جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

مشکلات «آموزش و پرورش» از جنس «فرهنگ» است

با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید بارقه‌ای از امید در دل معلمان ایجاد شد. این امید با معرفی دکتر محمدعلی نجفی به عنوان وزیر پیشنهادی اوج گرفت. کمتر معلمی در آن ایام بود که پیگیر سرانجام بررسی مجلس نباشد؛ سرانجامی که امیدایجاد شده را به یکباره به ناامیدی تبدیل کرد. یکی از مصادیق امیدواری خروج تشکل‌ها از رکودچندساله بود. چند تشکل مطرح صنفی و مدنی معلمان به تکاپو افتادند و همراه با معلمان پیگیر تغییرات وتحولات در عرصه آموزش و پرورش بودند، دیدارهای انجام شده و یادداشت‌ها در رسانه‌ها و ابرازنظرها در مجامع، ازجمله مصادیق این تحرک و پویایی بود.

کد خبر: ۳۳۷۶۹۸
مشکلات «آموزش و پرورش» از جنس «فرهنگ» است

به گزارش جی پلاس، بازماندن دکتر نجفی با اختلاف فقط یک رای جامعه معلمان به ویژه فعالان تشکل‌ها را در شوک فرو برد. معرفی دکتر علی‌اصغر فانی که از چهره‌های سنتی آموزش و پرورش و مدیری محافظه‌‌کار است حالتی از تعلیق را بر فضای کنشگران حاکم کرد؛ حالتی که نه می‌توانستند با قاطعیت از این گزینه پیشنهادی حمایت و نه می‌توانستند با آن مخالفت کنند چرا که نه گزینه‌های ممکن وجود داشت و نه مجلس از شرایط و جو مناسبی برخوردار بود. واکنش‌های همراه با احتیاط تشکل‌ها‌ موجب شد وزیر پیشنهادی پا جلو بگذارد و این بار او تشکل‌ها را به تحرک واداشت تا حدی که چند دیدار و ساعت‌ها گفت‌وگوی انجام شده کافی بود تا اعتماد سرد فعالان را کمی به سوی گرمی سوق دهد. رای اعتماد از این ارتباط نکاست و با معرفی مشاور وزیر در امور تشکل‌ها فانی نشان تعامل با تشکل‌ها را جدی دنبال کرد. ایشان به ارتباط با واسطه اکتفا نکرده و خود نیز هرازگاهی پذیرای تشکل‌ها بوده است و به تبع ایشان معاونان و مدیران سطوح میانی نیز ارتباط خود را با تشکل‌ها برقرار ساختند. دراین میزگرد از چهار تشکل فعال معلمی دعوت به عمل آمده است؛ کانون صنفی معلمان، سازمان معلمان ایران، انجمن اسلامی معلمان و مجمع فرهنگیان ایران اسلامی چهار تشکلی هستند که مسوولان آن در این نشست حضور دارند.

پرسش نخست، از دبیران کل سازمان معلمان ایران و کانون صنفی معلمان و نایب‌رییس انجمن اسلامی معلمان پیرامون شرایط تشکل‌ها پس از روی کار آمدن دولت تدبیر و امید و ‌آغاز به کار این دولت بود و اینکه آیا تغییراتی ایجاد شده است یا نه؟

