم از دل همین پیمایش ها، به علوم اجتماعی بومی و به ساختن مقیاس های بومی تر خود برسیم که بتواند به نحو بهتری وضعیت ما را بازتاب دهد و ابعاد تئوریک علوم اجتماعی بیشتر گسترش پیدا کند. نکته آخر اینکه، جا دارد در اینجا از جناب آقای دکتر محسنی تشکر کنم که پذیرفتید چنین محفل دوستانه ای تشکیل شود. من هم به عنوان یک دانشجوی شما اینجا هستم و به نمایندگی از انجمن جامعه شناسی ایران خیر مقدم می گویم و خوشحالیم که در خدمت شما هستیم.
پس از صحبت های دکتر قانعی راد، آقای دکتر منوچهر محسنی در سخنانی گفت: به قدری دوستان به من لطف دارند که به غیر از شعر حافظ «نیکی پیر مغان بین که چو ما بد مستان/ هرچه کردیم به چشم کرمش زیبا بود» چیز دیگری نمی توانم بگویم. واقعیت این است که کار سنجش افکار، کاری است که خوشبختانه در سطح جامعه ما جا افتاده و البته مسائل خودش را دارد، به دلیل اینکه هر حرف خوبی هم، ممکن است برای همه، خوب نباشد بنابراین باید به افکار عمومی احترام گذاشت. او افزود: یکی از نکاتی که می خواهم به آن اشاره کنم این است که انگیزه اجرای مطالعات نظرسنجی برای آنهایی که درگیرش هستند، یکسان نیست. یک محقق داریم که طراحی را انجام می دهد، یک سفارش دهنده یا یک مشتری داریم که انگیزه هیچ کدام یکی نیست. عده ای هم وارد تحقیقات می شوند که چیزی به دست بیاورند و درآمدی کسب کنند و ممکن است این دست از آدم ها در هر مقطعی باشند حتی محقق. دو مسئله خیلی مهم که ما در نظر سنجی با آنها سروکار داریم؛ یکی موضوع تعاریف و مفاهیم است که این مفاهیم و تعاریف در قالب سوال
ها بیان می شوند که در آخر پرسشنامه می شوند و موضوع دیگر این است که ما در نظرسنجی با کیفیت سروکار داریم و هدفمان این است که این کیفیت ها را به کمیت تبدیل کنیم و این کار گرفتاری های بسیاری دارد. بنابراین پرسشگری و تعریف مفاهیم دو نکته مهمم در نظرسنجی می باشند.
در نظرسنجی با موارد عدم صداقت برخورد می کردم
او با اظهار تاسف از گذشته فعالیت های نظرسنجی خود در ابران بیان کرد: زمانی که نظرسنجی فرهنگی انجام می دادیم واقعاً اعصابم خرد می شد، به دلیل اینکه با موارد عدم صداقت برخورد می کردم و این برای من که کمی احساس مسولیت می کردم آزاردهنده تر بود به خصوص اینکه خودم به شخصه با یکایک پرسشگران ارتباط داشتم. این مسائل، مسائل پایه ای نظرسنجی به حساب می آیند. متاسفانه در ایران کارها تداوم ندارند و نمی توان نظرسنجی ها را به طور کامل انجام داد. به عنوان مثال در آمریکا، ۳۰ سال گذشته انسان ها را بررسی می کنند و ۳۰ سال یک شخص را زیر نظر می گیرند و بعد نظرسنجی می کنند. محسنی در پایان خاطر نشان کرد: موضوع بسیار ناراحت کننده ای وجود دارد و آن هم اینکه حجم بسیار زیادی از مطالعات که حتی برای زمان قبل از انقلاب است هنوز به چاپ نرسیده اند و من دلم برای زحمت هایی که برای این مطالعات کشیده شده و بی ثمر مانده، می سوزد. متاسفانه در سال های قبل از انقلاب و به خاطر شرایط خاص مملکت، جای دانشگاه ها در نظرسنجی خالی بود و به نوعی یک نظر تنگی علمی وجود داشت و امیدوارم در زمان حاضر این نظر تنگی وجود نداشت باشد. به گزارش جی پلاس، دکتر آزاد ارمکی، نیز به عنوان آخرین سخنران این مراسم تصریح کرد: از آقای دکتر محسنی درخواست می کنم از آنجایی که تاریخ سنجش افکار، همیشه توام با توطئه بوده این تاریخ شفاهی را به صورت مفصل بیان کنند و حتی جهاد دانشگاهی می تواند این گفته ها را به صورت کتاب و مکتوب دربیاورد، و دیگر اینکه کارهای انجام شده ای را که آقای دکتر فرمودند، صحافی شود و در اختیار فعالان این عرصه قرار بگیرد. در پایان مراسم نیز تندیس و نشان ایسپا، به آقای دکتر محسنی اهداء شد.