سیدحسن الحسینی نایب‌رییس اول انجمن اسلامی معلمان در پاسخ به این پرسش گفت: ورود تشکل‌ها به عرصه تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی با مشکلات کلی‌تری مواجه است؛ در شرایطی که حتی نظام پارلمانی ما غیرحزبی است و ساختار قدرت به گونه‌ای است که برای احزاب و نهادهای مدنی و صنفی جایگاهی قایل نیست به طور طبیعی آموزش و پرورش هم در ذیل این ساختار متاثر از این فضا خواهد بود و چندان برای تشکل‌های معلمی جایگاه و نقش و اهمیتی قایل نیست؛ فرقی هم ندارد کدام دولت در راس کار باشد، تعاملات عادی همیشه وجود داشته در حدی که تشکل‌ها را آرام کنند؛ هرچند باید گفت تشکل جدی و قدرتمندی هم وجود ندارد و با همین تشکل‌های موجود نیز دولت به صورت جدی وارد تعامل نمی‌شود.
اسماعیل عبدی دبیرکل کانون صنفی معلمان هم در پاسخ به پرسش نخست گفت: بعد از آغاز دولت روحانی ما شاهد رویکرد مثبت نسبت به تشکل‌ها بوده‌ایم. پس از هشت سال توانستیم شورای هماهنگی تشکل‌ها یا کانون‌های صنفی کشور را برگزار کنیم. برخلاف تلاش ما که در دولت قبل برای بررسی عملکرد صندوق ذخیره فرهنگیان به نتیجه نرسیده بود در این دولت توانستیم با مدیرعامل صندوق نشست داشته باشیم. با پیگیری‌ها و تعاملاتی که انجام گرفت چندین حکم تخلفات فعالان صنفی لغو شد و تعدادی که تعلیق یا اخراج شده بودند به کار برگشتند. این موارد نمونه و مصادیقی از بهبود شرایط در این دولت است.
علیرضا هاشمی‌سنجانی دبیرکل سازمان معلمان ایران نیز در ارزیابی شرایط تشکل‌ها در دولت جدید گفت: هرچند در بعد مشارکت در سطح کلان تغییرات مثبتی را شاهد نیستیم اما به نسبت دولت نهم و دهم به نظر می‌رسد حرکت مثبتی ایجاد شده است البته این تغییرات و تحرکات بسیار جزیی است و در حد انتظار ما نیست. ما همچنان منتظر فضای بازتر و حرکت مثبت‌ وسیع‌تری در ‌آموزش و پرورش هستیم.
الحسینی در تکمیل پاسخ خود به پرسش نخست گروه مدرسه افزود: تا نگاه کلان و رویکرد اصلی به تشکل‌ها تغییر نکند و مکانیزمی که تشکل‌ها بتوانند در فرآیند مدیریتی در عرصه تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی موثر باشند تعریف و تدوین نشود اتفاق خاصی رخ نخواهد داد.

چرا تشکل‌های صنفی و مدنی معلمان در دوره احمدی‌نژاد به حاشیه رفتند؟ در حالی که فعالیت‌های گسترده‌ای پیش از آن انجام می‌دادند به عبارتی تشکل‌های معلمی به ویژه چند تشکلی که پس از دوم خرداد ٧۶ ایجاد شده بودند هنوز پتانسیل‌های فراوانی برای کنشگری در عرصه آموزش و پرورش داشتند.

دبیرکل سازمان معلمان ایران به این پرسش این گونه پاسخ داد که در سازمان معلمان باور ما این بود که دولت احمدی‌نژاد و حامیان آن دولت به حضور و مشارکت مردم به طور عام و فعالیت تشکل‌ها و احزاب به طور خاص چندان اعتقادی ندارند فقط برای مردم نقش توده‌وار قایل بودند؛ نقشی که نمی‌‌توان از آن طریق مطالبات را پیگیری کرد .در چنین شرایطی با این رویکرد انزوا و به حاشیه رفتن تشکل‌ها امری طبیعی است و ما پیش‌بینی کرده‌ بودیم لذا وقتی با این شرایط مواجه شدید هیچ تعجب نکردیم.

دبیرکل کانون صنفی معلمان هم گفت: بر اساس آنچه در اساسنامه ما بر پیگیری مطالبات صنفی معلمان تاکید شده و دفاع از حقوق مادی و معنوی فرهنگیان و رفع تبعیض وظیفه فعالان صنفی دانسته شده ما در دوره احمدی‌نژاد چانه‌زنی‌ها و رایزنی‌هایی انجام دادیم اما متاسفانه هیچ ثمری نداشت چون فرشیدی به عنوان وزیر آموزش و پرورش آشکارا اعلام کرد من به تشکل‌ها باور ندارم و آنها را به رسمیت نمی‌شناسم. در این دولت پروانه کانون‌های صنفی تمدید نشد و با امنیتی کردن فضا، تحرک و پویایی از بدنه معلمان گرفته شد.

نایب‌رییس انجمن اسلامی معلمان هم دلایل انزوای تشکل‌های معلمی در دوره احمدی‌نژاد را این گونه بیان کرد: رویکرد دولت نهم و دهم و نگاه حداکثری به نقش دولت، طبیعی است که جایی برای احزاب و نهادهای مدنی نمی‌گذارد. در چنین دولتی مشارکت معنا ندارد و تشکل‌ها و احزاب به حاشیه رانده می‌شوند در حالی که نگرش معطوف به اصلاح یا اعتدال نقش حداقلی برای دولت قایل است و به دنبال کنترل و تغییرات مثبت است تا فساد و رانت کاهش یابد.

در بخش دوم این میزگرد نگاهی درونی به جامعه معلمان انداختیم و از این فعالان صنفی و سیاسی عرصه تعلیم و تربیت خواستیم معلمان را مورد توجه قرار داده و بگویند جامعه معلمی کشور دارای چه ویژگی‌هایی است؟

اسماعیل عبدی با اشاره به اینکه تحرکات قابل توجهی جدیدا در بدنه معلمان ایجاد شده است، گفت: به‌رغم پتانسیل‌های قوی در جامعه معلمان متاسفانه تحلیل‌های سطحی که ریشه در ضعف آگاهی معلمان دارد زمینه را برای سوءاستفاده جریان‌های سیاسی آماده می‌کند. از طرفی روحیه محافظه‌کارانه اغلب معلمان که ریشه در مشکلات اقتصادی آنها دارد کار تشکیلاتی و صنفی و مدنی را با مشکل روبه‌رو می‌سازد. معلمان کمتر مطالعه می‌کنند و دچار ضعف روحی و روانی هستند که خشونت‌های اخیر ریشه در این ضعف دارد. با این وجود وقتی بستر امن‌ و امیدوارکننده‌ای ایجاد می‌شود می‌بینیم معلمان خیلی خوب با هم گفت‌وگو می‌کنند به طور مثال مدتی است با تشکیل گروه‌های مجازی به خوبی به تعامل و تبادل نظر می‌پردازند.

علیرضا هاشمی نیز معلمان را این گونه توصیف کرد: معلمان ذهن ساده‌ای دارند و ابعاد مسائل را نمی‌بینند باید پیچیده‌تر فکر کنند و تحلیل‌های عمیق و همه‌جانبه داشته باشند. از طرفی افق دیدشان نیز کوتاه‌مدت است و چون امکان پرداخت هزینه‌های مادی و معنوی برای فعالیت صنفی و مدنی را ندارند حضور مستمر و درازمدت هم نخواهند داشت لذا تا اطلاع ثانوی نمی‌توان از جامعه معلمان انتظار کار تشکیلاتی خاص داشت و حرکت سازماندهی شده قابل اتکایی را شاهد نخواهیم بود. مسیری که اکثر معلمان می‌روند به تشکل ختم نمی‌شود گویا هنوز هم دوره لشگرهای یک نفره به سر نیامده است.

سیدحسن الحسینی هم در این رابطه گفت: شما با آ‌موزش و پرورش محافظه‌کاری روبه‌رو هستید. آموزش و پرورشی که نه مدرن است و نه انتقاد در آن جایگاه و معنا دارد؛ تمام فرآیند آن از گزینش معلم گرفته تا تربیت معلم، با رویکردی محافظه‌کارانه صورت می‌گیرد. حتی اگر دقت کنیم می‌بینیم محتوای آموزشی و برنامه آموزشی نیز رنگ و بوی محافظه‌کاری دارد. متاسفانه معلمی که زیر خط فقر زندگی می‌کند فقط انتقال‌دهنده بی‌سوادی به دانش‌آموز است. ترک تحصیل، افت تحصیل و کاهش کیفیت آموزشی نتیجه طبیعی چنین آموزش و پرورش و معلمان است. لذا انتظار حرکت مدنی موثر نمی‌توان داشت چراکه معلمان ما جزو طبقه متوسط جامعه نیستند آنها تا از نگرانی مسائل معیشتی فارغ نشوند نمی‌توانند کنشگر مدنی مفید و سازنده‌ای باشند. از طرفی ‌آموزش و پرورش در سیطره نهادهای نگهدارنده یا کنترل‌کننده‌ای است که اگر این شرایط تغییر کند شاید بشود کمی امیدوار شد.

حاضران در این نشست از دوره هشت ساله دولت نهم و دهم و رویکرد احمدی‌نژاد و وزیران آموزش و پرورش به عنوان دوره رکود و انزوای تشکل‌های صنفی یاد کردند و از شرایط به وجود آمده در دوره جدید و دولت روحانی هم چندان ابراز رضایت نکرده و از طرفی وقتی پیرامون ویژگی‌های جامعه معلمان سخن به میان آمد باز هم ناامیدانه به چشم‌انداز فعالیت‌های صنفی نگریستند؛ در ادامه این فعالان و کنشگران صنفی و مدنی جامعه معلمان از الزامات کنشگری صنفی و مدنی با تمام شرایط موجود گفتند.

سیدحسن الحسینی، نایب‌رییس اول انجمن اسلامی معلمان در این زمینه گفت: باید معلمان فعالیت صنفی را حق خود بدانند و برای برداشتن موانع در این مسیر اقدام کنند. برای دستیابی به سطح بالاتری از آزادی جلب اقبال مخاطبان در جامعه ضرورت دارد و این مهم نیز منوط به رضایت عموم از کیفیت کار معلمی است که این خود نیز به رفع مشکلات اقتصادی و معیشتی معلمان بستگی دارد.
اسماعیل عبدی دبیرکل کانون صنفی معلمان گفت: معلمان با تمرکز بر محور منزلت و معیشت باید صرف نظر از دیدگاه‌های سیاسی با هم متحد و هم‌جهت شوند و مطالبات صنفی خود را پیگیری کنند. در درون آموزش و پرورش هم باید تبعیض‌ها برطرف شود و اختلاف زیادی میان نیروهای صنف و ستاد وجود دارد که مانع اعتماد و انسجام فرهنگیان شده است. تشکل‌های معلمی آوانگارد هم که در حال بازسازی خود هستند با داشتن یک نشریه اختصاصی می‌توانند خلأ اطلاع‌رسانی را جبران کنند.

علیرضا هاشمی‌سنجانی، دبیرکل سازمان معلمان ایران نیز در این بخش گفت: به نظر ما تا اطلاع ثانوی همه مسائل در ایران سیاسی است. پرهیز عمدی یا سهوی از این موضوع نه تنها کمکی به توسعه و تعمیق فعالیت‌های تشکل‌ها نمی‌کند بلکه مانع بزرگی در این مسیر است. یکی از مهم‌ترین الزامات کنشگری این است که مشارکت را ضروری بدانیم و ما در سازمان معلمان هم به جهت ذات امر مشارکت و تاثیر آن بر سرنوشت فردی و جمعی و هم به دلیل مزایایی که بر مشارکت مترتب است بر آن تاکید می‌ورزیم چراکه لازمه نظارت، مسوولیت‌پذیری و پاسخگویی و مسوولیت‌خواهی، مشارکت فعال معلمان در عرصه اجتماعی و سیاسی است.

هاشمی افزود: سازمان‌یافتگی و پرهیز از پراکندگی و تندروی، اتکا به خرد جمعی و رسیدن به تصمیم‌های مشترک و صبوری سه الزام اساسی برای حل مسائل آموزش و پرورش به طور کل و برآورده شدن مطالبات معلمان به طور خاص در درازمدت است که رفع موانع بیرونی و موانع درونی پیش‌نیاز آن است در ضمن نباید از موانع ذهنی معلمان هم غافل بود.

روزنامه اعتماد در این بخش به سه ضلعی معلمان، تشکل‌ها و مسوولان پرداخته و اینکه چگونه می‌توان این سه ضلع را با هم همسو کرد؟ تا مسائل ‌آموزش و پرورش و مطالبات معلمان در مسیر حل قرار گیرد یا به عبارتی مشکلات آموزش و پرورش به مساله تبدیل شود.

الحسینی در پاسخ به این پرسش گفت: متاسفانه ما همه استاد افراط و تفریط هستیم. عدم تعادل در تار و‌پود جامعه ما ریشه دوانده است همان گونه که در سطح کلان در سه ضلعی اسلامیت، ایرانیت و مدرنیته با افراط و تفریط مواجه هستیم در سطوح پایین‌تر و در برخورد با مسائل آموزش و پرورش نیز این واقعیت تلخ را شاهدیم. در سه ضلعی معلمان، تشکل‌ها و مسوولان متاسفانه گاهی مسوولان برای خود حق وتو قایل می‌شوند و با سوءاستفاده از اختیاراتی که نظام رسمی به آنها می‌دهد معلمان و تشکل‌ها را به حاشیه می‌رانند و آنها خودشان را جدا از معلمان و تشکل‌ها می‌بینند. این ناهمسویی و در مقابل یکدیگر دیدن مانع اصلی در مسیر تعامل سازنده و پویاست لذا باید تشکل‌ها بردبار و پیگیر باشند و مسوولان تحمل خود را بالا ببرند و معلمان نیز به فکر احیای خود باشند.
اسماعیل عبدی هم در زمینه تعامل این سه ضلع گفت: معلمان خیلی مشارکت می‌کنند و حضور فعالی در عرصه‌های مختلف دارند. به عنوان مثال بخش بزرگی از بدنه احزاب و جریان‌های سیاسی معلمان هستند و برخی کارهای بزرگ مانند برگزاری انتخابات توسط معلمان انجام می‌گیرد پس می‌توان گفت این ضلع قدرتمند و موثر در صورتی که مستقل عمل کند و بازیچه جریان‌های سیاسی نشود می‌تواند از قدرت خود برای تاثیرگذاری استفاده و به تبع آن دو ضلع دیگر را همراه خود کند.
انتقال قدرت جامعه معلمان به تشکل‌ها موجب همسویی تعیین اولویت‌ها و همچنین راهکارها خواهد شد و تشکل‌ها نیز با تمرکز بر مطالبات معلمان و پرهیز از ورود به معادله قدرت و چانه‌زنی در انتخاب‌ها و انتصاب‌ها با حفظ استقلال خود پیگیر اولویت‌های جامعه معلمی باشند چراکه ما اعتقاد داریم مسائل سیاسی موجب تفرقه بین معلمان می‌شود. از طرفی یکی از الزامات همسویی با نهادهای بین‌المللی پرهیز از سیاسی عمل کردن است به نظر ما در این صورت مسوولان نیز راحت‌تر و بدون ملاحظات سیاسی می‌توانند با تشکل‌ها تعامل داشته باشند.
علیرضا هاشمی نیز در این بخش گفت: اگر سه‌ضلعی معلمان، تشکل‌ها و مسوولان با توجه به درک اهداف و شرایط تصمیم‌ بگیرند و عمل کنند خود به خود همسو و مکمل خواهند شد در غیر این صورت اقدامات یکدیگر را خنثی خواهند کرد و لازمه این شرط نیز گفت‌وگو و ارتباط مستمر همراه با اعتماد متقابل است. البته انتظار می‌رود بیش از هر چیزی مسوولان بسترسازی کنند و امکان حضور و مشارکت معلمان و تشکل‌ها را فراهم آورند و از معلمان نیز توقع می‌رود به این نتیجه برسند که دردهای آنها اگرچه ممکن است فردی باشد ولی درمان آن جمعی است. تشکل‌ها نیز با دیدن واقعیت‌ها از هر دو جهت هم واقعیت‌های حاکمیت و دولت و هم واقعیت‌های جامعه معلمی از دامن زدن به تندروی‌ها پرهیز کنند و از طرفی مانع ناامید شدن و به انزوا رفتن معلمان شوند و در صورت تعادل و امیدواری پیوند خوبی را میان معلمان و تشکل‌ها برقرار کنند.

روزنامه اعتماد در بخش آخر این میزگرد به رویکردهای ممکن کنشگران صنفی به مسائل و مشکلات آموزش و پرورش پرداخته است؛ رویکردهایی که بی‌تردید مسیرها را هم متفاوت خواهد کرد؛ اینکه مسائل و مشکلات از چه جنسی است؟

نایب‌رییس اول انجمن اسلامی معلمان با صراحت و قاطعیت می‌گوید که مسائل آموزش و پرورش نه سیاسی است و نه اقتصادی و اجتماعی بلکه از جنس فرهنگ است. او در توضیح این ادعا افزود: سند بالادستی آموزش و پرورش بیانگر و سرایت‌دهنده یک نگرش بنیادین است؛ نگرشی که مدل‌های حل مسائل نیز مبتنی بر آن تعیین و اجرایی می‌شود. تردیدی نیست که خروجی اسنادی که نگرش درست فرهنگی به مقوله آموزش و پرورش ندارند این بستر را به عرصه سیاست‌بازان ستیزگر با سیاست‌بازی‌های حرفه‌ای تبدیل می‌کنند تا تشکل‌ها را از جلوی خود بردارند و خودشان را آن گونه که می‌خواهند تعریف کنند. او در ادامه افزود: برخی به نام غیرسیاسی بودن و پرهیز از سیاست و سیاسیون از تشکل‌ها فاصله می‌گیرند در حالی که خود مجری سیاست‌های محافظه‌کاران هستند. این یعنی مغایر با خواست و اراده مردم و جامعه معلمان حرکت کردن و این یک رویکرد ضدفرهنگی است. تردیدی وجود ندارد که حضور متکثر و متنوع افکار و عقاید در عرصه آموزش و پرورش به پویایی آن می‌انجامد. تاکید بر یک شکل و یکدست کردن این عرصه در واقع اصرار بر ایستایی و جلوگیری از خلاقیت و نوآوری است. همه باید در تربیت نسل آینده سهیم باشند و سیاست نیز باید مسائل آموزش و پرورش را بالانس کند و به تعادل برساند.

هاشمی، دبیرکل سازمان معلمان نیز با تایید نظر الحسینی مبنی بر فرهنگی بودن جنس مسائل آموزش و پرورش گفت: با این وجود آنچه باید مورد توجه قرار گیرد این است که در حال حاضر آموزش و پرورش متغیر مستقل نیست بلکه یک متغیر وابسته و متاثر از عوامل خارج از خود است. نگاه سازمان ما این است که رویکرد آمرانه برای آموزش و پرورش آسیب‌زاست بنابراین یکی از مهم‌ترین خواسته‌های ما تغییر این نگاه است و این یک خواسته کاملا صنفی است ما از اینکه مسائل سیاسی تعبیر شود ابایی نداریم و از طرفی در یک نظام مردم‌سالار که خواسته‌های مردم در حاکمیت باید منعکس شود سیاسی دیدن و سیاسی عمل کردن امری نه‌تنها طبیعی بلکه ضروری است لذا عرصه آموزش و پرورش و کنشگری صنفی و تشکل‌ها نیز باید دموکراتیک شود در غیر این صورت انحصار مانع حل مسائل می‌شود. هاشمی افزود: البته نباید ناگفته بماند که حل نشدن تضاد یا تقابل سنت و مدرنیته در ‌آموزش و پرورش همچنان ابهام را در سرتاسر این عرصه ایجاد کرده است. مسیر آموزش و پرورش با مسیر خانواده‌ها متفاوت است و مسیر هر دوی اینها با مسیر دانش‌آموزان فرق دارد و این ناشی از عدم درک یا پذیرش الزامات دنیای جدید است. دبیرکل کانون صنفی معلمان هم به آخرین پرسش ما این گونه پاسخ داد: رویکرد دولت نهم و دهم و عملکرد وزرای آموزش و پرورش این دولت نشان داد جنس مسائل آموزش و پرورش نگرشی است چون این رویکرد در آن هشت سال پررنگ‌تر و بیشتر محسوس و ملموس شد.
اسماعیل عبدی هم در ادامه همین سخنان عنوان کرد: دخالت دادن جریان‌ها، نهادها و نیروهای غیرآموزشی در فرآیند تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی و اجرا در آن مقطع از مصادیق رویکرد مذکور است. غفلت از آموزش به عنوان هدف اصلی از جمله عواقب خطرناک چنین نگرشی بوده که نابسامانی‌های فراوانی را بر جای گذاشته است.

منبع: روزنامه اعتماد

انتهای پیام

دیدگاه شما